განქორწინება ცხოვრების ერთ-ერთი ყველაზე რთული ეტაპია, ემოციურადაც და პრაქტიკულადაც. ამ სტატიაში მშვიდად და ზუსტად აგიხსნით, როგორ ხდება განქორწინება საქართველოში: როდის შეიძლება იუსტიციის სახლში, როდის სასამართლოში, რა საბუთები დაგჭირდება, რა ღირს, რა ემართება ქონებას, ბავშვებს და გვარს. ყველაფერი სამოქალაქო კოდექსის, „სამოქალაქო აქტების შესახებ“ კანონის და სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს (SDA) ოფიციალური ინფორმაციის მიხედვითაა აღწერილი.
მნიშვნელოვანია: კანონები და ტარიფები შეიძლება შეიცვალოს. კონკრეტულ შემთხვევაში გადაამოწმე ინფორმაცია sda.gov.ge-ზე და, საჭიროების შემთხვევაში, მიმართე იურისტს.
განქორწინების ორი გზა
სამოქალაქო კოდექსის 1122-ე მუხლის მიხედვით, ქორწინება წყდება ერთ-ერთი მეუღლის გარდაცვალებით, მისი გარდაცვლილად გამოცხადებით ან განქორწინებით. თავად განქორწინების გზას 1123-ე მუხლი განსაზღვრავს:
- სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციის ორგანოში (SDA-ის ტერიტორიული სამსახური, იუსტიციის სახლი), თუ მეუღლეებს შორის დავა არ არის;
- სასამართლოში, თუ მეუღლეებს შორის დავაა.
ერთი მნიშვნელოვანი შეზღუდვა: 1123-ე მუხლის მიხედვით, ცოლის ორსულობის პერიოდში და ბავშვის დაბადებიდან ერთი წლის განმავლობაში ქმარს განქორწინების მოთხოვნის უფლება ცოლის თანხმობის გარეშე არ აქვს.
განქორწინება იუსტიციის სახლში (შეთანხმებით)
ვის შეუძლია მიმართოს
„სამოქალაქო აქტების შესახებ“ კანონის 56-ე მუხლის მიხედვით, განქორწინების რეგისტრაციის მოთხოვნით მიმართვა შეუძლიათ:
- ორივე მეუღლეს ერთობლივად;
- ერთ-ერთ მეუღლეს, თუ:
- არსებობს სასამართლოს გადაწყვეტილება განქორწინების შესახებ;
- მეორე მეუღლე სასამართლომ უგზო-უკვლოდ დაკარგულად აღიარა;
- მეორე მეუღლე დანაშაულისთვის მსჯავრდებულია თავისუფლების აღკვეთით, არანაკლებ 3 წლის ვადით.
მსჯავრდებულ მეუღლესთან განქორწინება ამ გზით მხოლოდ მაშინ რეგისტრირდება, თუ მათ შორის არ არის დავა საერთო ქონების გაყოფაზე, შრომისუუნარო მეუღლის ალიმენტზე ან საერთო ბავშვებზე (57-ე მუხლი).
საჭირო საბუთები
SDA-ის ჩამონათვალის მიხედვით, ერთობლივი განცხადებით განქორწინებისთვის დაგჭირდება:
- მეუღლეთა ერთობლივი წერილობითი განცხადება;
- ორივე მეუღლის პირადობის დამადასტურებელი დოკუმენტი;
- ქორწინების მოწმობა.
თუ მინდობილი პირის მეშვეობით მიმართავ, დამატებით საჭიროა სათანადო წესით დამოწმებული მინდობილობა და მინდობილი პირის პირადობის მოწმობა ან პასპორტი.
ვადა და საფასური
- ვადა: განქორწინება რეგისტრირდება განცხადების წარდგენიდან 5 სამუშაო დღის გასვლისთანავე, თუ ამ ვადაში განმცხადებელი (ერთობლივი განცხადებისას ერთ-ერთი მეუღლე მაინც) უარს არ იტყვის („სამოქალაქო აქტების შესახებ“ კანონის მე-60 მუხლი).
- საფასური: განქორწინების რეგისტრაცია და მოწმობის გაცემა 60 ლარი ღირს (SDA).
ქორწინება შეწყვეტილად ითვლება სწორედ განქორწინების რეგისტრაციის მომენტიდან (61-ე მუხლი).
განქორწინება სასამართლოს გზით
თუ შენ და შენი მეუღლე ურთიერთშეთანხმებას ვერ აღწევთ — მაგალითად, ერთ-ერთს არ სურს განქორწინება, ან გაქვთ დავა ქონების გაყოფაზე, ბავშვების საცხოვრებელ ადგილსა თუ ალიმენტზე — საქმეს სასამართლო განიხილავს. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1127-ე მუხლის მიხედვით, პროცესი შემდეგი სამართლებრივი წესებით წარიმართება:
- განქორწინების საქმეები სარჩელის წარმოების წესით განიხილება;
- სასამართლოს შეუძლია მეუღლეებს შერიგებისთვის ვადა დაუნიშნოს, არაუმეტეს 6 თვისა;
- სასამართლო განქორწინებას აფორმებს, თუ დაადგენს, რომ ოჯახის შენარჩუნება შეუძლებელია;
- სასამართლო ვალდებულია, დაიცვას არასრულწლოვანი შვილების და შრომისუუნარო მეუღლის ინტერესები.
სასამართლოს გადაწყვეტილების შემდეგ განქორწინება მაინც რეგისტრირდება სამოქალაქო აქტების ორგანოში: სასამართლო გადაწყვეტილებას SDA-ს 5 სამუშაო დღეში უგზავნის (58-ე მუხლი), მეუღლეს კი შეუძლია, სასამართლოს გადაწყვეტილებით თავად მიმართოს (56-ე მუხლი).
ბავშვები განქორწინების შემდეგ
განქორწინება წყვეტს მეუღლეთა შორის ქორწინებას, თუმცა არა შენს მშობლის მოვალეობებს. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მიხედვით, ბავშვის უფლებებსა და მშობლის პასუხისმგებლობას შემდეგი ნორმები არეგულირებს:
- მშობლებს თანაბარი უფლებები და მოვალეობები აქვთ შვილების მიმართ, მიუხედავად იმისა, განქორწინებული არიან თუ არა (1197-ე და 1202-ე მუხლები);
- თუ მშობლები ვერ თანხმდებიან, ვისთან იცხოვროს ბავშვმა, დავას სასამართლო წყვეტს ბავშვის ინტერესების გათვალისწინებით (1201-ე მუხლი);
- მშობელს, რომელთანაც ბავშვი ცხოვრობს, უფლება არ აქვს, შეზღუდოს მეორე მშობლის უფლება-მოვალეობები (1202-ე მუხლი);
- განქორწინების საქმეზე სასამართლო განსაზღვრავს, ვისთან დარჩებიან შვილები და რა ოდენობის ალიმენტი უნდა გადაიხადოს მეორე მშობელმა (1128-ე მუხლი).
თუ გაინტერესებს ალიმენტის ოდენობა, დაკისრების წესი და ვადები, დაწვრილებით წაიკითხე ჩვენს სტატიაში ალიმენტი საქართველოში.
ბავშვისთვის განქორწინება ყოველთვის სტრესია. რამდენიმე რამ, რაც მას დაეხმარება: აუხსენი ასაკის შესაბამისად, რომ ის დამნაშავე არ არის; ნუ აქცევ მას მშობლებს შორის „შუამავლად“; შეეცადე, ყოველდღიური რიტმი მაქსიმალურად შეინარჩუნოს; და ნუ ილაპარაკებ მეორე მშობელზე ცუდად მის თანდასწრებით. თუ ბავშვს უჭირს, ფსიქოლოგის კონსულტაცია კარგი გამოსავალია.
ქონების გაყოფა
სამოქალაქო კოდექსის მიხედვით:
- ქორწინების განმავლობაში შეძენილი ქონება მეუღლეთა საერთო თანასაკუთრებაა, მაშინაც, თუ ერთ-ერთი მეუღლე ოჯახს უძღვებოდა, ბავშვებს უვლიდა ან სხვა საპატიო მიზეზით შემოსავალი არ ჰქონდა (1158-ე მუხლი);
- ქორწინებამდე არსებული, ასევე მემკვიდრეობით ან ჩუქებით მიღებული ქონება თითოეული მეუღლის პირადი საკუთრებაა (1161-ე მუხლი);
- ინდივიდუალური სარგებლობის ნივთები იმ მეუღლის საკუთრებაა, ვინც მათით სარგებლობს, მაშინაც, თუ საერთო თანხებით იყო ნაყიდი; ეს წესი ძვირფასეულობაზე არ ვრცელდება (1162-ე მუხლი);
- საერთო ქონების გაყოფისას წილები თანაბრად ითვლება, თუმცა სასამართლოს შეუძლია, ამ წესს გადაუხვიოს არასრულწლოვანი შვილების ან ერთ-ერთი მეუღლის ინტერესებიდან გამომდინარე (1168-ე მუხლი);
- ქონების გაყოფის მოთხოვნა შეიძლება განქორწინების საქმის განხილვისას, თუ ეს მესამე პირების უფლებებს არ ეხება (1130-ე მუხლი);
- განქორწინებული მეუღლეების საერთო ქონების გაყოფის მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა 3 წელია (1171-ე მუხლი).
თუ მეუღლეებს საქორწინო ხელშეკრულება ჰქონდათ, ქონებრივ საკითხებს ხელშეკრულება განსაზღვრავს, თავად ხელშეკრულება კი განქორწინებისას ძალას კარგავს (1180-ე მუხლი).
გვარი განქორწინების შემდეგ
თუ გაინტერესებს, რა ბედი ეწევა შენს გვარს განქორწინების შემდეგ, „სამოქალაქო აქტების შესახებ“ კანონის 59-ე მუხლი სრულ არჩევანის თავისუფლებას გაძლევს: თუ ქორწინებისას გვარი შეიცვალე, შეგიძლია განქორწინების შემდეგაც მეუღლის გვარზე დარჩე, ან უშუალოდ განქორწინების რეგისტრაციისას — ან მოგვიანებით — დაიბრუნო შენი ქორწინებამდელი გვარი.
მეუღლის რჩენის ვალდებულება
სამოქალაქო კოდექსის 1182-ე მუხლის მიხედვით, მეუღლეები ვალდებულნი არიან მატერიალურად დაეხმარონ ერთმანეთს. შეთანხმების არარსებობისას სასამართლო წესით სარჩოს მოთხოვნა შეუძლია შრომისუუნარო მეუღლეს, რომელიც დახმარებას საჭიროებს, და ცოლს ორსულობის პერიოდში და ბავშვის დაბადებიდან სამი წლის განმავლობაში.
განქორწინების შემდეგ (1183-ე მუხლი) სარჩოს უფლებას ინარჩუნებს შრომისუუნარო მეუღლე, რომელსაც დახმარება სჭირდება, თუ ის შრომისუუნარო განქორწინებამდე გახდა ან განქორწინებიდან ერთი წლის განმავლობაში. მეუღლის სარჩოს თაობაზე მოთხოვნა შეიძლება განქორწინების საქმესთან ერთად განიხილოს სასამართლომ (1129-ე მუხლი).
როგორ გადაიტანო განქორწინება ემოციურად
- მიეცი თავს დრო. ტკივილი, ბრაზი, შვება და დანაკარგის განცდა ერთდროულად შეიძლება იგრძნო. ეს ნორმალურია.
- დაეყრდენი ახლობლებს. ნუ შეეცდები, ყველაფერი მარტომ ატარო.
- ნუ მიიღებ დიდ გადაწყვეტილებებს აჩქარებით. ქონებაზე და ბავშვებზე შეთანხმება მშვიდ მდგომარეობაში ჯობს.
- იზრუნე თავზე. ძილი, კვება და მოძრაობა ახლა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია.
- მიმართე სპეციალისტს. ფსიქოლოგი დაგეხმარება ამ პერიოდის გავლაში, იურისტი კი უფლებების დაცვაში.
თუ ოჯახში ფიზიკური ან ფსიქოლოგიური ძალადობაა, შენი და ბავშვების უსაფრთხოება პირველ ადგილზეა: საფრთხის შემთხვევაში დარეკე 112-ზე.
ამ რთულ ეტაპზე შესაძლოა გამოგადგეს ჩვენი სტატიებიც: გაეცანი მასალებს როგორ გადაიტანო დაშორება და ტოქსიკური ურთიერთობის ნიშნები.
განქორწინება ნაბიჯ-ნაბიჯ: რომელი გზა შეგეფერება
სანამ რამეს გადაწყვეტ, უპასუხე ერთ კითხვას: გაქვთ თუ არა დავა? სამოქალაქო კოდექსის 1123-ე მუხლის მიხედვით, განქორწინება სასამართლო წესით ხდება, თუ მეუღლეებს შორის დავაა, სხვა შემთხვევაში კი სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციის ორგანოში.
თუ შეთანხმებული ხართ
- მოამზადეთ ორივეს პირადობის დოკუმენტი და ქორწინების მოწმობა.
- ერთად მიმართეთ SDA-ის ტერიტორიულ სამსახურს ან იუსტიციის სახლს და შეიტანეთ ერთობლივი განცხადება (კანონის 56-ე მუხლი).
- გადაიხადეთ საფასური და განცხადებისას გადაწყვიტე, ინარჩუნებ თუ არა ქორწინებისას აღებულ გვარს (59-ე მუხლი).
- განქორწინების რეგისტრაციის შემდეგ აიღე განქორწინების მოწმობა: ქორწინება სწორედ რეგისტრაციის მომენტიდან ითვლება შეწყვეტილად.
თუ დავა გაქვთ
- სცადე, წინასწარ ჩამოაყალიბო, რაზე გაქვთ დავა: თავად განქორწინებაზე, ბავშვების საცხოვრებელ ადგილზე, ალიმენტზე თუ ქონებაზე.
- იურისტთან ერთად მოამზადე სარჩელი. განქორწინების საქმეები სარჩელის წარმოების წესით განიხილება (1127-ე მუხლი).
- მოემზადე, რომ სასამართლომ შეიძლება შერიგებისთვის ვადა დაგინიშნოთ.
- გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ სასამართლო მას 5 სამუშაო დღის ვადაში უგზავნის სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციის ორგანოს, რომელიც განქორწინებას არეგისტრირებს („სამოქალაქო აქტების შესახებ“ კანონის 58-ე მუხლი).
შეიძლება თუ არა განქორწინება საქართველოში, თუ ერთ-ერთი მეუღლე უცხოელია
„სამოქალაქო აქტების შესახებ“ კანონის 55-ე მუხლის მიხედვით, სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციის ორგანო განქორწინებას არეგისტრირებს, თუ ერთ-ერთი მეუღლე საქართველოს მოქალაქეა ან საქართველოში ბინადრობის ნებართვა აქვს, ასევე თუ ქორწინება საქართველოს უფლებამოსილმა ორგანომ დაარეგისტრირა. კონკრეტული შემთხვევის დეტალები, მაგალითად უცხოური დოკუმენტების მოთხოვნები, წინასწარ გადაამოწმე SDA-ში.
ბებია-ბაბუა და ბავშვი განქორწინების შემდეგ
განქორწინება ხშირად ბებია-ბაბუის ურთიერთობასაც ეხება შვილიშვილებთან. სამოქალაქო კოდექსის 1203-ე მუხლის მიხედვით, ბებიასა და ბაბუას უფლება აქვთ, ურთიერთობა ჰქონდეთ არასრულწლოვან შვილიშვილებთან მაშინაც, როცა უშუალოდ არ მონაწილეობენ მათ აღზრდაში. თუ მშობლები ამაზე უარს ამბობენ, სასამართლოს შეუძლია, დაავალდებულოს ისინი, ეს ურთიერთობა შესაძლებელი გახადონ.
ასევე გასათვალისწინებელია 1199-ე მუხლი: მშობლის უფლებები ისე არ უნდა განხორციელდეს, რომ ბავშვის ინტერესებს ზიანი მიადგეს. როცა მშობლები ვერ თანხმდებიან, სადავო საკითხს სასამართლო წყვეტს, ბავშვის წარმომადგენელს კი მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანო ნიშნავს (1200-ე და 1201-ე მუხლები).
ხშირად დასმული კითხვები
რა ღირს განქორწინება საქართველოში?
იუსტიციის სახლში ან SDA-ში განქორწინების რეგისტრაცია და მოწმობის გაცემა 60 ლარი ღირს. სასამართლო გზით განქორწინებისას დამატებით შეიძლება იყოს სასამართლო ხარჯები და ადვოკატის მომსახურების საფასური.
რამდენ ხანში ხდება განქორწინება?
ერთობლივი განცხადებისას განქორწინება რეგისტრირდება განცხადების წარდგენიდან 5 სამუშაო დღის გასვლისთანავე. სასამართლოში ვადა საქმის სირთულეზეა დამოკიდებული; სასამართლოს შერიგების ვადის, არაუმეტეს 6 თვის, დანიშვნაც შეუძლია.
შეიძლება თუ არა განქორწინება მეორე მეუღლის თანხმობის გარეშე?
დიახ, სასამართლოს გზით. სასამართლო განქორწინებას აფორმებს, თუ დაადგენს, რომ ოჯახის შენარჩუნება შეუძლებელია. გამონაკლისი: ცოლის ორსულობის დროს და ბავშვის დაბადებიდან ერთი წლის განმავლობაში ქმარს ცოლის თანხმობის გარეშე განქორწინების მოთხოვნა არ შეუძლია.
შეიძლება ხელახლა დაქორწინება იმავე ადამიანზე?
დიახ. 1136-ე მუხლის მიხედვით, განქორწინებულ მეუღლეებს შეუძლიათ ხელახლა დაქორწინდნენ. ამისთვის ქორწინება ჩვეულებრივი წესით უნდა დარეგისტრირდეს: იხილე ქორწინების რეგისტრაცია.
შეიძლება განქორწინება იუსტიციის სახლში, თუ არასრულწლოვანი შვილები გვყავს?
მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 1123-ე მუხლი გზას დავის არსებობის მიხედვით ყოფს: თუ დავა არ არის, განქორწინება სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციის ორგანოში ხდება. თუ ბავშვების საცხოვრებელ ადგილზე ან ალიმენტზე ვერ თანხმდებით, ამ საკითხს სასამართლო წყვეტს. შენს შემთხვევაში რა საბუთებს მოითხოვენ, წინასწარ გადაამოწმე SDA-ში.
შემიძლია ქორწინებამდელი გვარი მოგვიანებით დავიბრუნო?
დიახ. 59-ე მუხლის მიხედვით, ქორწინებამდელი გვარის დაბრუნების მოთხოვნა შეგიძლია განქორწინების რეგისტრაციისას ან მოგვიანებით.
რამდენ ხანში რეგისტრირდება განქორწინება სასამართლოს გადაწყვეტილების შემდეგ?
სასამართლო გადაწყვეტილებას კანონიერ ძალაში შესვლიდან 5 სამუშაო დღის ვადაში უგზავნის სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციის ორგანოს, რომელიც განქორწინებას ამ გადაწყვეტილების საფუძველზე არეგისტრირებს (58-ე მუხლი).
დასკვნა
თუ შეთანხმებული ხართ, განქორწინება იუსტიციის სახლში 60 ლარად და დაახლოებით ერთ სამუშაო კვირაში ფორმდება. თუ დავაა, საქმეს სასამართლო წყვეტს, რომელიც ბავშვების და შრომისუუნარო მეუღლის ინტერესებსაც იცავს. რაც არ უნდა რთული იყოს ეს პერიოდი, ნუ დაგავიწყდება საკუთარ თავზე და ბავშვებზე ზრუნვა.
ეს სტატია მხოლოდ საინფორმაციო ხასიათისაა და არ წარმოადგენს იურიდიულ კონსულტაციას. შენს კონკრეტულ შემთხვევაში დეტალების დასაზუსტებლად მიმართე კვალიფიციურ იურისტს, SDA-ს ან იუსტიციის სახლს.
ამავე რუბრიკაში:
