ბავშვთა ფსიქოლოგი: როდის მიიყვანო ბავშვი და რა უნდა იცოდე

შენი შვილი ბოლო დროს ხშირად ტირის, ცუდად სძინავს, სკოლაში წასვლაზე უარს ამბობს ან ბრაზის შეტევები აქვს? ზოგჯერ ეს ზრდის ჩვეულებრივი ეტაპია, ზოგჯერ კი ბავშვს დახმარება სჭირდება. ამ სტატიაში აგიხსნით, როდის ჯობია ბავშვის ფსიქოლოგთან მიყვანა, რით განსხვავდება ფსიქოლოგი ფსიქიატრისგან და რომელი ფორმატი აჯობებს — ონლაინ თუ პირისპირ შეხვედრა.

ვინ არის ბავშვთა ფსიქოლოგი

ფსიქოლოგი ადამიანის აზროვნებას, ემოციებსა და ქცევას შეისწავლის. NHS-ის კარიერულ პორტალზე აღნიშნულია, რომ ფსიქოლოგი, როგორც წესი, ექიმი არ არის. ჯანდაცვის სფეროში ფსიქოლოგები სხვადასხვა მიმართულებით სპეციალიზდებიან, მათ შორის კლინიკურ და საკონსულტაციო ფსიქოლოგიაში. ბავშვთა ფსიქოლოგი უშუალოდ ბავშვებთან და მათ ოჯახებთან მუშაობს: ის ეხმარება პატარას საკუთარი გრძნობების გაგებასა და გამოხატვაში, მშობლებს კი ასწავლის, როგორ დაუჭირონ მხარი შვილს სახლის პირობებში.

ფსიქოლოგი თუ ფსიქიატრი

ეს ორი პროფესია ერთმანეთში ხშირად ერევათ:

• ფსიქიატრი არის ექიმი, რომელიც ფსიქიკურ აშლილობებზე სპეციალიზდება. ბრიტანეთის ფსიქიატრთა სამეფო კოლეჯის (RCPsych) თანახმად, ფსიქიატრს შეუძლია შეაფასოს პაციენტის მდგომარეობა (მათ შორის, ფიზიკური გასინჯვით), დასვას დიაგნოზი, დანიშნოს მედიკამენტები და ჩაატაროს სასაუბრო თერაპია;
• ფსიქოლოგი კი ფსიქოლოგიურ შეფასებასა და სასაუბრო თერაპიაზეა ფოკუსირებული. რადგან ფსიქოლოგი ექიმი არ არის, ის, როგორც წესი, მედიკამენტებს ვერ დაგინიშნავს.

ხშირად მშობლის პირველი ნაბიჯი ფსიქოლოგთან ან პედიატრთან ვიზიტია. საჭიროების შემთხვევაში, სწორედ ისინი გადაამისამართებენ ბავშვს ფსიქიატრთან. ზოგადად, ამ პროფესიის შესახებ მეტს შეიტყობ სტატიიდან ფსიქოლოგი.

რა არის ნორმა და როდის უნდა იღელვო

NHS-ის მიხედვით, ბავშვები, ისევე როგორც უფროსები, დროდადრო ღელავენ და ეს ზრდის სრულიად ბუნებრივი ნაწილია. მაგალითად:

• დაახლოებით 6 თვიდან 3 წლამდე ასაკში ძალიან გავრცელებულია განშორების შფოთვა: ბავშვი ტირის და მშობელს ეკვრის, როცა ის მიდის. ეს ბუნებრივი ეტაპია და, ჩვეულებრივ, 2–3 წლისთვის თავისით გაივლის;
• სკოლამდელ ასაკში ხშირია კონკრეტული შიშები: ცხოველების, მწერების, ჭექა-ქუხილის, სიმაღლის, წყლის, სისხლის ან სიბნელის მიმართ. როგორც წესი, ეს შიშებიც დროთა განმავლობაში თავისით ქრება;
• ბევრი ბავშვი განიცდის ახალ სკოლაში გადასვლას ან ნერვიულობს გამოცდების წინ.

NHS-ის განმარტებით, შფოთვა პრობლემად მაშინ იქცევა, როცა ის მეტისმეტად მძაფრია, დროთა განმავლობაში უფრო ძლიერდება და აღარ გაივლის, ან როცა ბავშვს ყოველდღიურ ცხოვრებაში ხელს უშლის და საყვარელ საქმიანობაზე უარს ათქმევინებს.

ნიშნები, რომ ბავშვს შეიძლება ფსიქოლოგი სჭირდებოდეს

NHS გამოყოფს შფოთვის ძირითად ნიშნებს. მცირეწლოვანი ბავშვი შეიძლება:

• გახდეს გაღიზიანებული, ხშირად იტიროს ან მშობელს ზედმეტად მიეჯაჭვოს;
• უჭირდეს დაძინება ან ღამღამობით ეღვიძებოდეს;
• დაიწყოს უნებლიე შარდვა ღამით;
• ხედავდეს კოშმარებს.

უფროსი ასაკის ბავშვს შეიძლება:

• უჭირდეს სიახლეების მოსინჯვა ან ვერ უმკლავდებოდეს მარტივ, ყოველდღიურ სირთულეებს;
• უჭირდეს ყურადღების მოკრება;
• შეექმნას ძილის ან კვების პრობლემები;
• ჰქონდეს ბრაზის უეცარი შეტევები;
• აწუხებდეს აკვიატებული ნეგატიური ფიქრები ან მუდმივი მოლოდინი, რომ რაღაც ცუდი მოხდება;
• გაურბოდეს ჩვეულ საქმიანობას: მეგობრებთან შეხვედრას, სახლიდან გასვლას ან სკოლაში სიარულს.

NHS ასევე აღნიშნავს, რომ ბავშვი შეიძლება შეწუხდეს ცვლილებების შემდეგ (საცხოვრებლის ან სკოლის გამოცვლა), ტრავმული მოვლენის შემდეგ, ან ოჯახური კონფლიქტების გამო. ასეთ დროს ფსიქოლოგთან საუბარი შეიძლება ძალიან დაეხმაროს.

თუ საკითხი მეტყველებას ან განვითარებას ეხება, შესაძლოა ლოგოპედის ან ნევროლოგის კონსულტაციაც დაგჭირდეს.

ონლაინ თუ პირისპირ

NHS-ის თანახმად, სასაუბრო თერაპია სხვადასხვა ფორმატით ტარდება: პირისპირ, ვიდეო ან სატელეფონო ზარით, ასევე ონლაინ კურსის სახით. რომელი ვარიანტი აჯობებს, თავად ბავშვსა და კონკრეტულ გარემოებაზეა დამოკიდებული. გადაწყვეტილების მიღებისას გაითვალისწინე:

• პატარა ბავშვთან ფსიქოლოგი ხშირად თამაშითა და ხატვით მუშაობს. ეს პირისპირ უფრო მარტივია;
• მოზარდისთვის შესაძლოა ონლაინ საუბარი უფრო კომფორტული აღმოჩნდეს, განსაკუთრებით მაშინ, თუ ის საკუთარ ოთახში, მშვიდ გარემოში იმყოფება;
• ონლაინ სესიისთვის აუცილებელია მშვიდი, იზოლირებული სივრცე, სადაც ბავშვის საუბარს ვერავინ გაიგონებს;
• ჰკითხე რჩევა თავად ფსიქოლოგს: ის უკეთ შეაფასებს შენი შვილის მდგომარეობას და გირჩევს შესაბამის ფორმატს.

როგორ მოამზადო ბავშვი პირველი ვიზიტისთვის

• მარტივი ენით აუხსენი, რომ მიდიხართ ადამიანთან, რომელიც ბავშვებსა და უფროსებს საკუთარ გრძნობებზე საუბარში ეხმარება;
• ნუ წარმოაჩენ ვიზიტს სასჯელად ან იმის ნიშნად, თითქოს ბავშვს „რაღაც სჭირს“;
• წინასწარ ჩამოწერე, რა ცვლილებები შეამჩნიე, როდის დაიწყო ეს ყველაფერი და რა სიტუაციებში მეორდება;
• მზად იყავი იმისთვის, რომ ფსიქოლოგმა შეიძლება ჯერ შენთან მოისურვოს ცალკე გასაუბრება.

აუცილებლად გადაამოწმე, აქვს თუ არა შერჩეულ სპეციალისტს ბავშვებთან მუშაობის შესაბამისი განათლება და გამოცდილება. თუ ატყობ, რომ ბავშვი მასთან თავს უხერხულად გრძნობს, სხვა ფსიქოლოგის მოძებნა სრულიად ნორმალურია.

თუ ბავშვი ან მოზარდი საკუთარი თავის დაზიანებაზე ან სიცოცხლის დასრულებაზე საუბრობს, ან უკვე მიიყენა თვითდაზიანება, ვიზიტს ნუ დაელოდები — დაუყოვნებლივ დარეკე 112-ზე.

ხშირად დასმული კითხვები

რით განსხვავდება ბავშვთა ფსიქოლოგი ფსიქიატრისგან?

ფსიქიატრი ექიმია, რომელსაც დიაგნოზის დასმა და მედიკამენტების დანიშვნა შეუძლია. ფსიქოლოგი კი ექიმი არ არის — ის მდგომარეობის შეფასებასა და სასაუბრო თერაპიაზე მუშაობს.

როდის მივიყვანო ბავშვი ფსიქოლოგთან?

NHS-ის რეკომენდაციით, სპეციალისტს მაშინ უნდა მიმართო, როცა ბავშვის შფოთვა ან სხვა სირთულე ძალიან მძაფრია, დროთა განმავლობაში არ გაივლის ან ხელს უშლის მას ყოველდღიურ ცხოვრებაში — მაგალითად, ბავშვი უარს ამბობს სკოლაში სიარულზე, გაურბის მეგობრებს ან ცუდად სძინავს.

ეფექტურია თუ არა ონლაინ კონსულტაცია?

NHS სასაუბრო თერაპიის ფორმებად ასახელებს პირისპირ, ვიდეო, სატელეფონო და ონლაინ შეხვედრებს. რომელი აჯობებს შენს შვილს, ფსიქოლოგთან ერთად გადაწყვიტე.