მჭიდროდ ამოსული კბილები, წინ წამოწეული ზედა კბილები ან ყბები, რომლებიც სწორად ვერ ხვდება ერთმანეთს: ეს ბევრი მშობლისა და მოზარდის კითხვაა. პასუხი ხშირად ორთოდონტთანაა. ამ სტატიაში გიხსნით, რას აკეთებს ორთოდონტი, როდის ღირს მასთან მისვლა, როგორ მიმდინარეობს მკურნალობა და როგორ მოუარო ბრეკეტებს.
მნიშვნელოვანია: ეს სტატია საინფორმაციოა და ექიმის კონსულტაციას ვერ ჩაანაცვლებს. თუ შენ ან შენს ახლობელს სუნთქვა უჭირს, გონება ებინდება, ძლიერი სისხლდენა ან სახისა და ყბის მძიმე ტრავმა აქვს, დაურეკე 112-ს.
ვინ არის ორთოდონტი
ორთოდონტი ის სტომატოლოგია, რომელიც კბილებისა და ყბების არასწორი განლაგების დიაგნოსტიკასა და გასწორებაზე მუშაობს. NHS-ის განმარტებით, როგორც წესი, ბავშვს ორთოდონტთან პირადი სტომატოლოგი ამისამართებს მაშინ, როცა შეამჩნევს, რომ პატარას შესაძლოა ბრეკეტებით მკურნალობა დასჭირდეს.
როდის შეიძლება საჭირო იყოს ბრეკეტები
NHS-ის მიხედვით, ბრეკეტები შეიძლება დაგჭირდეს, თუ:
- კბილები ძალიან მჭიდროდ, ერთმანეთზე მიჯრით იზრდება ან წინ არის წამოწეული;
- ზედა და ქვედა ყბა სწორად ვერ ხვდება ერთმანეთს (რასაც ღრმა ან უკუღმა თანკბილვას ეძახიან);
- კბილებს შორის შესამჩნევად დიდი დაშორებები, ანუ ღრეჩოებია;
- კბილების განლაგების გამო გიჭირს საკვების დაღეჭვა ან კბილების სრულფასოვნად გაწმენდა.
არასწორი თანკბილვა არა მხოლოდ ესთეტიკის საკითხია: მჭიდროდ განლაგებული კბილების გაწმენდა რთულია, რაც კარიესისა და ღრძილების პრობლემების რისკს ზრდის.
რა ასაკში მიიყვანო ბავშვი ორთოდონტთან
NHS-ის მიხედვით, ბრეკეტებს ხშირად ბავშვებსა და მოზარდებს უნიშნავენ მას შემდეგ, რაც ყველა მუდმივი კბილი ამოვა. თუმცა ზოგ პრობლემას, მაგალითად ყბის განვითარების საკითხს, სტომატოლოგმა შეიძლება უფრო ადრეც მიაქციოს ყურადღება. ამიტომ:
- ატარე ბავშვი სტომატოლოგთან რეგულარულ შემოწმებაზე ჯერ კიდევ სარძევე კბილების ამოსვლის პერიოდიდან;
- ვიზიტისას აუცილებლად ჰკითხე ექიმს, რამდენად სწორად ვითარდება ბავშვის თანკბილვა;
- თუ სტომატოლოგი გირჩევს, რომ ორთოდონტთან კონსულტაციაა საჭირო, ვიზიტს ნუ გადადებ.
სხვათა შორის, ბრეკეტების ტარება ზრდასრულ ასაკშიც სრულიად შესაძლებელია და NHS ამას პირდაპირ უსვამს ხაზს. ასაკი მკურნალობისთვის დაბრკოლებას ნამდვილად არ წარმოადგენს.
რა ხდება პირველ ვიზიტზე
როგორც NHS აღწერს, პირველი შეფასებისას ორთოდონტი:
- ყურადღებით ათვალიერებს კბილებსა და ყბებს;
- იღებს რენტგენს, ფოტოებს ან აკეთებს კბილების სკანირებას;
- დეტალურად გესაუბრება იმაზე, ნამდვილად საჭიროა თუ არა მკურნალობა და რა გზები არსებობს პრობლემის მოსაგვარებლად.
გამოიყენე ეს ვიზიტი კითხვების დასასმელად: რა პრობლემაა, რა მოხდება, თუ არ ვუმკურნალებთ, რამდენ ხანს გაგრძელდება მკურნალობა და რა ღირს.
ბრეკეტების სახეები
ფიქსირებული ბრეკეტები
NHS-ის მიხედვით, ყველაზე მეტად გავრცელებულია ლითონის ფიქსირებული ბრეკეტები. ამ დროს თითოეულ კბილზე პატარა ლითონის ფირფიტას (ბრეკეტს) აწებებენ, რომლებსაც ერთმანეთთან სპეციალური მავთული აერთებს. ეს მავთული კბილებს მსუბუქად აწვება და ნელ-ნელა, დროთა განმავლობაში სწორ პოზიციაში გადაჰყავს. თავად მავთული ბრეკეტებზე პატარა რეზინებით მაგრდება. NHS-ის თანახმად, ფიქსირებული ბრეკეტების ტარება, როგორც წესი, 1–2 წელი გრძელდება.
სხვა ვარიანტები
კლასიკური მეტალის გარდა, არსებობს მოსახსნელი აპარატები, კერამიკული (ანუ კბილის ფერის) ბრეკეტები და გამჭვირვალე მოსახსნელი კაპები. რომელი ვარიანტი იქნება საუკეთესო შენთვის ან შენი შვილისთვის, ამას ორთოდონტი პრობლემის სირთულის მიხედვით გადაწყვეტს. არ მოგერიდოს და გამოჰკითხე ექიმს თითოეული მათგანის დადებითი და უარყოფითი მხარეების შესახებ.
ბრეკეტების დაყენების შემდეგ
NHS-ის მიხედვით, თავიდან ბრეკეტები უცნაურად იგრძნობა და დაყენებიდან რამდენიმე დღე კბილები შეიძლება გტკიოდეს. ამ დროს რბილი საკვები და ტკივილგამაყუჩებელი გამოგადგება. ორთოდონტთან ბრეკეტების მოსარგებად ჩვეულებრივ ყოველ 6–8 კვირაში მოგიწევს მისვლა.
როგორ მოუარო ბრეკეტებს
იმისთვის, რომ მკურნალობამ გართულებების გარეშე ჩაიაროს, გაითვალისწინე NHS-ის ეს რჩევები:
- გაიხეხე კბილები ფთორიანი პასტით დილით, ძილის წინ და ყოველი ჭამის შემდეგ;
- ყოველდღიურად დაიხმარე კბილთაშორისი ჯაგრისი, რათა კარგად გაასუფთაო სივრცეები კბილებს შორის და მავთულის ქვეშ;
- ბრეკეტების ტარების პერიოდშიც არ გამოტოვო გეგმური ვიზიტები შენს სტომატოლოგთან;
- შეამცირე ტკბილი საკვები და გაზიანი თუ ტკბილი სასმელები, რადგან შაქარი კარიესის განვითარებას უწყობს ხელს;
- მოერიდე მაგარ, ხრაშუნა და წებოვან საკვებს — მათ შეიძლება მარტივად დააზიანონ ბრეკეტი ან მავთული. უმჯობესია, ზოგიერთი საკვები წინასწარ პატარა ნაჭრებად დაჭრა;
- ნუ დაღეჭავ საღეჭ რეზინს: შეიძლება ბრეკეტებში ჩაიჭედოს.
როდის დაუკავშირდე ორთოდონტს
NHS გირჩევს, არ დაელოდო მომდევნო გეგმურ ვიზიტს და დაუკავშირდე ორთოდონტს, თუ:
- ბრეკეტების დაყენების ან მორიგი მორგების შემდეგ კბილების ტკივილი რამდენიმე დღეზე მეტხანს გაგიგრძელდა;
- შეამჩნიე, რომ ღრძილები ძალიან გაწითლებული, შეშუპებული ან მტკივნეულია;
- ბრეკეტი მოძვრა ან გატყდა, ან გამოვარდნილი მავთული ლოყასა და ენას გიკაწრავს.
გადაუდებელი შემთხვევები: ტრავმა და ამოვარდნილი კბილი
თუ ბავშვს ან შენ მუდმივი კბილი ამოგივარდა, NHS-ის მიხედვით, სტომატოლოგთან სასწრაფოდ უნდა მიხვიდე. მანამდე:
- ფრთხილად აიღე კბილი მხოლოდ გვირგვინით, ანუ თეთრი ნაწილით — ეცადე, ფესვს საერთოდ არ შეეხო;
- თუ კბილი დაბინძურებულია, ძალიან ფრთხილად გადაავლე რძე, ფიზიოლოგიური ხსნარი ან თუნდაც საკუთარი ნერწყვი;
- თუ ახერხებ, სცადე კბილის თავის ბუდეში, ძველ ადგილზე ჩასმა და შემდეგ სუფთა ქსოვილზე ფრთხილად დააკბეჩინე, რომ დაფიქსირდეს;
- თუ უკან ჩასმა არ გამოდის, მოათავსე კბილი რძეში ან ნერწყვში და დაუყოვნებლივ წადი სტომატოლოგთან.
მნიშვნელოვანია: NHS-ის მიხედვით, სარძევე კბილი ადგილზე არ უნდა ჩასვა, რადგან შეიძლება მის ქვეშ მზარდი მუდმივი კბილი დააზიანოს. თუ ბრეკეტების ტარებისას წინა კბილი ოდესმე დაგიზიანდა, ორთოდონტს უთხარი. თუ ტრავმის დროს გონება დაკარგა, ძლიერი სისხლდენა ან სახისა და ყბის მძიმე დაზიანება აქვს, დაურეკე 112-ს.
ბრეკეტების მოხსნის შემდეგ: რეტეინერი
NHS-ის მიხედვით, ბრეკეტების მოხსნით მკურნალობა არ სრულდება — ამის შემდეგ აუცილებელია რეტეინერის, ანუ სპეციალური დამჭერი აპარატის ტარება, რომელიც უკვე გასწორებულ კბილებს ძველ პოზიციაზე დაბრუნებისგან იცავს. ზუსტად რამდენ ხანს დაგჭირდება მისი ტარება, ამას შენი ორთოდონტი გეტყვის. ამ ეტაპს გულისყურით მოეკიდე: რეტეინერის გარეშე მთელი შრომა და მკურნალობის შედეგი შეიძლება წყალში ჩაიყაროს.
როგორ მოამზადო ბავშვი
- მშვიდად და გასაგებად აუხსენი, რატომ სჭირდება ბრეკეტები და რა პროცესის გავლა მოუწევს;
- წინასწარ გააფრთხილე, რომ თავიდან შეიძლება მცირე დისკომფორტი და ტკივილი ჰქონდეს, მაგრამ ეს სულ მალე გაივლის;
- ერთად დაგეგმეთ მენიუ და შეარჩიეთ მისთვის საყვარელი რბილი საკვები პირველი რამდენიმე დღისთვის;
- თუ მოზარდი გარეგნობის გამო ღელავს და კომპლექსდება, ორთოდონტთან ერთად განიხილეთ, რა ალტერნატიული ვარიანტები არსებობს;
- დაეხმარე კბილების მოვლის ყოველდღიური რუტინის აწყობაში — მაგალითად, შეუძინე პატარა სამგზავრო ჯაგრისი სკოლის ჩანთისთვის, რათა იქაც შეძლოს ჭამის შემდეგ კბილების გასუფთავება.
ჯანმრთელი კბილები ბავშვობიდანვე
მართალია, ორთოდონტიული პრობლემების ნაწილი გენეტიკური და მემკვიდრეობითია, მაგრამ პირის ღრუს სწორ მოვლას ადრეული ასაკიდანვე უდიდესი მნიშვნელობა აქვს. NHS მშობლებს ურჩევს, ბავშვებს კბილები დღეში ორჯერ, ფთორიანი პასტით გაუხეხონ, შეუზღუდონ ტკბილეული თუ ტკბილი სასმელები და რეგულარულად ატარონ სტომატოლოგთან. გახსოვდეს, რომ ჯანმრთელი სარძევე კბილები მომავალი მუდმივი კბილებისთვის საჭირო ადგილს ინახავს. ამიტომ, თუ ბავშვმა სარძევე კბილი კარიესის გამო ნაადრევად დაკარგა, აუცილებლად ჰკითხე სტომატოლოგს, როგორ აისახება ეს მუდმივი კბილების ამოსვლაზე.
რა ჰკითხო ორთოდონტს
- კონკრეტულად რა პრობლემა გვაქვს და რატომ არის მკურნალობა აუცილებელი?
- რომელი ტიპის ბრეკეტს გვირჩევთ და რატომ?
- დაახლოებით რამდენ ხანს გაგრძელდება მკურნალობის პროცესი?
- რა სიხშირით მოგვიწევს ვიზიტებზე სიარული?
- ბრეკეტების მოხსნის შემდეგ რამდენ ხანს უნდა ვატაროთ რეტეინერი?
არ იცი, რომელი სპეციალისტი გჭირდება? გადახედე ჩვენს გზამკვლევს: რომელ ექიმთან მივიდე. ხოლო ბავშვის ზოგადი ჯანმრთელობის საკითხებისთვის ნახე გვერდი: პედიატრი.
ბრეკეტებისა და ორთოდონტიული აპარატების შედარებითი ცხრილი
თანამედროვე ორთოდონტია პაციენტებს სთავაზობს რამდენიმე ეფექტურ სისტემას, რომლებიც განსხვავდება ვიზუალით, ღირებულებითა და მოვლის სპეციფიკით:
| აპარატის ტიპი | მთავარი უპირატესობა | გასათვალისწინებელი ფაქტორები | ვისთვის არის საუკეთესო |
|---|---|---|---|
| მეტალის (ლითონის) ბრეკეტები | ყველაზე მდგრადი, სწრაფი და ფინანსურად ხელმისაწვდომი სისტემა; უმკლავდება რთულ პათოლოგიებსაც | კბილებზე შესამჩნევია (ბავშვებს შეუძლიათ ფერადი რეზინების არჩევა) | მოზარდებისა და ზრდასრულებისთვის ნებისმიერი სირთულის თანკბილვის დროს |
| კერამიკული / საფირის ბრეკეტები | კბილის მინანქრის ფერს ერწყმის და გაცილებით ნაკლებად შესამჩნევია | მეტალის სისტემაზე ძვირია და მოითხოვს ფრთხილ მოპყრობას მყარ საკვებთან | უფროსი მოზარდებისა და ზრდასრულებისთვის, ვისთვისაც ესთეტიკა პრიორიტეტულია |
| გამჭვირვალე კაპები (ელაინერები) | პრაქტიკულად უხილავია, იხსნება ჭამისა და კბილების გახეხვის დროს | მოითხოვს მაღალ თვითდისციპლინას (დღე-ღამეში 20–22 საათი ტარება) | მსუბუქი და საშუალო სირთულის კორექციისთვის ზრდასრულებსა და მოზარდებში |
| მოსახსნელი ფირფიტები (აპარატები) | ეხმარება ყბის ძვლების სწორ ზრდას ადრეულ ასაკში | გამოიყენება ძირითადად ცვლადი თანკბილვის პერიოდში | 6–11 წლის ბავშვებისთვის, სანამ ყველა მუდმივი კბილი ამოვა |
ხშირად დასმული კითხვები
ბრეკეტები მტკივნეულია?
NHS-ის მიხედვით, ბრეკეტების დაყენების ან მორიგი მორგების შემდეგ კბილები შეიძლება რამდენიმე დღის განმავლობაში გტკიოდეს. ეს სრულიად ბუნებრივი მოვლენაა. თუმცა, თუ ტკივილი დიდხანს არ გაგივლის, აუცილებლად შეეხმიანე შენს ორთოდონტს.
რამდენ ხანს ტარდება ბრეკეტები?
NHS-ის მონაცემებით, ფიქსირებულ ბრეკეტებს, როგორც წესი, 1–2 წელი ატარებენ, თუმცა ზუსტი დრო მაინც კონკრეტული პრობლემის სირთულეზეა დამოკიდებული.
ზრდასრულს შეუძლია ბრეკეტების ტარება?
კი. NHS აღნიშნავს, რომ ბრეკეტების ტარება ზრდასრულებსაც შეუძლიათ.
ბრეკეტებით რა არ უნდა ვჭამო?
მოერიდე მაგარ, ხრაშუნა და წებოვან საკვებს, ასევე საღეჭ რეზინს და ეცადე, მინიმუმამდე დაიყვანო ტკბილეული.
რა ვქნა, თუ ბრეკეტი გატყდა?
დროულად დაუკავშირდი შენს ორთოდონტს, მანამდე კი, სანამ ექიმთან მიხვალ, მაგარ საკვებს მოერიდე.
ბრეკეტებით სპორტი შეიძლება?
ზოგადად, კი, სპორტი აკრძალული არ არის, თუმცა აუცილებლად ჰკითხე ორთოდონტს, ხომ არ დასჭირდება ბავშვს სპეციალური დამცავი კაპა კონტაქტური სპორტის დროს.
სკოლაში ბავშვს ბრეკეტების რცხვენია. რა ვქნა?
დაელაპარაკე და აუხსენი, რომ ბრეკეტები ბევრ მოზარდს აქვს და დროებითია. ორთოდონტს ჰკითხე ნაკლებად შესამჩნევ ვარიანტებზე.
რეტეინერი რა საჭიროა?
რეტეინერი კბილებს ძველ ადგილზე დაბრუნებისგან იცავს. მის გარეშე მკურნალობის შედეგი შეიძლება დაიკარგოს.
ამავე რუბრიკაში:
