საქართველოში ბევრ ოჯახში ახალი წლის მოსვლას ორჯერ ზეიმობენ — ჯერ 1 იანვარს, შემდეგ კი 14 იანვარს. ამ სტატიაში მარტივად და მოკლედ მოგიყვები, სინამდვილეში რას ნიშნავს „ძველით ახალი წელი“, რატომ დაემთხვა ის მაინცდამაინც 14 იანვარს, გვეკუთვნის თუ არა ამ დღეს ოფიციალური დასვენება და იქვე რამდენიმე გულთბილ მილოცვასაც გაგიზიარებ.
სარჩევი
- რა არის ძველით ახალი წელი
- რატომ 14 იანვარი: ორი კალენდრის ამბავი
- არის თუ არა 14 იანვარი დასვენების დღე
- სად აღნიშნავენ კიდევ
- მილოცვები ძველით ახალ წელს
- ხშირად დასმული კითხვები
რა არის ძველით ახალი წელი
მარტივად რომ ვთქვათ, ძველით ახალი წელი ის დღეა, როდესაც ძველი, იულიუსის კალენდრით 1 იანვარი დგება. ჩვენი დღევანდელი, ანუ გრიგორიანული კალენდრით კი ეს თარიღი 14 იანვარს, ჩვეულებრივი ახალი წლიდან ზუსტად 13 დღის შემდეგ უწევს. სწორედ აქედან მოდის მისი სახელწოდებაც — „ახალი წელი ძველი სტილით“.
რატომ 14 იანვარი: ორი კალენდრის ამბავი
აი, რას გვიყვება ამ ისტორიულ ცვლილებაზე გამოცემა Britannica:
- იულიუსის კალენდარი ჯერ კიდევ ძვ. წ. 46 წელს იულიუს კეისარმა დაამკვიდრა. იმდროინდელი გათვლებით, წელიწადი 365.25 დღეს მოიცავდა, მაშინ როცა რეალური მზის წელი დაახლოებით 365.2422 დღეა;
- ერთი შეხედვით უმნიშვნელო სხვაობის გამო, კალენდარი ყოველ საუკუნეში თითქმის ერთი სრული დღით უკან რჩებოდა;
- 1582 წელს რომის პაპმა გრიგოლ XIII-მ ამ ცდომილების გასწორება გადაწყვიტა — შედეგად, 1582 წლის 4 ოქტომბრის მომდევნო დღედ პირდაპირ 15 ოქტომბერი გამოცხადდა;
- ახალ, გრიგორიანულ კალენდარში საუკუნის წელი მხოლოდ იმ შემთხვევაში ითვლება ნაკიანად, თუ ის უნაშთოდ იყოფა 400-ზე: სწორედ ამიტომ, 1900 წელი არ იყო ნაკიანი, 2000 კი — იყო.
სხვადასხვა ქვეყანა ახალ სტილზე სხვადასხვა დროს გადაეწყო: მაგალითად, ბრიტანეთმა ეს ნაბიჯი 1752 წელს გადადგა, საბჭოთა რესპუბლიკებმა — 1918 წელს, ხოლო საბერძნეთმა — 1923 წელს. როგორც Britannica განმარტავს, რაც უფრო აგვიანებდა ქვეყანა ახალ კალენდარზე გადასვლას, მით უფრო მეტი დღის „გამოტოვება“ უწევდა — მაგალითად, საბერძნეთს უკვე 13 დღის გამოტოვება დასჭირდა.
დღეს ამ ორ კალენდარს შორის სხვაობა სწორედ ეს 13 დღეა. ამიტომაც ემთხვევა იულიუსის კალენდრის 1 იანვარი გრიგორიანულ 14 იანვარს. ზუსტად ამავე მიზეზით ვზეიმობთ საქართველოში შობის დღესასწაულს 7 იანვარს.
ერთი საინტერესო დეტალიც: ვინაიდან 2100 წელი გრიგორიანული სტილით ნაკიანი არ იქნება, იულიუსის კალენდრით კი კვლავ ნაკიანად ჩაითვლება, კალენდრებს შორის სხვაობა 14 დღემდე გაიზრდება. შესაბამისად, 2101 წლიდან ძველით ახალი წელი უკვე 15 იანვარზე გადაინაცვლებს. ეს დასკვნა პირდაპირ Britannica-ს მიერ აღწერილი წესიდან გამოითვლება.
არის თუ არა 14 იანვარი დასვენების დღე
მოკლე პასუხია — არა. საქართველოს შრომის კოდექსით განსაზღვრულ უქმე დღეების ჩამონათვალში საახალწლო დასვენებად მხოლოდ 1 და 2 იანვარია შეტანილი, რასაც 7 იანვარი (შობა) და 19 იანვარი (ნათლისღება) ემატება. 14 იანვარი ამ სიაში არ გვხვდება, რაც იმას ნიშნავს, რომ ის ოფიციალურ დასვენების დღედ არ ითვლება.
სად აღნიშნავენ კიდევ
საქართველოს გარდა, ძველით ახალი წლის აღნიშვნის ტრადიცია სხვა ქვეყნებშიც ცოცხლობს — მათ შორის სერბეთში, ჩრდილოეთ მაკედონიაში, სომხეთში, უკრაინასა და ბელარუსში. თუმცა, როგორც წესი, ოფიციალური სახელმწიფო დღესასწაულის სტატუსი მას არსად აქვს. ოჯახები ამ საღამოს უფრო მყუდროდ — პატარა სუფრით, ტკბილეულითა და გულწრფელი მილოცვებით ხვდებიან. თუ კერძების მომზადებასაც გეგმავ, საახალწლო სუფრის იდეებს ჩვენს სტატიაში — ახალი წლის სუფრა — ნახავ.
მილოცვები ძველით ახალ წელს
- გილოცავ ძველით ახალ წელს! რისი თქმაც 1 იანვარს ვერ მოვასწარი, ახლა მთელი გულით გისურვებ: ჯანმრთელობას, სიმშვიდესა და უამრავ სიხარულს.
- ახალი წელი ორჯერ თუ მოდის, ბედნიერებაც ორმაგი იყოს. გილოცავ!
- ძველით ახალი წელი ძველ და ძვირფას მეგობრებს გვახსენებს. გილოცავ, ჩემო კარგო, და დიდი მადლობა, რომ ყოველთვის ჩემ გვერდით ხარ.
- გილოცავთ ძველით ახალ წელს! თქვენს ოჯახს თბილი კერა, ხვავიანი სუფრა და ბავშვების ლაღი სიცილი არასდროს მოჰკლებოდეს.
მეტი შთაგონებისთვის კი გადახედე ამ სტატიებსაც: ახალი წლის მილოცვები 2027 და შობის მილოცვები.
ხშირად დასმული კითხვები
რა თარიღია ძველით ახალი წელი?
ძველით ახალი წელი 14 იანვარს აღინიშნება, რაც იულიუსის კალენდრით 1 იანვარს შეესაბამება.
14 იანვარს დასვენებაა?
არა, საქართველოს შრომის კოდექსის თანახმად, 14 იანვარი ოფიციალური უქმე დღე არ არის.
რატომ არის სხვაობა 13 დღე?
იულიუსის კალენდარი რეალურ მზის წელზე ოდნავ უფრო ხანგრძლივ წელიწადს ითვლიდა, რის გამოც საუკუნეების განმავლობაში ნელ-ნელა უკან დაიხია. დღეისათვის ეს ჩამორჩენა 13 დღეს შეადგენს.
