გერმანული ბრუნვები: Nominativ, Akkusativ, Dativ და Genitiv მარტივად

ქართულს შვიდი ბრუნვა აქვს, გერმანულს მხოლოდ ოთხი. ერთი შეხედვით ეს კარგი ამბავია, მაგრამ გერმანულში ბრუნვას ძირითადად არსებითი სახელი კი არა, არტიკლი და ზედსართავი ავლენს: der Mann (კაცი), den Mann (კაცს, პირდაპირ ობიექტად), dem Mann (კაცს, მიცემით), des Mannes (კაცის). ამ გვერდზე ოთხივე ბრუნვაა ახსნილი ქართული შედარებით, ცხრილებით, კითხვებით, ზმნებითა და წინდებულებით, რომლებიც ბრუნვას „მოითხოვენ“.

ახსნა ეყრდნობა გერმანულენოვანი ვიკიპედიის სტატიებს „Kasus“ და „Deutsche Deklination“ (წყაროები ბოლოშია). ქართული ბრუნვების შესატყვისები გზამკვლევია და არა ზუსტი ტოლობა: ორი ენა ბრუნვებს განსხვავებულად იყენებს.

ოთხი ბრუნვა ერთი შეხედვით

ბრუნვა	კითხვა	ძირითადი როლი	უახლოესი ქართული	მაგალითი
Nominativ (სახელობითი)	Wer? Was?	ქვემდებარე	სახელობითი (ვინ? რა?)	Der Hund schläft. – ძაღლს სძინავს.
Akkusativ (ბრალდებითი)	Wen? Was?	პირდაპირი ობიექტი	ხშირად მიცემითი ან სახელობითი (ვის? რას?)	Ich sehe den Hund. – ძაღლს ვხედავ.
Dativ (მიცემითი)	Wem?	ირიბი ობიექტი (ვის?)	მიცემითი (ვის?)	Ich gebe dem Hund Wasser. – ძაღლს წყალს ვაძლევ.
Genitiv (ნათესაობითი)	Wessen?	კუთვნილება	ნათესაობითი (ვისი?)	Das ist das Haus des Lehrers. – ეს მასწავლებლის სახლია.

ქართველისთვის მთავარი სირთულე Akkusativ-სა და Dativ-ს შორის არჩევაა, რადგან ქართულში ორივე ერთი და იგივე „-ს“ ბრუნვით (მიცემითით) შეიძლება ითარგმნოს: „ძაღლს ვხედავ“ და „ძაღლს ვაძლევ“. გერმანულში პირველი Akkusativ-ია (den Hund), მეორე Dativ (dem Hund). ამიტომ ქართულ ფორმას ვერ დაეყრდნობი, კითხვა უნდა დასვა: ზმნა პირდაპირ ობიექტს მოითხოვს (Wen?), თუ ადრესატს (Wem?).

განსაზღვრული არტიკლი ოთხ ბრუნვაში

ეს ცხრილი ზეპირად უნდა იცოდე, დანარჩენი ყველაფერი მასზეა აგებული. ვიკიპედიის Deutsche Deklination-ის მიხედვით, გერმანულში ბრუნვა ძირითადად არტიკლისა და ზედსართავის ფორმით ჩანს, სახელი კი ცოტას იცვლება.

ბრუნვა	მამრობითი	მდედრობითი	საშუალო	მრავლობითი
Nominativ	der	die	das	die
Akkusativ	den	die	das	die
Dativ	dem	der	dem	den (+n)
Genitiv	des (+s/es)	der	des (+s/es)	der

სამი კანონზომიერება გაგიადვილებს დამახსოვრებას:

• Akkusativ-ში მხოლოდ მამრობითი იცვლება: der → den. მდედრობითი, საშუალო და მრავლობითი სახელობითს ემთხვევა.
• Dativ-ის მრავლობითში არსებით სახელს -n ემატება, თუ უკვე არ აქვს ან -s-ზე არ მთავრდება: die Kinder → den Kindern, მაგრამ die Autos → den Autos.
• Genitiv-ში მამრობითი და საშუალო სახელი -s ან -es-ს იღებს: des Vaters, des Hauses.

არტიკლის სქესი თავად ცალკე თემაა, ამიტომ ნახე გერმანული არტიკლების გვერდი.

განუსაზღვრელი და უარყოფითი არტიკლი

ბრუნვა	მამრობითი	მდედრობითი	საშუალო	მრავლობითი (kein)
Nominativ	ein / kein	eine / keine	ein / kein	keine
Akkusativ	einen / keinen	eine / keine	ein / kein	keine
Dativ	einem / keinem	einer / keiner	einem / keinem	keinen
Genitiv	eines / keines	einer / keiner	eines / keines	keiner

იგივე დაბოლოებებს იღებს კუთვნილებითი ნაცვალსახელები: mein, dein, sein, ihr, unser, euer. მაგალითად Ich besuche meinen Bruder (ძმას ვსტუმრობ, Akkusativ) და Ich helfe meinem Bruder (ძმას ვეხმარები, Dativ).

პირის ნაცვალსახელები ბრუნვებში

Nominativ	Akkusativ	Dativ	ქართულად
ich	mich	mir	მე
du	dich	dir	შენ
er	ihn	ihm	ის (მამრ.)
sie	sie	ihr	ის (მდედრ.)
es	es	ihm	ის (საშ.)
wir	uns	uns	ჩვენ
ihr	euch	euch	თქვენ
sie / Sie	sie / Sie	ihnen / Ihnen	ისინი / თქვენ (თავაზ.)

Ich liebe dich (მიყვარხარ) Akkusativ-ია, ხოლო Ich danke dir (გმადლობ) Dativ. ქართულში ორივე „შენ“ ფორმით ითქმის, გერმანულში კი ზმნა წყვეტს. სწორედ ამიტომ არის ზმნები ბრუნვების გასაღები.

Nominativ: ვინ? რა?

სახელობითში დგას ქვემდებარე, ანუ ის, ვინც მოქმედებს ან ვისზეც ლაპარაკია: Der Lehrer erklärt. (მასწავლებელი ხსნის.) სახელობითში დგას ზმნების sein (ყოფნა), werden (გახდომა) და bleiben (დარჩენა) შემდეგ მდგომი სახელიც: Er ist ein guter Arzt. (ის კარგი ექიმია.) ეს მნიშვნელოვანი განსხვავებაა: აქ einen guten Arzt არასწორი იქნებოდა.

Akkusativ: ვის? რას? (პირდაპირი ობიექტი)

Akkusativ ის ბრუნვაა, რომელსაც ზმნების უმეტესობა მოითხოვს: haben, sehen, kaufen, brauchen, lieben, besuchen, essen, trinken, suchen, finden. მაგალითად Ich habe einen Bruder. (ძმა მყავს.) და Wir kaufen den Tisch. (მაგიდას ვყიდულობთ.) es gibt (არის, არსებობს) ყოველთვის Akkusativ-ს მოითხოვს: Es gibt einen Park.

Akkusativ-ით გამოიხატება დროის ხანგრძლივობა და განსაზღვრული დროც: jeden Tag (ყოველდღე), den ganzen Abend (მთელი საღამო), nächsten Monat (მომავალ თვეს).

წინდებულები, რომლებიც ყოველთვის Akkusativ-ს მოითხოვენ

წინდებული	მნიშვნელობა	მაგალითი
durch	გავლით	durch den Park
für	-თვის	für meinen Vater
gegen	წინააღმდეგ, დაახლოებით	gegen den Wind
ohne	გარეშე	ohne einen Schirm
um	გარშემო, საათზე	um den Tisch, um acht Uhr
bis	-მდე	bis nächsten Montag
entlang (ბოლოში)	გაყოლებით	den Fluss entlang

Dativ: ვის? (ადრესატი)

Dativ-ში დგას ის, ვისაც რამე ეძლევა, ეუბნებიან ან ვისთვისაც კეთდება. ზმნებთან, რომლებსაც ორი ობიექტი აქვთ (geben, schenken, zeigen, schicken, erklären), პიროვნება ჩვეულებრივ Dativ-შია, საგანი Akkusativ-ში: Ich schenke meiner Mutter einen Strauß. (დედას თაიგულს ვჩუქნი.)

არის ზმნები, რომლებიც მხოლოდ Dativ-ს მოითხოვენ, თუმცა ქართველს Akkusativ ეჩვენება ლოგიკური. ესენია helfen (დახმარება), danken (მადლობა), gefallen (მოწონება), gehören (კუთვნილება), antworten (პასუხი), gratulieren (მილოცვა), folgen (მიყოლა), schmecken (გემოს მოწონება). მაგალითად Das Buch gefällt mir. (წიგნი მომწონს.) სრული სია და მაგალითები ნახე გვერდზე გერმანული ზმნების მართვა.

წინდებულები, რომლებიც ყოველთვის Dativ-ს მოითხოვენ

წინდებული	მნიშვნელობა	მაგალითი
aus	-დან (შიგნიდან), წარმოშობა	aus dem Haus, aus Georgien
bei	-თან, -ში (სამუშაოდ)	bei meiner Tante
mit	-ით, ერთად	mit dem Bus
nach	-ში (ქვეყანა/ქალაქი), შემდეგ	nach dem Essen
seit	-დან (დროით)	seit einem Jahr
von	-დან, -ის	von meinem Freund
zu	-თან, -ში (მიმართულება)	zu dem → zum Arzt
gegenüber	მოპირდაპირედ	gegenüber dem Bahnhof

ხშირი შერწყმული ფორმები: zu dem = zum, zu der = zur, bei dem = beim, von dem = vom.

ორმაგი წინდებულები: სად? თუ საით?

ცხრა წინდებული (an, auf, hinter, in, neben, über, unter, vor, zwischen) ორივე ბრუნვას იღებს. წესი მარტივია: Wo? (სად? ადგილი) → Dativ; Wohin? (საით? მოძრაობა მიმართულებით) → Akkusativ.

კითხვა	ბრუნვა	მაგალითი	თარგმანი
Wo?	Dativ	Das Buch liegt auf dem Tisch.	წიგნი მაგიდაზე დევს.
Wohin?	Akkusativ	Ich lege das Buch auf den Tisch.	წიგნს მაგიდაზე ვდებ.
Wo?	Dativ	Wir sind im (in dem) Kino.	კინოში ვართ.
Wohin?	Akkusativ	Wir gehen ins (in das) Kino.	კინოში მივდივართ.

ზმნების წყვილები ამას ზუსტად მიჰყვება: liegen / legen, stehen / stellen, sitzen / setzen, hängen (ორივე მნიშვნელობით). პირველი ადგილს აღნიშნავს და Dativ-ს იღებს, მეორე მოძრაობას და Akkusativ-ს.

Genitiv: ვისი?

ვიკიპედიის Deutsche Deklination-ის მიხედვით, Genitiv-ს ყველაზე ფართო ფუნქციები აქვს და განსაკუთრებით სალიტერატურო ენაში გამოიყენება: das Buch des Händlers, die Tür des Hauses. საკუთარ სახელებს უბრალოდ -s ემატება, აპოსტროფის გარეშე: Ursulas Haus. სასაუბრო ენაში Genitiv-ს ხშირად von + Dativ ცვლის: das Auto von meinem Bruder (ძმაჩემის მანქანა). გამოცდასა და წერილში კი Genitiv უფრო მიღებულია.

Genitiv-ს მოითხოვს წინდებულები wegen (გამო), während (განმავლობაში), trotz (მიუხედავად), statt / anstatt (ნაცვლად), innerhalb / außerhalb (შიგნით/გარეთ): wegen des Regens (წვიმის გამო). სასაუბროდ wegen dem Regen-საც გაიგონებ, მაგრამ წერისას Genitiv აირჩიე.

როგორ გავიგო, რომელი ბრუნვაა: 4 ნაბიჯი

1. იპოვე ზმნა. ზმნა წყვეტს, რა ბრუნვები სჭირდება (helfen → Dativ, sehen → Akkusativ, geben → Dativ + Akkusativ).
2. იპოვე წინდებული. თუ წინდებულია, ის წყვეტს (für → Akk., mit → Dat., wegen → Gen.).
3. ორმაგი წინდებულის შემთხვევაში დასვი კითხვა: Wo? თუ Wohin?
4. დაადგინე სახელის სქესი და რიცხვი, მერე ცხრილიდან აიღე არტიკლი.

სავარჯიშო

ჩასვი სწორი არტიკლი (der/den/dem/des, ein/einen/einem):

1. Ich helfe ___ Mann. (der Mann)
2. Wir besuchen ___ Freund. (ein Freund)
3. Das Auto ___ Lehrers ist neu. (der Lehrer)
4. Sie fährt mit ___ Zug. (der Zug)
5. Ich lege den Schlüssel auf ___ Tisch. (der Tisch)
6. Der Schlüssel liegt auf ___ Tisch.

ექვსი ტიპური შეცდომა და მათი გასწორება

ქვემოთ შეცდომებია, რომლებიც დამწყებთა ტექსტებში ხშირად გვხვდება. ყოველი მათგანი ზემოთ ახსნილ ერთ-ერთ წესს არღვევს. ეს ჩვენი რედაქციული არჩევანია და არა კვლევის შედეგი.

❌ არასწორია	✅ სწორია	რატომ
Ich helfe dich.	Ich helfe dir.	helfen Dativ-ს ითხოვს
Ich fahre mit den Bus.	Ich fahre mit dem Bus.	mit ყოველთვის Dativ-ია
Ich gehe in der Schule.	Ich gehe in die Schule.	საით? → Akkusativ
Ich habe ein Bruder.	Ich habe einen Bruder.	haben-ის ობიექტი Akkusativ-ია, მამრობითში einen
Es gibt ein Tisch.	Es gibt einen Tisch.	es gibt-ის შემდეგ Akkusativ
mit den Kinder	mit den Kindern	Dativ მრავლობითში -n ემატება

ყველაზე სასარგებლო ჩვევა: ახალი არსებითი სახელი ყოველთვის არტიკლით ისწავლე (der Tisch, და არა უბრალოდ Tisch). სქესის გარეშე ბრუნვის ფორმას ვერ ააგებ. არტიკლების წესები ნახე გერმანული არტიკლების გვერდზე.

სუსტი ბრუნება: der Student → den Studenten

მამრობითი სქესის ზოგი არსებითი სახელი Nominativ-ის გარდა ყველა ბრუნვაში -(e)n-ს იღებს. ვიკიპედია ამას სუსტ (schwach) ბრუნებას უწოდებს. ხშირი მაგალითებია der Student, der Kollege, der Junge:

ბრუნვა	der Student	der Kollege
Nominativ	der Student	der Kollege
Akkusativ	den Studenten	den Kollegen
Dativ	dem Studenten	dem Kollegen
Genitiv	des Studenten	des Kollegen

Ich kenne den Studenten. (სტუდენტს ვიცნობ.) Ich helfe dem Kollegen. (კოლეგას ვეხმარები.)

სავარჯიშო 2: სად თუ საით?

ჩასვი არტიკლი. ჯერ დასვი კითხვა: Wo? (სად?) თუ Wohin? (საით?).

1. Ich hänge das Bild an ___ Wand. (die Wand)
2. Das Bild hängt an ___ Wand.
3. Wir gehen in ___ Kino. (das Kino)
4. Wir sind in ___ Kino.
5. Er stellt die Flasche in ___ Kühlschrank. (der Kühlschrank)
6. Die Flasche steht in ___ Kühlschrank.
7. Ich danke ___ Kollegen. (der Kollege)

ხშირი კითხვები

რომელი ბრუნვა ვისწავლო პირველი?

ჩვენი რჩევით: Nominativ და Akkusativ A1 დონეზე, Dativ A1-ის ბოლოს და A2-ზე, Genitiv B1-ზე. ეს რიგი ჩვენი რჩევაა: ჯერ ის, რაც ყველაზე ხშირად გჭირდება. დონეების შესახებ წაიკითხე გერმანული ენის დონეები A1–C2.

რატომ არ ჰგავს ქართულ ბრუნვებს?

ქართულში ბრუნვა ზმნის დროზეც არის დამოკიდებული: „კაცი წერს წერილს“, მაგრამ „კაცმა დაწერა წერილი“. გერმანულში ასე არ ხდება: Der Mann schreibt einen Brief და Der Mann hat einen Brief geschrieben ბრუნვებს ინარჩუნებს. ამ მხრივ გერმანული უფრო მარტივია. ქართველების ტიპური შეცდომები ბრუნვებში ნახე გვერდზე ტოპ 10 შეცდომა გერმანულში.

ზედსართავიც იცვლება?

კი, და ეს ცალკე თემაა: der gute Mann, den guten Mann, ein guter Mann. დაბოლოებები დეტალურად გვერდზეა ზედსართავი სახელები დაბოლოებებით.

წყაროები

• Wikipedia (de): Kasus
• Wikipedia (de): Deutsche Deklination
• Wikipedia (de): Deklination (Grammatik)
• Wikipedia (en): Georgian grammar

ამავე რუბრიკაში:

Präsens გერმანულში: წესები და ტესტი

არაწესიერი ზმნები გერმანული

გერმანული არტიკლები

გერმანული ენის დროები: 6 დრო ცხრილით და მაგალითებით

გერმანული ზმნების მართვა

გერმანული მოდალური ზმნები: können, müssen, wollen, sollen, dürfen, mögen

ტოპ 10 შეცდომა, რასაც ქართველები გერმანულში უშვებენ — ქართულ-გერმანული შედარება და მაგალითები კვლევიდან