კარგი ციტატა ზოგჯერ იმას ამბობს, რისი თქმაც შენ დიდხანს ვერ მოახერხე. სიყვარულზე ციტატებს ეძებენ მესიჯისთვის, ბარათისთვის, ფოტოს წარწერისთვის ან უბრალოდ იმიტომ, რომ ზუსტი სიტყვა დაეხმაროს საკუთარი გრძნობის გააზრებაში. პრობლემა ის არის, რომ ინტერნეტში ბევრი „ციტატა“ ან დამახინჯებულია, ან სხვა ავტორს მიეწერება. ამ სტატიაში თითოეული ციტატა წყაროსთან გადავამოწმეთ და ვუთითებთ, საიდანაა აღებული.
როგორ შევამოწმეთ ციტატები
ქართული ტექსტები ქართული ვიკიწყაროდანაა (ka.wikisource.org). უცხოური ციტატები ინგლისურ ვიკიციტატაში (en.wikiquote.org) გადავამოწმეთ, სადაც თითოეულს ნაწარმოები და თავი ახლავს. ქართული თარგმანი, თუ სხვა რამ არ წერია, ჩვენია და ორიგინალთან ახლოსაა. სანდოობისთვის ორიგინალსაც ვუთითებთ.
ციტატები „ვეფხისტყაოსნიდან“
„ვეფხისტყაოსნის“ შესავალში რუსთაველი რამდენიმე სტროფს უძღვნის სიყვარულს, ანუ, მისი სიტყვით, „მიჯნურობას“. ყველაზე ცნობილი სტრიქონები აქედანაა:
- „მიჯნურობა არის ტურფა, საცოდნელად ძნელი გვარი“
- „იგი სხვაა, სიძვა სხვაა, შუა უზის დიდი მზღვარი“
- „მძულს უგულო სიყვარული, ხვევნა, კოცნა, მტლაშა-მტლუში“
- „კარგი მიჯნური იგია, ვინ იქმს სოფლისა თმობასა“
პოემის შუა ნაწილში, ავთანდილის ანდერძში, ორი ასევე ცნობილი სტრიქონია:
რა მოგშორდე, მახსენებდი, სიყვარული ჩემი გქონდეს;
“სიყვარული აღგვამაღლებს”, ვით ეჟვანნი, ამას ჟღერენ,
რას ნიშნავს „მიჯნურობა“ რუსთაველთან
რუსთაველი თავადვე განმარტავს სიტყვის წარმომავლობას: „მიჯნური შმაგსა გვიქვიან არაბულითა ენითა“, ანუ არაბულად მიჯნური შმაგს, გაგიჟებულს ნიშნავს. არაბული „მაჯნუნი“ მართლაც შეშლილს ნიშნავს. პოეტის აზრით, შეყვარებული იმიტომ „შმაგობს“, რომ სატრფოს ვერ აღწევს. მისთვის ნამდვილი მიჯნურობა ერთგულებაა: „გული ერთსა დააჯეროს“, ანუ გული ერთ ადამიანს მიუძღვნას.
ამიტომ რუსთაველის ციტატები კარგად უხდება იმ მომენტს, როცა ერთგულებაზე ან სერიოზულ გრძნობაზე გინდა თქმა, და ნაკლებად მსუბუქ, ხუმრობით მესიჯს.
ქართველი პოეტები სიყვარულზე
ქართულ პოეზიაში სიყვარულზე ბევრი ისეთი სტრიქონია, რომელიც ცალკე, ციტატადაც მშვენივრად ჟღერს:
- „მოკვდავსა ენას არ ძალუძს უკვდავთა გრძნობათ გამოთქმა!“ (ნიკოლოზ ბარათაშვილი, „არ უკიჟინო, სატრფოო…“, 1841)
- „მე შენს თვალებში ვსჭვრეტ სამოთხესა“ (ნიკოლოზ ბარათაშვილი, „როს ბედნიერ ვარ შენთან ყოფნითა…“, 1841)
- „ნუ ელი, მეც გრქვა: გეტრფი! დუმილს ვრაცხ უმჯობესად“ (ალექსანდრე ჭავჭავაძე, „მე შენ არ გეტყვი“)
- „ვიცი, გზნობის, / ნამდვილ გრძნობის / ნიშანია მდუმარება“ (აკაკი წერეთელი, „გაუბედავი სიყვარული“, 1873)
- „მთელის ხმელეთის სწორი ხარ“ (ვაჟა-ფშაველა, „სიყვარული“, 1891)
მთლიანი ლექსები წყაროების მითითებით ნახე სტატიაში სიყვარულზე ლექსები.
უცხოელი მწერლები სიყვარულზე
- „აი, ჩემი საიდუმლო. ის ძალიან მარტივია: მხოლოდ გულით ხედავ კარგად. მთავარი თვალისთვის უხილავია.“ (ანტუან დე სენტ-ეგზიუპერი, „პატარა უფლისწული“, 1943, თავი XXI; ორიგინალი: „On ne voit bien qu’avec le cœur. L’essentiel est invisible pour les yeux.“)
- „სიყვარული ის კი არ არის, ერთმანეთს რომ უყურებთ, არამედ ის, რომ ერთად ერთი მიმართულებით იყურებით.“ (ანტუან დე სენტ-ეგზიუპერი, „ადამიანთა მიწა“ (Terre des hommes), 1939)
- „ჭეშმარიტი სიყვარულის გზა არასოდეს ყოფილა სწორი.“ (უილიამ შექსპირი, „ზაფხულის ღამის სიზმარი“, I მოქმედება, ლისანდრი; ორიგინალი: „The course of true love never did run smooth.“)
- „ჩემი გულუხვობა ზღვასავით უსაზღვროა, ჩემი სიყვარული ზღვასავით ღრმა: რაც უფრო მეტს გაძლევ, მით მეტი მაქვს, რადგან ორივე უსასრულოა.“ (უილიამ შექსპირი, „რომეო და ჯულიეტა“, II მოქმედება, ჯულიეტა)
- „სიყვარული არ მბრძანებლობს, ის აყალიბებს, და ეს მეტია.“ (იოჰან ვოლფგანგ გოეთე, „ზღაპარი“, 1795; ორიგინალი: „Die Liebe herrscht nicht, aber sie bildet; und das ist mehr!“)
ციტატები ერთგულებასა და ოჯახზე
- „შენ სამუდამოდ პასუხისმგებელი ხდები იმაზე, ვინც მოიშინაურე.“ (ანტუან დე სენტ-ეგზიუპერი, „პატარა უფლისწული“, თავი XXI, მელიის სიტყვები)
- „ყველა ბედნიერი ოჯახი ერთმანეთს ჰგავს, ყოველი უბედური ოჯახი თავისებურად არის უბედური.“ (ლევ ტოლსტოი, „ანა კარენინა“, I ნაწილი, თავი 1)
- „რა მოგშორდე, მახსენებდი, სიყვარული ჩემი გქონდეს“ (შოთა რუსთაველი, „ვეფხისტყაოსანი“)
თუ ერთგულების შენარჩუნება გაინტერესებს, წაიკითხე ბედნიერი ქორწინების შესახებ.
ფილოსოფოსები და მისტიკოსები
ჯალალ ად-დინ რუმი, XIII საუკუნის სპარსელი პოეტი და მისტიკოსი, „მასნავიში“ წერს (V წიგნი, ინგლისური თარგმანიდან):
- „სიყვარულს გაურბიხარ ერთი დამცირების გამო? სიყვარულისა სახელის გარდა რა იცი?“
- „რადგან სიყვარული ერთგულია, ის ერთგულს ყიდულობს: ორგული თანამგზავრი მას არ აინტერესებს.“
რუმის ლექსებს ინგლისურიდან ვთარგმნით, ამიტომ სიტყვასიტყვით სპარსულ ორიგინალს არ ემთხვევა. ზოგადი აზრი კი ზუსტადაა გადმოცემული.
სევდიანი ციტატები სიყვარულზე
სიყვარული ყოველთვის სიხარული არ არის. ამ სტრიქონებში დაშორებაცაა და ტკივილიც:
- „სიყვარულო, ნიჭო სრულო, / წამ ტკბილო და ხანგრძლივ მწარე, / ჯერ აკვანო ნეტარების, / მერმე კუბოვ და სამარე!“ (აკაკი წერეთელი, „სიყვარული“, 1886)
- „დღეს ჩემი ხარ, ხვალ სხვისი ხარ, / უგზო-უკვლოდ მოარული!“ (აკაკი წერეთელი, „სიყვარული“)
- „მინდა, რომ მძულდე, მოგშორდე, / გულზე მობმულო ღვიძლადა. / მაგრამ ტყუილად ვცოდვილობ: / ვერ ვძლევ შეჩვეულს გრძნობასა.“ (ვაჟა-ფშაველა, „სიყვარული“)
- „როს უბედურ მყოფს მე მოშორება / გონებამტაცის მშვენიერების…“ (ნიკოლოზ ბარათაშვილი)
თუ ახლა დაშორებას განიცდი, შეიძლება დაგეხმაროს სტატია შეყვარებულთან დაშორებაზე.
ციტატები მონატრებაზე
როცა შეყვარებული შორსაა, ქართველ პოეტებს ამ გრძნობისთვისაც აქვთ სიტყვები:
- „შენმა სურვილმა დამლია, / შენზე ფიქრმა და სევდამა, / შორს წასვლამ, ხშირად გაყრამა, / გულის თვალებით ხედვამა“ (ვაჟა-ფშაველა, „სიყვარული“)
- „რა მოგშორდე, მახსენებდი, სიყვარული ჩემი გქონდეს“ (შოთა რუსთაველი, „ვეფხისტყაოსანი“). ავთანდილი ამას შერმადინს ეუბნება, გამგზავრების წინ.
- „ვსთვლი მოწყინებით ჟამთ მჭმუნვარების“ (ნიკოლოზ ბარათაშვილი, „როს ბედნიერ ვარ შენთან ყოფნითა…“)
დისტანციაზე ურთიერთობის შენარჩუნებაზე წაიკითხე დისტანციური ურთიერთობა.
ციტატები სიყვარულის ძალაზე
- „იგია საქმე საზეო, მომცემი აღმაფრენათა“ (შოთა რუსთაველი, „ვეფხისტყაოსანი“, მე-20 სტროფი)
- „ვინ არის, რომ იმ ერთს წამში / არ გასწირავს საუკუნოს?!“ (აკაკი წერეთელი, „სიყვარული“)
- „სიყვარული თვალით კი არა, გონებით იყურება, ამიტომაც ხატავენ ფრთიან კუპიდონს ბრმად.“ (უილიამ შექსპირი, „ზაფხულის ღამის სიზმარი“, I მოქმედება, ჰელენა; ორიგინალი: „Love looks not with the eyes, but with the mind; / And therefore is wing’d Cupid painted blind“)
მოკლე ციტატები მესიჯისთვის
- „მხოლოდ გულით ხედავ კარგად.“ (სენტ-ეგზიუპერი)
- „სიყვარული აღგვამაღლებს.“ („ვეფხისტყაოსანი“)
- „გეტრფი საზომის უაღრესად!“ (ალ. ჭავჭავაძე)
- „რაც უფრო მეტს გაძლევ, მით მეტი მაქვს.“ (შექსპირი)
- „შენგნით ვიცოცხლებ მკვდარია!“ (ვაჟა-ფშაველა)
მოკლე ციტატას შენი სიტყვებიც მიაყოლე. იდეებისთვის ნახე ლამაზი სიტყვები შეყვარებულს და კომპლიმენტები.
ციტატები გრძნობის აღიარებისთვის
თუ პირველად აპირებ თქმას, რომ მოგწონს ან გიყვარს, ეს სტრიქონები სწორედ ამ მომენტზეა დაწერილი:
- „მე შენ არ გეტყვი: გეტრფი! ვითა სხვანი გეტყვიან.“ (ალექსანდრე ჭავჭავაძე, „მე შენ არ გეტყვი“). მთელი ლექსი იმაზეა, რომ სიტყვა „გეტრფი“ ბევრს ეთქმის ტყუილად, და ბოლოს მაინც აღიარებით მთავრდება.
- „მსურს, რომ ერთხელ გამაგონოს: / „შენ ჩემი ხარ! / გულს მიზიხარ!““ (აკაკი წერეთელი, „გაუბედავი სიყვარული“)
- „მინდა მზე ვიყო, რომ სხივნი ჩემთ დღეთა გარსამოვავლო“ (ნიკოლოზ ბარათაშვილი, „არ უკიჟინო, სატრფოო…“)
გრძნობის გამხელაზე მეტი რჩევა ნახე სტატიაში როგორ შევაყვარო თავი.
ციტატები ქორწილისა და წლისთავისთვის
ხანგრძლივი ურთიერთობისთვის უმჯობესია ისეთი ციტატა, რომელიც ერთად განვლილ გზაზე და ერთგულებაზე საუბრობს:
- „სიყვარული ის კი არ არის, ერთმანეთს რომ უყურებთ, არამედ ის, რომ ერთად ერთი მიმართულებით იყურებით.“ (სენტ-ეგზიუპერი). ქორწილის სადღეგრძელოში ან მოსაწვევ ბარათზე ხშირად იყენებენ.
- „თუმცა რაც პირველად გნახე, / მას შემდეგ კარგა ხანია, / ცოცხალს შენა მფენ გულზე ვარდს / თუ ავდარი, თუ დარია“ (ვაჟა-ფშაველა, „სიყვარული“). ეს სტრიქონები წლისთავზე მშვენივრად ჟღერს.
- „რაც უფრო მეტს გაძლევ, მით მეტი მაქვს, რადგან ორივე უსასრულოა.“ (შექსპირი, „რომეო და ჯულიეტა“)
წლისთავების სახელები და ტრადიციები ნახე სტატიაში ქორწინების წლისთავები.
ციტატები, რომლებსაც არასწორად მიაწერენ
ზოგი „ციტატა“ იმდენჯერაა გაზიარებული, რომ მის ავტორობაში ეჭვი აღარავის ეპარება. რამდენიმე მაგალითი:
- „ვით ეჟვანი ასრე რეკს“. „ვეფხისტყაოსანში“ ეს სტრიქონი ასე წერია: „„სიყვარული აღგვამაღლებს“, ვით ეჟვანნი, ამას ჟღერენ“. ავთანდილი აქ მოციქულთა ნათქვამს იმოწმებს, ანუ სიტყვები „სიყვარული აღგვამაღლებს“ თავად პოემაშიც ციტატადაა მოცემული.
- „როცა ვინმეს ღრმად უყვარხარ, ეს ძალას გაძლევს, როცა შენ გიყვარს ვინმე ღრმად, ეს გამბედაობას გაძლევს“. ამ ფრაზას ხშირად ლაო-ძეს მიაწერენ, მაგრამ ინგლისური ვიკიციტატა მას „არასწორად მიწერილ“ ციტატებს შორის ასახელებს.
თუ ციტატის ავტორი არ გაქვს გადამოწმებული, უმჯობესია, დაწერო „ამბობენ, რომ…“ ან საერთოდ ავტორის გარეშე გამოიყენო.
როგორ შეამოწმო ციტატის ავტორი
- მოძებნე ზუსტი ფრაზა ბრჭყალებში. თუ ყველგან სხვადასხვა ავტორს მიაწერენ, ეს უკვე საეჭვოა.
- ნახე ვიკიციტატა (wikiquote.org). იქ ცალკეა გამოყოფილი „სადავო“ და „არასწორად მიწერილი“ ციტატები.
- ქართული ლექსებისთვის გამოიყენე ვიკიწყარო ან ეროვნული ბიბლიოთეკის ციფრული კოლექცია.
- თუ ნაწარმოები ან წელი არ მოიძებნა, ციტატა სავარაუდოდ გვიანდელი გამოგონილია.
როგორ გამოიყენო ციტატა მესიჯში ან ბარათზე
- ერთი ციტატა საკმარისია. რამდენიმე ციტატა ერთად აზრს ფანტავს.
- მიუთითე ავტორი, ფრჩხილებში ან ახალ ხაზზე.
- მიაყოლე შენი წინადადება, მაგალითად: „ეს სტრიქონი რომ წავიკითხე, შენ გამახსენდი“.
- ძველ ქართულს ნუ „გაასწორებ“. „ვსჭვრეტ“ და „გეტრფი“ ავტორის სიტყვებია და სწორედ ისინი აძლევს ციტატას ხიბლს.
ციტატა ფოტოს წარწერისთვის
სოციალურ ქსელში წარწერა რაც უფრო მოკლეა, მით უკეთ იკითხება. ერთი სტრიქონი და ავტორის სახელი საკმარისია: „მე შენს თვალებში ვსჭვრეტ სამოთხესა“ (ბარათაშვილი) ან „სიყვარული აღგვამაღლებს“ („ვეფხისტყაოსანი“). თუ ფოტო ერთად გატარებულ მოგზაურობაზეა, სენტ-ეგზიუპერის „ერთი მიმართულებით“ ციტატა მშვენივრად მოერგება. შეყვარებულის მისამართით მილოცვის იდეები ნახე სტატიაში დაბადების დღის მილოცვა შეყვარებულს.
ხშირი კითხვები
რომელია ყველაზე ცნობილი ქართული ციტატა სიყვარულზე?
ზუსტი გაზომვა არ არსებობს, მაგრამ „ვეფხისტყაოსნის“ სტრიქონები, მაგალითად „მიჯნურობა არის ტურფა, საცოდნელად ძნელი გვარი“ და „სიყვარული აღგვამაღლებს“, სკოლიდანვე ყველასთვის ნაცნობია.
შემიძლია ციტატის ჩემი თარგმანით გამოყენება?
კი, მაგრამ მიუთითე ავტორი და, თუ შესაძლებელია, ორიგინალიც. ასე არავინ იფიქრებს, რომ ეს სიტყვასიტყვითი, ოფიციალური თარგმანია.
ციტატა თუ ლექსი, რა აჯობებს მესიჯში?
მოკლე მესიჯში ერთი სტრიქონი აჯობებს. ბარათზე ან წერილში კი მთლიანი ლექსი ან სტროფი უფრო შთამბეჭდავია.
სიყვარულზე ციტატა ყველაზე ძლიერად მაშინ ჟღერს, როცა ზუსტია და იცი, ვინ თქვა. ამოარჩიე ის, რომელიც შენს ამბავს ეხმიანება, მიუთითე ავტორი და ერთი წინადადება შენგანაც დაამატე.
