შოტლანდიური კატა, ანუ სკოტიშ ფოლდი (Scottish Fold), ცნობილია წინ და ქვემოთ მოკეცილი ყურებით, რის გამოც ბუს ჰგავს. საქართველოში ამ ჯიშს ხშირად ეძებენ. სანამ კნუტის ყიდვას გადაწყვეტ, მნიშვნელოვანია იცოდე: ყურების მოკეცვას იწვევს მუტაცია, რომელიც მთელ სხეულში ხრტილსა და ძვლებზე მოქმედებს. ამ სტატიაში ნახავ, საიდან მოდის ჯიში, როგორია და რატომ აქვს ასეთი სადავო რეპუტაცია.
შოტლანდიური კატის წარმოშობა
პირველი შოტლანდიური ფოლდი იყო ფერმის თეთრი კატა, სახელად სიუზი, რომელიც 1961 წელს იპოვეს ფერმაში, შოტლანდიაში, კუპარ-ანგუსის მახლობლად. სიუზის ორ კნუტს მოკეცილი ყურები ჰქონდა. ერთი მათგანი მეზობელმა ფერმერებმა, უილიამ და მოლი როსებმა, აიყვანეს და გამრავლება დაიწყეს. პირველ სამ წელიწადში 76 კნუტი დაიბადა: 42 მოკეცილყურა და 34 სწორყურა. აქედან დაასკვნეს, რომ მოკეცილ ყურებს ერთი დომინანტური გენი იწვევს.
როსმა ჯიში 1966 წელს ბრიტანეთის რეესტრში (GCCF) დაარეგისტრირა. თუმცა 1970-იანი წლების დასაწყისში GCCF-მა რეგისტრაცია შეწყვიტა ჯანმრთელობის საფრთხეების გამო. კატები აშშ-ში გაიყვანეს, სადაც ჯიში ბრიტანულ და ამერიკულ მოკლებეწვიან კატებთან შეჯვარებით განავითარეს. CFA-მ ჯიშს 1978 წელს მიანიჭა ჩემპიონის სტატუსი.
გარეგნობა და ზომა
შოტლანდიური ფოლდი საშუალო ან დიდი ზომის, მრგვალი აგებულების კატაა. თავი და სახე მომრგვალებულია, თვალები დიდი და მრგვალი, ცხვირი მოკლე, ფეხები საშუალო ან მოკლე. შეიძლება ნებისმიერი ფერის იყოს. არსებობს გრძელბეწვიანი ვარიანტიც, რომელსაც ჰაილენდ ფოლდსაც ეძახიან.
| მაჩვენებელი | მამრი | მდედრი |
|---|---|---|
| წონა | 4–6 კგ | 2,7–4 კგ |
ფოლდების ნამატში სწორყურა კნუტებიც იბადებიან. მათ შოტლანდიურ სწორყურას (Scottish Straight) ეძახიან. თუ ასეთ კატას მოკეცილი ყურები არ აქვს, მას ეს მუტაცია, როგორც წესი, არ აქვს. თუმცა ზოგი სწორყურა კნუტი გენეტიკურად მაინც ფოლდია და ამის გარკვევა მხოლოდ გენეტიკური ტესტით შეიძლება.
რატომ არის ჯიში სადავო
მოკეცილ ყურებს იწვევს ოსტეოქონდროდისპლაზია (FOCD), დაავადება, რომელიც მთელ სხეულში ხრტილისა და ძვლის განვითარებას არღვევს. კვლევების მიხედვით, ამ მუტაციის მქონე ყველა ფოლდს უვითარდება FOCD, თუმცა სიმძიმე ძალიან განსხვავებულია. მძიმე შემთხვევაში ის იწვევს სახსრების მტკივნეულ, პროგრესირებად დაავადებას, ზოგჯერ ახალგაზრდა ასაკშიც. 2016 წელს დადგინდა, რომ მუტაცია TRPV4 გენშია.
ამის გამო მოკეცილყურა კატების გამრავლება აკრძალულია რამდენიმე ქვეყანასა და რეგიონში, მათ შორის ნიდერლანდებში, ავსტრიაში, ნორვეგიაში, შვედეთში, შოტლანდიაში, ფლანდრიაში (ბელგია) და ავსტრალიის შტატ ვიქტორიაში. GCCF და FIFe ჯიშს არ აღიარებენ. GCCF საზოგადოებას პირდაპირ ურჩევს, ამ ჯიშის კატა არ შეიძინოს.
კატას საკუთარი რბილი, თბილი საწოლიც გამოადგება. ჩვენი ძაღლის საწოლების კოლექციის პატარა და რბილი მოდელები კატასაც კარგად მოერგება.
სხვა ჯანმრთელობის საკითხები
- თირკმლის პოლიკისტოზი (PKD). იაპონურ კვლევაში, სადაც თირკმლის პრობლემის სიმპტომების მქონე კატები შეამოწმეს, შოტლანდიური ფოლდების 54%-ს PKD1 მუტაცია აღმოაჩნდა.
- ჰიპერტროფიული კარდიომიოპათია (HCM). იაპონურმა კვლევამ ჯიშში ორი გენი იპოვა, რომლებიც HCM-თან არის დაკავშირებული.
ჯანმრთელობასთან დაკავშირებული ნებისმიერი პრობლემის შემთხვევაში მიმართე ვეტერინარს. აქ მოცემული ინფორმაცია ზოგადია და ვეტერინარის კონსულტაციას ვერ ჩაანაცვლებს.
თუ უკვე გყავს შოტლანდიური კატა
თუ შოტლანდიური ფოლდი უკვე გყავს, ყურადღებით აკვირდი, როგორ მოძრაობს. თუ ხტუნვას ერიდება, კოჭლობს, მისი კუდი ხისტია ან არ უნდა, რომ ფეხებს ან კუდს შეეხო, მიმართე ვეტერინარს. ექიმი ტკივილის შემსუბუქების გზებს შეგირჩევს. ასევე ჰკითხე ვეტერინარს თირკმლისა და გულის შემოწმებაზე.
ხშირად დასმული კითხვები
რატომ აქვს შოტლანდიურ კატას მოკეცილი ყურები?
დომინანტური გენის მუტაციის გამო, რომელიც ყურის ხრტილს ცვლის. იგივე მუტაცია სხეულის სხვა ხრტილებსა და ძვლებზეც მოქმედებს.
რამდენს იწონის შოტლანდიური კატა?
მამრები, საშუალოდ, 4–6 კგ-ს, მდედრები კი 2,7–4 კგ-ს იწონიან.
რატომ არის აკრძალული მისი გამრავლება ზოგ ქვეყანაში?
ცხოველთა კეთილდღეობის გამო: მუტაცია იწვევს ოსტეოქონდროდისპლაზიას, რაც სახსრების ტკივილსა და დეფორმაციას იწვევს.
შოტლანდიური სწორყურა იგივეა?
სწორყურა კატა იმავე ჯიშის ხაზიდანაა, მაგრამ ჩვეულებრივი ყურები აქვს და, როგორც წესი, ამ მუტაციას არ ატარებს. დარწმუნებით ამის თქმა გენეტიკური ტესტით შეიძლება.
კნუტს სახელს ეძებ? ნახე კატის სახელები. კვებაზე წაიკითხე კატის საკვები, ხოლო აცრებზე — კატის აცრები. სხვა ჯიშები იხილე კატის ჯიშების გვერდზე, მაგალითად ბრიტანული კატა, სპარსული კატა, მეინ კუნი.
