რუსულში სიტყვის დაბოლოება იცვლება იმის მიხედვით, რა როლს ასრულებს ის წინადადებაში. ამას ბრუნვები ეწოდება. ქართველისთვის ეს არ არის უცხო იდეა: ქართულშიც ბრუნვებით ვსარგებლობთ, მხოლოდ რუსულში სისტემა სხვაგვარადაა აგებული. ამ სტატიაში გაიგებ, რა ექვსი ბრუნვა აქვს რუსულს, რა კითხვებს პასუხობს თითოეული, როგორ იცვლება სიტყვები книга (წიგნი) და стол (მაგიდა) და რა შეცდომებს უშვებენ დამწყებები.
ამ სტატიაში მაგალითები მახვილიანია (´), რათა სწორად წაიკითხო. ბოლო განახლება: 2026 წლის 28 ოქტომბერი. თუ რუსული ასოები ჯერ არ იცი, დაიწყე რუსული ანბანის სტატიით.
რამდენი ბრუნვა აქვს რუსულს
Wikipedia-ს რუსული ბრუნების სტატიის მიხედვით სახელის ბრუნება ექვს ბრუნვას, ორ რიცხვს (მხოლობითი და მრავლობითი) და სამ გრამატიკულ სქესს (მამრობითი, მდედრობითი და საშუალი) მოიცავს. ექვსი ბრუნვაა: სახელობითი, ბრალდებითი, ნათესაობითი, წინდებულიანი, მიცემითი და ინსტრუმენტალური.
ქართულში, იმავე Wikipedia-ს თანახმად, შვიდი ბრუნვაა: სახელობითი, მოთხრობითი, მიცემითი, ნათესაობითი, მოქმედებითი, ვითარებითი და წოდებითი. ეს ორი სისტემა ერთმანეთს ზუსტად არ ემთხვევა: რუსულს არ აქვს მოთხრობითი, ვითარებითი და წოდებითი ბრუნვა ამ ექვსში, ქართულს კი არ აქვს გრამატიკული სქესი. Wikipedia-ის ქართული ენის სტატიის მიხედვით ქართულში არც გრამატიკული სქესია და არც არტიკლი, რუსულშიც არტიკლები არ არსებობს.
ექვსი ბრუნვა: კითხვა, ფუნქცია და მაგალითი
ბრუნვის შესაცნობად სკოლაში კითხვებს იყენებენ. ეს სასწავლო ტრადიციაა და არა გრამატიკის სავალდებულო ნაწილი, მაგრამ დამწყებისთვის ძალიან პრაქტიკულია. ბრუნვების ფუნქციები Wikipedia-ს რუსული გრამატიკის სტატიის შეჯამებას ემთხვევა.
| ბრუნვა | რუსული სახელი | კითხვა | ძირითადი ფუნქცია | მაგალითი |
|---|---|---|---|---|
| სახელობითი | именительный | кто? что? | ქვემდებარე; ლექსიკონური ფორმა | Кни́га лежи́т здесь. (წიგნი აქ დევს.) |
| ბრალდებითი | винительный | кого? что? | პირდაპირი დამატება | Я чита́ю кни́гу. (წიგნს ვკითხულობ.) |
| ნათესაობითი | родительный | кого? чего? | კუთვნილება, „-ის“; უარყოფა | обло́жка кни́ги (წიგნის ყდა) |
| მიცემითი | дательный | кому? чему? | ირიბი დამატება, „-ს“ | Я даю́ кни́гу сестре́. (წიგნს დას ვაძლევ.) |
| ინსტრუმენტალური | творительный | кем? чем? | იარაღი, საშუალება | Я пишу́ ру́чкой. (კალმით ვწერ.) |
| წინდებულიანი | предложный | о ком? о чём? | მხოლოდ წინდებულთან: в, на, о | Я говорю́ о кни́ге. (წიგნზე ვლაპარაკობ.) |
Wikipedia-ის თანახმად წინდებულიანი ბრუნვა მხოლოდ წინდებულთან გამოიყენება, მაგალითად в (შიგნით) და на (ზემოთ), ასევე о (შესახებ). ქართულში წინდებულების როლს ბრუნვებთან ერთად ხშირად თანდებულები ასრულებს.
ბრუნვა და სიტყვათა რიგი
რადგან დაბოლოება გვეუბნება, ვინ რას აკეთებს, რუსულში სიტყვათა რიგი ინგლისურზე უფრო მოქნილია. მაგალითად, Брат ви́дит сестру́ და Сестру́ ви́дит брат ორივე ნიშნავს „ძმა დას ხედავს“: მნიშვნელობას ბრუნვა განსაზღვრავს (сестру́ ბრალდებითია, брат სახელობითი). განსხვავება მხოლოდ აქცენტშია. ეს მაგალითი ჩვენია და ზოგადი გრამატიკის წესს ეყრდნობა.
Wikipedia-ის თანახმად სიტყვათა რიგი რუსულში განსაზღვრულობის გამოსახატავადაც გამოიყენება, რადგან არტიკლები არ არსებობს: В ко́мнату вбежа́л ма́льчик (სიტყვასიტყვით „ოთახში შემოვარდა ბიჭი“, ანუ „ერთი ბიჭი“) და Ма́льчик вбежа́л в ко́мнату („ის ბიჭი ოთახში შემოვარდა“). ამ დონეზე გრამატიკა დამწყებს არ სჭირდება, მაგრამ კარგია იცოდე, რატომ არ არის სიტყვათა რიგი ქაოსური.
ორი სიტყვის სრული ბრუნება
ქვემოთ ცხრილები Wiktionary-ის ფორმებს მისდევს. кни́га მდედრობითი სქესია და -а-ზე ბოლოვდება, стол მამრობითი და თანხმოვანზე ბოლოვდება.
| ბრუნვა | кни́га მხ. | кни́га მრ. | стол მხ. | стол მრ. |
|---|---|---|---|---|
| სახელობითი | кни́га | кни́ги | стол | столы́ |
| ნათესაობითი | кни́ги | кни́г | стола́ | столо́в |
| მიცემითი | кни́ге | кни́гам | столу́ | стола́м |
| ბრალდებითი | кни́гу | кни́ги | стол | столы́ |
| ინსტრუმენტალური | кни́гой | кни́гами | столо́м | стола́ми |
| წინდებულიანი | кни́ге | кни́гах | столе́ | стола́х |
ცხრილში რამდენიმე დაკვირვება ჩანს. книга-ს მხოლობითში მიცემითი და წინდებულიანი ერთნაირია (книге). стол-ის ბრალდებითი სახელობითის ტოლია (стол), რადგან უსულო საგანია. стол-ზე მახვილი ნათესაობითში გადადის: стола́. ახალი სიტყვა ამიტომ ფორმებთან ერთად უნდა დაიმახსოვრო. ეს ჩვენი დაკვირვებაა.
ბრალდებითი: სულიერი და უსულო
Wikipedia-ის თანახმად ბრალდებითს ბევრ პარადიგმაში ორი ფორმა აქვს და არჩევანი იმაზეა დამოკიდებული, სულიერია საგანი თუ უსულო. უსულო საგნის ბრალდებითი სახელობითის ტოლია, ხოლო სულიერი არსების ბრალდებითი ხშირად ნათესაობითის ტოლია. მამრობითი სქესის მხოლობით რიცხვში ეს ასე გამოიყურება:
| სახელობითი | ბრალდებითი | მაგალითი | |
|---|---|---|---|
| უსულო | стол | стол | Я ви́жу стол. (მაგიდას ვხედავ.) |
| სულიერი | брат | бра́та | Я ви́жу бра́та. (ძმას ვხედავ.) |
სიტყვა бра́та ფორმით ნათესაობითის ტოლია. ეს წესი ზოგადი მიმართულებაა და გამონაკლისები არსებობს, ამიტომ ჩვენი რჩევაა, ის ჯერ მამრობითი სქესის სიტყვებით ისწავლო.
ნათესაობითი: მხოლოდ „-ის“ არ არის
ნათესაობითი ბრუნვა კუთვნილებას გამოხატავს, ქართული „-ის“-ს ახლოა: обло́жка кни́ги (წიგნის ყდა). მაგრამ Wikipedia-ს თანახმად ის რიცხვებთან, რაოდენობის სიტყვებთან და უარყოფასთან ერთადაც გამოიყენება. ბევრი წინდებულიც მას მოითხოვს, მაგალითად без (გარეშე), для (-თვის), из (-დან), от (-გან/-დან), у (-თან).
ასევე საინტერესოა წინადადებების წყვილი, რომელიც Wikipedia-ის სტატიაშია: Я не ви́жу кни́гу („კონკრეტულ წიგნს ვერ ვხედავ“) და Я не ви́жу кни́ги („არცერთ წიგნს ვერ ვხედავ“ ან „წიგნს ვერ ვხედავ“, განუსაზღვრელი). უარყოფაში ბრალდებითის ნაცვლად ნათესაობითი გამოყენება განუსაზღვრელობის ნიშანია. რუსულში არტიკლი არ არსებობს და ეს მნიშვნელობა სხვა ხერხებით გადმოიცემა.
მიცემითი და ინსტრუმენტალური
მიცემითი ირიბ დამატებას გამოხატავს: Я даю́ кни́гу сестре́. Wikipedia-ის თანახმად ის გამოიყენება წინდებულებთან к (-ისკენ) და по (-ზე, მიხედვით), ასევე უპიროვნო გამონათქვამებში: мне хо́лодно (მცივა) და мне два́дцать лет (ოცი წლის ვარ). ორივეგან რუსული სიტყვასიტყვით ამბობს „ჩემთვის (არის) ცივა“ და „ჩემთვის ოცი წელი“, ანუ ქვემდებარე მიცემითშია.
ინსტრუმენტალური იარაღს ან საშუალებას აღნიშნავს: Я пишу́ ру́чкой. ის წინდებულებთან с (თან), над (ზემოთ), перед (წინ), между (შორის) გამოიყენება. ასევე კავშირის ზმნებთან: მაგალითად, стать (გახდომა) და быть (ყოფნა) ზოგჯერ ინსტრუმენტალს მოითხოვს.
წინდებულიანი ბრუნვა და ადგილი
ეს ბრუნვა უწინდებულოდ არ გვხვდება. в და на ადგილს აღნიშნავს: в кни́ге (წიგნში), на столе́ (მაგიდაზე). Wiktionary-ის მაგალითია Свеча́ горе́ла на столе́ (სანთელი მაგიდაზე ენთო). ყურადღება მიაქციე: в და на მოძრაობასთან ბრალდებითს მოითხოვს, მდებარეობასთან კი წინდებულიანს. Wikipedia-ის შეჯამებაში ბრალდებითთან ეს წინდებულები „შიგნისკენ, ზემოთკენ“ მნიშვნელობით არის ჩამოთვლილი.
| რა გინდა თქვა | წინდებული | ბრუნვა | მაგალითი |
|---|---|---|---|
| სად არის (შიგნით) | в | წინდებულიანი | в кни́ге |
| სად არის (ზედ) | на | წინდებულიანი | на столе́ |
| რის შესახებ | о | წინდებულიანი | о кни́ге |
| -თან, -ისკენ | к | მიცემითი | к сестре́ |
| გარეშე | без | ნათესაობითი | без кни́ги |
| -თან ერთად | с | ინსტრუმენტალური | с сестро́й |
რიცხვები 2–4 და 5+
Wikipedia-ის გრამატიკულ სტატიაში წერია, რომ რიცხვებთან 2, 3 და 4 არსებითი სახელი მხოლობითი რიცხვის ნათესაობითით დგას: два сту́ла („ორი სკამი“). ჩვენი ცხრილის სიტყვებით ეს ასე გამოიყურება:
| რაოდენობა | стол | кни́га |
|---|---|---|
| 1 | оди́н стол | одна́ кни́га |
| 2–4 | два стола́ | две кни́ги |
| 5+ | пять столо́в | пять кни́г |
ფორმები Wiktionary-ის ცხრილშია: стола́ და кни́ги ნათესაობითი მხოლობითია, столо́в და кни́г კი ნათესაობითი მრავლობითი. წესი „5-დან მრავლობითი ნათესაობითი“ სასწავლო მასალაში ფართოდაა გამოყენებული, თუმცა ეს ცხრილი ჩვენი შეჯამებაა და ყველა გამონაკლისს არ მოიცავს.
ზედსართავიც იცვლება
რუსულში არა მხოლოდ არსებითი სახელი, ზედსართავიც იცვლება და სქესში, რიცხვსა და ბრუნვაში არსებით სახელს ეთანხმება. Wikipedia-ს რუსული ბრუნების სტატიაში ზედსართავთა ბრუნებაც ცალკე განყოფილებადაა გაწერილი. ჩვენი ცხრილის სიტყვებით:
| სახელობითი | ბრალდებითი | |
|---|---|---|
| მდედრობითი | но́вая кни́га (ახალი წიგნი) | но́вую кни́гу |
| მამრობითი, უსულო | большо́й стол (დიდი მაგიდა) | большо́й стол |
| მამრობითი, სულიერი | большо́й брат (უფროსი/დიდი ძმა) | большо́го бра́та |
ზედსართავიც იგივე წესს იცავს: უსულო მამრობითში ბრალდებითი სახელობითის ტოლია, სულიერში კი ნათესაობითის. ფორმებს ჩვენ ვწერთ ძირითადი გრამატიკის მიხედვით, ხოლო წესი Wikipedia-ით დასტურდება.
ბრუნვის სამი ტიპი
Wikipedia-ს რუსული ბრუნების სტატიის თანახმად არსებით სახელებს სამ ტიპად ყოფენ. პირველი ბრუნება მდედრობითი სახელებისთვისაა, რომლებიც -а ან -я-ზე მთავრდება (და რამდენიმე მამრობითისთვის, როგორიცაა па́па). მეორე ბრუნება მამრობითი და საშუალი სქესის ძირითად ნაწილს მოიცავს. მესამე ბრუნება მდედრობითი სახელებისთვისაა, რომლებიც -ь-ზე მთავრდება. ეს ნიშნავს, რომ დაბოლოებიდან ხშირად შეგიძლია ბრუნვის ტიპის გამოცნობა.
| ტიპი | სიტყვა | მნიშვნელობა | ნათესაობითი მხოლობითი |
|---|---|---|---|
| პირველი | кни́га | წიგნი | кни́ги |
| მეორე (მამრობითი) | стол | მაგიდა | стола́ |
| მეორე (საშუალი) | окно́ | ფანჯარა | окна́ |
| მესამე | дверь | კარი | две́ри |
окно́ და стол ფორმები Wiktionary-ის სტატიებიდანაა, дверь ჩვენი მაგალითია საყოველთაოდ ცნობილი ფორმით. ტიპების გამოყოფა დამწყებისთვის მიმართულებაა, რადგან ცალკეულ სიტყვებს გამონაკლისებიც აქვს (მაგალითად მახვილის გადასვლა).
ჩვენი აზრით, ქართველისთვის ბრუნვის იდეა თავისთავად ბუნებრივია, რადგან ქართულშიც სიტყვის ფორმა წინადადებაში როლის მიხედვით იცვლება. რთული ნაწილი სხვაა: სქესი, რომელიც ქართულში არ არსებობს, და სულიერ-უსულო განსხვავება ბრალდებითში.
ხშირი ფრაზები, სადაც ბრუნვა ჭირდება
| ფრაზა | ქართულად | რომელი ბრუნვა |
|---|---|---|
| У меня́ нет кни́ги | წიგნი არ მაქვს | ნათესაობითი (უარყოფის შემდეგ) |
| Я иду́ к сестре́ | დასთან მივდივარ | მიცემითი (к-ს შემდეგ) |
| Я иду́ в магази́н | მაღაზიაში მივდივარ | ბრალდებითი (მოძრაობა) |
| Я в магази́не | მაღაზიაში ვარ | წინდებულიანი (მდებარეობა) |
| Чай с са́харом | ჩაი შაქრით | ინსტრუმენტალური (с-ს შემდეგ) |
| Мне хо́лодно | მცივა | მიცემითი |
ეს ექვსი ფრაზა თითქმის ყოველდღიურ საუბარში გამოგადგება, ამიტომ ისწავლე ისინი როგორც მზა ბლოკები და ისე გააანალიზე ბრუნვები.
დამწყებთა ხშირი შეცდომები
ეს ჩვენი დაკვირვებებია სასწავლო მასალის აგებულებიდან და არა გამოკითხვის შედეგი:
- სახელობითის გამოყენება ყველგან. Я в кни́га არასწორია: წინდებულთან в кни́ге უნდა თქვა.
- უარყოფის შემდეგ ბრალდებითის დატოვება. У меня́ нет кни́гу არასწორია: უნდა нет кни́ги.
- სულიერი არსების ბრალდებითი. Я ви́жу брат არასწორია: Я ви́жу бра́та.
- მიცემითისა და წინდებულიანის აღრევა. кни́ге ორივეს ერთნაირი აქვს, ამიტომ წინადადების ფუნქცია გააანალიზე.
- მახვილის იგნორირება. стол და стола́ სხვადასხვა მარცვალზე მახვილით იკითხება.
როგორ ისწავლო ბრუნვები
ეს ჩვენი რჩევაა და არა სტანდარტი. ექვსივე ბრუნვის ერთბაშად დაზეპირება არ ღირს.
- ჯერ ბრალდებითი და წინდებულიანი. ისინი ყოველდღიურ ფრაზებში ყველაზე ხშირად გამოგადგება: „ვკითხულობ წიგნს“, „ვარ მაგიდასთან/სახლში“.
- შემდეგ ნათესაობითი. უარყოფა და „-ის“.
- შემდეგ მიცემითი და ინსტრუმენტალური.
- ახალი სიტყვა სამი ფორმით. სახელობითი + ნათესაობითი + მრავლობითი: стол, стола́, столы́.
- წინდებულს ბრუნვა მიაბი. в + წინდებულიანი, с + ინსტრუმენტალური, без + ნათესაობითი.
ხშირად დასმული კითხვები
რამდენი ბრუნვაა რუსულში?
ექვსი: სახელობითი, ბრალდებითი, ნათესაობითი, მიცემითი, ინსტრუმენტალური და წინდებულიანი. ლინგვისტურ სახელმძღვანელოებში კიდევ რამდენიმე დამატებით ბრუნვას გამოყოფენ, მაგრამ Wikipedia-ის თანახმად ისინი ან არასრულია, ან ექვსიდან ერთ-ერთის ფორმას ემთხვევა.
არის თუ არა რუსულში არტიკლი?
არა. რუსულში არც განსაზღვრული და არც განუსაზღვრელი არტიკლი არ არსებობს, მნიშვნელობა კონტექსტიდან გაიგება.
რამდენი სქესი აქვს რუსულს?
სამი: მამრობითი, მდედრობითი და საშუალი. ქართულში გრამატიკული სქესი არ არსებობს.
რა განსხვავებაა ქართულ და რუსულ ბრუნვებს შორის?
ქართულში შვიდი ბრუნვაა, რუსულში ექვსი. ქართულში არის მოთხრობითი, ვითარებითი და წოდებითი ბრუნვა, რომლებიც რუსულის ექვს ბრუნვაში ცალკე არ გვხვდება. რუსულს კი აქვს ბრუნვა, რომელიც მხოლოდ წინდებულებთან გამოიყენება (წინდებულიანი). გარდა ამისა, რუსულში წინდებულებია, ქართულში თანდებულები (Wikipedia-ს მიხედვით).
ბრალდებითში ყველა სიტყვა იცვლება?
არა. უსულო მამრობითი სიტყვების ბრალდებითი სახელობითის ტოლია, მაგალითად стол.
რომელი ბრუნვა სწავლისას ყველაზე რთულია?
ეს სუბიექტური შეფასებაა და ადამიანზეა დამოკიდებული. ჩვენი დაკვირვებით, ბევრისთვის გამოწვევაა მრავლობითის ფორმები და სულიერი-უსულო განსხვავება. ამიტომ ახალ სიტყვას ყოველთვის წინადადებაში დაიმახსოვრე, არა მხოლოდ ცალკე.
წყაროები
- Wikipedia: Russian declension (გახსნილია 2026-10-28)
- Wikipedia: Russian grammar
- Wikipedia: Georgian grammar და Georgian language
- Wiktionary: книга და стол
