ბავშვთა გასტროენტეროლოგი: ყაბზობა, კოლიკა, მუცლის ტკივილი

ბავშვს ხშირად სტკივა მუცელი, რამდენიმე დღე კუჭში ვერ გადის, ჩვილი კი ყოველი ჭამის შემდეგ რძეს აბრუნებს და საათობით ტირის? ასეთ დროს მშობლები ხშირად ბავშვთა გასტროენტეროლოგზე ფიქრობენ. ამ სტატიაში აგიხსნით, რას საქმიანობს ეს სპეციალისტი, რომელი პრობლემები გვარდება სახლის პირობებში თავისით და რა ნიშნების დროს უნდა მიმართო ექიმს ან დარეკო 112-ზე.

ვინ არის ბავშვთა გასტროენტეროლოგი

გასტროენტეროლოგი საჭმლის მომნელებელი სისტემის — საყლაპავის, კუჭის, ნაწლავების, ღვიძლისა და პანკრეასის — დაავადებებს იკვლევს და მკურნალობს. ბავშვთა გასტროენტეროლოგი ამ პრობლემებს ბავშვებში მართავს და, ამასთანავე, აკვირდება, როგორ იზრდება და იმატებს წონაში პატარა.

მუცლის ტკივილის, ყაბზობისა თუ ღებინების უმეტეს შემთხვევას პედიატრი მართავს. გასტროენტეროლოგთან ის მხოლოდ მაშინ გადაგამისამართებს, თუ პრობლემა ხანგრძლივდება, მკურნალობა შედეგს არ იძლევა ან დამატებითი კვლევებია საჭირო.

რა მდგომარეობებს მკურნალობს ბავშვთა გასტროენტეროლოგი

ყაბზობა

NHS-ის მიხედვით, ბავშვებში ყაბზობა ხშირია, განსაკუთრებით 2–3 წლის ასაკში, ქოთანზე მიჩვევის პერიოდში. ყაბზობაზე მიუთითებს, თუ ბავშვი ბოლო კვირაში 3-ზე ნაკლებჯერ გავიდა კუჭში, განავალი დიდი და მაგარია ან პატარა ბურთულებს ჰგავს, დეფეკაციისას პატარა ძლიერ იჭინთება ან სტკივა, აქვს უმადობა, ხოლო მუცლის ტკივილი კუჭში გასვლის შემდეგ უმსუბუქდება. ამის მიზეზი შეიძლება იყოს საკვებში ბოჭკოს ან სითხის ნაკლებობა, ქოთანზე მიჩვევისას ზედმეტი დაძალება ან სტრესი — მაგალითად, ბაღში შესვლა ან ოჯახში ახალი წევრის გაჩენა.

NHS გვაფრთხილებს ე.წ. მანკიერი წრის შესახებ: როცა კუჭში გასვლა მტკივნეულია, ბავშვი თავს იკავებს; რაც უფრო დიდხანს იკავებს თავს, მით უფრო მძიმდება ყაბზობა. ამიტომ ექიმს დროულად მიმართე. მკურნალობას შესაძლოა რამდენიმე თვე დასჭირდეს.

კოლიკა

NHS-ის თანახმად, ჩვილს შეიძლება კოლიკა ჰქონდეს, თუ ის დღეში 3 საათზე მეტხანს, კვირაში 3 დღე და სულ მცირე ერთი კვირის განმავლობაში ტირის, სხვა მხრივ კი სრულიად ჯანმრთელია. კოლიკა შეიძლება რამდენიმე კვირის ასაკში დაიწყოს და 3–4 თვის ასაკისთვის გაივლის. NHS აღნიშნავს, რომ აფთიაქში ხელმისაწვდომი „ანტიკოლიკური“ წვეთების, მცენარეული საშუალებებისა და პრობიოტიკური დანამატების ეფექტიანობა დადასტურებული არ არის.

რეფლუქსი ჩვილებში

NHS-ის განმარტებით, რეფლუქსი ჭამის დროს ან მის შემდეგ რძის უკან ამოღებაა. ეს ძალიან გავრცელებული მოვლენაა, რომელიც ჩვეულებრივ 8 კვირამდე ასაკში იწყება და 1 წლისთვის თავისით გაივლის. თუ ჩვილი კარგ ხასიათზეა და წონაში ნორმალურად იმატებს, ექიმთან ვიზიტი, როგორც წესი, საჭირო არ არის. თუმცა, სპეციალისტმა შეიძლება ძროხის რძის ცილაზე ალერგიაც გამორიცხოს, რადგან მისი სიმპტომები ძალიან ჰგავს რეფლუქსს. ამ თემაზე ვრცლად წაიკითხავ გვერდზე ალერგოლოგი.

ცელიაკია

NHS-ის მიხედვით, ცელიაკია აუტოიმუნური დაავადებაა, რომლის დროსაც გლუტენი (ხორბლის, ქერისა და ჭვავის ცილა) წვრილ ნაწლავს აზიანებს. მან შეიძლება გამოიწვიოს დიარეა, მუცლის ტკივილი, შებერილობა და დაღლილობა. ბავშვს შესაძლოა შეუნელდეს ზრდა ან დაუგვიანდეს სქესობრივი მომწიფება. დიაგნოზს მხოლოდ ექიმი სვამს. კვლევების ჩატარებამდე რაციონიდან გლუტენის თვითნებურად ამოღება არ არის რეკომენდებული, რადგან ამან შეიძლება ანალიზის პასუხი შეცვალოს. ამ საკითხზე აუცილებლად გაიარე კონსულტაცია ექიმთან.

დიარეა და ღებინება

NHS-ის მონაცემებით, დიარეა და ღებინება ხშირად ნაწლავური ინფექციითაა გამოწვეული და რამდენიმე დღეში თავისით გაივლის: ღებინება ჩვეულებრივ 1–2 დღეში წყდება, ხოლო დიარეა — 5–7 დღეში. ამ დროს მთავარია, ბავშვმა ბევრი სითხე მიიღოს, რათა გაუწყლოვნება თავიდან აიცილო. ჩვეულ რეჟიმში გააგრძელე ძუძუთი ან ბოთლით კვება, ხელოვნური ნარევი სტანდარტული კონცენტრაციით მოამზადე, ხოლო ხილის წვენებსა და გაზიან სასმელებს მოერიდე. 12 წლამდე ასაკის ბავშვს დიარეის საწინააღმდეგო მედიკამენტი არ მისცე.

რა ნიშნებზე მიმართო ექიმს

• ყაბზობა დიდხანს გრძელდება ან ხშირად მეორდება;
• მუცლის ტკივილი არ ყუჩდება ან პერიოდულად ბრუნდება;
• განავალში შეინიშნება სისხლი;
• ბავშვი წონაში არ იმატებს, იკლებს ან ზრდაში ჩამორჩება;
• დიარეა რამდენიმე დღეზე მეტხანს გრძელდება;
• რეფლუქსი პირველად 6 თვის ასაკის შემდეგ გამოვლინდა ან 1 წლის შემდეგაც არ გაიარა;
• კოლიკის სიმპტომები 4 თვის შემდეგაც გრძელდება, ან მდგომარეობასთან გამკლავება ძალიან გიჭირს.

როდის დაურეკო 112-ს

NHS-ის რეკომენდაციით, დარეკე 112-ზე ან მიმართე გადაუდებელი დახმარების განყოფილებას, თუ:

• მუცლის ტკივილი უეცრად დაიწყო ან ძალიან ძლიერია;
• ბავშვს მუცელზე შეხებისას ტკივილი აქვს;
• პატარა სისხლს აღებინებს ან ნაღებინები მასა დაფქულ ყავას ჰგავს;
• განავალი სისხლიანია, ან შავი და კუპრისებრი (წებოვანი);
• ბავშვი საერთოდ ვერ შარდავს, ვერ გადის კუჭში ან ვერ გამოყოფს გაზებს;
• ჩვილი უჩვეულოდ სუსტად ან მაღალ, უჩვეულო ხმაზე ტირის.

ტკივილი, რომელიც ჭიპის არეში იწყება და მუცლის მარჯვენა ქვედა ნაწილში გადადის, შესაძლოა აპენდიციტის ნიშანი იყოს. NHS-ის მიხედვით, მცირეწლოვან ბავშვებს შეიძლება კლასიკური სიმპტომები არ ჰქონდეთ, ამიტომ საეჭვო შემთხვევაში სასწრაფოდ მიმართე ექიმს. ასევე დაუყოვნებლივ შეფასებას საჭიროებს ჩვილებში მწვანე ან ყვითელი ფერის ღებინება, შადრევნისებური (ფრქვევითი) ღებინება, შებერილი ან მტკივნეული მუცელი და მიღებული სითხის უკან ამოღება.

რა ხდება ვიზიტზე

კონსულტაციაზე გასტროენტეროლოგი თავდაპირველად დეტალურად გამოგკითხავს ბავშვის კვების რეჟიმს, კუჭის მოქმედების სიხშირეს, განავლის კონსისტენციასა და მუცლის ტკივილის თავისებურებებს. შემდეგ გასინჯავს მუცელს და შეაფასებს ბავშვის სიმაღლესა და წონას. საჭიროებისამებრ, ექიმმა შეიძლება დანიშნოს სისხლის ან განავლის ანალიზი, ან მუცლის ღრუს ექოსკოპია. ამ კვლევის შესახებ მეტს შეიტყობ გვერდზე ექოსკოპისტი. ზოგჯერ საჭირო ხდება ენდოსკოპიური კვლევაც — ასეთ შემთხვევაში, წინასწარ ჰკითხე სპეციალისტს, როგორ ტარდება პროცედურა და რა მომზადებაა საჭირო.

როგორ მოემზადო ვიზიტისთვის

• ვიზიტამდე რამდენიმე დღით ადრე აწარმოე კვებისა და კუჭის მოქმედების დღიური: ჩაინიშნე, რა ჭამა ბავშვმა, როდის გავიდა კუჭში და როგორი განავალი ჰქონდა;
• ჩაიწერე, დღის რა მონაკვეთში ეწყება მუცლის ტკივილი და რა უმსუბუქებს მდგომარეობას;
• თან იქონიე წონისა და სიმაღლის ძველი მონაცემები, წინა კვლევების პასუხები და იმ მედიკამენტების სია, რომლებსაც ბავშვი იღებს;
• წინასწარ დააზუსტე, ხომ არ არის საჭირო ანალიზებისთვის ბავშვის უზმოდ მიყვანა ან სხვა სპეციალური მომზადება.

რა შეგიძლია გააკეთო სახლში

• ყაბზობის დროს მიეცი ბავშვს დიდი რაოდენობით სითხე და მრავალფეროვანი, ხილითა და ბოსტნეულით მდიდარი საკვები;
• შეიმუშავე რეჟიმი: ჭამის შემდეგ ან ძილის წინ პატარა რეგულარულად დასვი ქოთანზე და წაახალისე, მიუხედავად იმისა, გავა თუ არა კუჭში;
• უნიტაზზე ჯდომისას ბავშვს ფეხები მყარად უნდა ედგას იატაკზე ან სპეციალურ პატარა სკამზე;
• ნუ გაუბრაზდები, თუ საცვალი დაესვარა: NHS-ის განმარტებით, ეს უნებლიედ ხდება და ბავშვი ამას განზრახ არ აკეთებს;
• კვების დროს და მის შემდეგ ჩვილი ვერტიკალურ პოზიციაში გეჭიროს და ხშირად ამოაღებინე ჰაერი (ამოაბოყინებინე);
• ჩვილი დააძინე ზურგზე, სწორ, ბრტყელ ზედაპირზე. NHS გირჩევს, არ წამოუწიო საწოლის თავი.

ბუნებრივ კვებაზე მეტ ინფორმაციას გაეცნობი გვერდზე ძუძუთი კვება, ხოლო მყარ საკვებზე გადასვლის შესახებ წაიკითხავ სტატიაში დამატებითი კვება.

როგორ შეარჩიო ექიმი

• რჩევა ჰკითხე ბავშვის პედიატრს ან ოჯახის ექიმს — ისინი კარგად იცნობენ შენი შვილის სამედიცინო ისტორიას;
• გადაამოწმე, ფლობს თუ არა სპეციალისტი შესაბამის სახელმწიფო სერტიფიკატს;
• უპირატესობა მიანიჭე ექიმს, რომელსაც ბავშვებთან მუშაობის გამოცდილება აქვს;
• დააკვირდი, გასაგებად გიხსნის თუ არა დანიშნულებისა და კვლევების საჭიროებას და რამდენად მოთმინებით პასუხობს შენს კითხვებს;
• მიაქციე ყურადღება ბავშვთან მის კომუნიკაციას: ცდილობს თუ არა პატარასთან უშუალო კონტაქტის დამყარებას და არა მხოლოდ შენთან საუბარს;
• თუ თავს არაკომფორტულად გრძნობ, სხვა სპეციალისტის მოძიება ან გადამოწმების მიზნით მეორე აზრის მოსმენა სრულიად ბუნებრივია.

რა ჰკითხო გასტროენტეროლოგს

• რა შეიძლება იყოს ამ სიმპტომების გამომწვევი მიზეზი?
• საჭიროა თუ არა კვების რაციონის შეცვლა და კონკრეტულად რა მხრივ?
• რა ხანგრძლივობის იქნება მკურნალობის კურსი?
• რა სიმპტომების გამოვლენისას უნდა მოგმართოთ დაგეგმილზე ადრე ან დავრეკოთ 112-ზე?

ხშირად დასმული კითხვები

რამდენ ხანს გრძელდება კოლიკა?

NHS-ის მიხედვით, კოლიკა შესაძლოა რამდენიმე კვირის ასაკში დაიწყოს და, როგორც წესი, 3–4 თვის ასაკისთვის გაივლის. თუ სიმპტომები 4 თვის შემდეგაც გრძელდება, ჩვილი წონაში არ იმატებს ან მდგომარეობასთან გამკლავება ძალიან გიჭირს, მიმართე ექიმს.

ჩვილი ჭამის შემდეგ რძეს აბრუნებს. ნორმაა?

1 წლამდე ასაკის ჩვილებში ეს ხშირად ნორმალური მოვლენაა, თუ პატარა კარგ ხასიათზეა და წონაშიც იმატებს. თუმცა, აუცილებლად მიმართე ექიმს, თუ ბავშვი წონაში ვერ იმატებს, აქვს შადრევნისებური (ფრქვევითი) ღებინება, ან ნაღებინები მასა მწვანე, ყვითელი თუ სისხლიანია.

ყაბზობის დროს საფაღარათო წამალი თავად მივცე?

უმჯობესია, წინასწარ ექიმს შეუთანხმდე. NHS-ის თანახმად, მყარ საკვებზე გადასულ ბავშვებს, კვებისა და რეჟიმის მოწესრიგებასთან ერთად, ხშირად უნიშნავენ საფაღარათო საშუალებებს, თუმცა პრეპარატის შერჩევა და დოზირება ბავშვის ასაკზეა დამოკიდებული.

გლუტენი ამოვუღო დიეტიდან, ცელიაკია ხომ არ აქვს?

პირველ რიგში, მიმართე ექიმს. ცელიაკიის დიაგნოზი სპეციალური კვლევებით დგინდება, კვლევამდე გლუტენის შეზღუდვამ კი შესაძლოა ანალიზის შედეგები შეცვალოს.

ამავე რუბრიკაში:

ბავშვთა დერმატოლოგი: გამონაყარი, ეგზემა და როდის მიხვიდე ექიმთან

ბავშვთა ენდოკრინოლოგი: ზრდა, ფარისებრი ჯირკვალი, დიაბეტი და მომწიფება

ბავშვთა კარდიოლოგი: გულის შუილი, გამოკვლევები და როდის მიხვიდე

ბავშვთა ნევროლოგი: როდის მიიყვანო ბავშვი და რა ხდება ვიზიტზე

ბავშვთა ორთოპედი: ბრტყელტერფიანობა, თეძო, ხერხემალი და სიარული

ბავშვთა ოფთალმოლოგი: როდის შეამოწმო ბავშვის მხედველობა