„B1 მაქვს“, „A2-ის სერტიფიკატი მჭირდება“, „C1-ზე უნივერსიტეტი ითხოვს“ – ამ ასოებსა და ციფრებს ყველა ვაკანსიასა და კურსის რეკლამაში ნახავ. ეს არის ევროპული ენობრივი ჩარჩოს (GER, ინგლისურად CEFR) ექვსი დონე. ამ გვერდზე ახსნილია, რას ნიშნავს თითოეული, რა უნდა შეგეძლოს, როგორ შეამოწმო საკუთარი დონე და რომელი გამოცდები ადასტურებს მას.
დონეების აღწერა ეყრდნობა გერმანულენოვანი ვიკიპედიის სტატიას „Gemeinsamer Europäischer Referenzrahmen für Sprachen“, სადაც ევროპის საბჭოს ოფიციალური დესკრიპტორებია მოყვანილი (წყარო ბოლოშია). გამოცდების ფასები, თარიღები და ფორმატი იცვლება, ამიტომ მათ აქ არ ვწერთ: გადაამოწმე უშუალოდ გამომცდელ ორგანიზაციაში.
საიდან მოდის A1–C2
ვიკიპედიის მიხედვით, ენების ფლობის საერთო ევროპული სარეკომენდაციო ჩარჩო ევროპის საბჭომ 1990-იან წლებში შეიმუშავა და პირველად 2001 წელს გამოაქვეყნა. მოგვიანებით გამოვიდა თანმხლები ტომი (Begleitband), რომლის დესკრიპტორები ძველს აზუსტებს და ავსებს. ჩარჩო ყველა ენისთვის ერთნაირია, ამიტომ გერმანულის B1 და ინგლისურის B1 ერთსა და იმავე უნარებს აღწერს.
ექვსი დონე სამ ჯგუფად იყოფა:
| ჯგუფი | დონეები | ქართულად |
|---|---|---|
| A – Elementare Sprachverwendung | A1, A2 | ელემენტარული ფლობა |
| B – Selbstständige Sprachverwendung | B1, B2 | დამოუკიდებელი ფლობა |
| C – Kompetente Sprachverwendung | C1, C2 | კომპეტენტური ფლობა |
ექვსი დონე: რა უნდა შეგეძლოს
ქვემოთ მოცემულია ჩარჩოს ზოგადი სკალის მოკლე, თავისუფალი ქართული თარგმანი და ჩვენი პრაქტიკული მაგალითები, რას ნიშნავს ეს ცხოვრებაში.
A1 – დამწყები (Anfänger)
ჩარჩოს მიხედვით: გესმის და იყენებ ნაცნობ, ყოველდღიურ გამოთქმებსა და ძალიან მარტივ წინადადებებს, რომლებიც კონკრეტულ მოთხოვნილებებს ემსახურება. შეგიძლია გააცნო საკუთარი თავი და სხვები, დასვა და უპასუხო კითხვებს, მაგალითად სად ცხოვრობს ვინმე, ვის იცნობს, რა აქვს. შეგიძლია მარტივად ილაპარაკო, თუ მოსაუბრე ნელა და გარკვევით ლაპარაკობს და დახმარებისთვის მზადაა.
პრაქტიკაში: პურს იყიდი, გზას იკითხავ, ფორმაში სახელსა და მისამართს ჩაწერ. ამ დონის სიტყვები ნახე A1 და A2 გერმანული ლექსიკის გვერდზე, საწყისი გრამატიკა კი გვერდებზე Präsens და გერმანული რიცხვები.
A2 – საბაზისო ცოდნა (grundlegende Kenntnisse)
ჩარჩოს მიხედვით: გესმის წინადადებები და ხშირი გამოთქმები შენთვის უშუალოდ მნიშვნელოვან სფეროებზე: პირადი ინფორმაცია, ოჯახი, საყიდლები, სამსახური, ახლო გარემო. მარტივ, რუტინულ სიტუაციებში ახერხებ ინფორმაციის გაცვლას. მარტივი საშუალებებით აღწერ შენს წარმოშობას, განათლებას და გარემოს.
პრაქტიკაში: ექიმთან ჩაეწერები, მოკლე მესიჯს დაწერ, გუშინდელ დღეს მოყვები Perfekt-ით (ნახე გერმანული ენის დროები).
B1 – დამოუკიდებელი ფლობის დასაწყისი
ჩარჩოს მიხედვით: გესმის მთავარი აზრი, როცა გარკვეული სალიტერატურო ენით ლაპარაკობენ ნაცნობ თემებზე: სამსახური, სკოლა, თავისუფალი დრო. მოგზაურობისას სიტუაციების უმეტესობას უმკლავდები. მარტივად და თანმიმდევრულად ლაპარაკობ ნაცნობ თემებზე, ყვები გამოცდილებასა და მოვლენებზე, აღწერ ოცნებებს, იმედებს და მიზნებს, მოკლედ ასაბუთებ შენს გეგმებსა და შეხედულებებს.
პრაქტიკაში: გასაუბრებაზე საკუთარ გამოცდილებას მოყვები, ფილმის მთავარ სიუჟეტს გაიგებ. ლექსიკა: B1 გერმანული ლექსიკა.
B2 – დამოუკიდებელი ფლობა
ჩარჩოს მიხედვით: გესმის რთული ტექსტების მთავარი შინაარსი კონკრეტულ და აბსტრაქტულ თემებზე, საკუთარ სპეციალობაში პროფესიულ დისკუსიასაც. იმდენად სპონტანურად და თავისუფლად ლაპარაკობ, რომ მშობლიურ ენაზე მოსაუბრესთან ჩვეულებრივი საუბარი ორივე მხარისთვის დიდი ძალისხმევის გარეშე გამოდის. ნათლად და დეტალურად გამოხატავ აზრს ბევრ თემაზე, ხსნი შენს პოზიციას და ასახელებ სხვადასხვა ვარიანტის დადებით და უარყოფით მხარეებს.
პრაქტიკაში: სამსახურის თათბირზე მონაწილეობ, ახალ ამბებს უყურებ თარგმანის გარეშე. ბევრი პროფესიული პროგრამა სწორედ B2-ს ითხოვს, მაგრამ ზუსტ მოთხოვნას ყოველთვის კონკრეტულ დამსაქმებელთან ან უწყებასთან გადაამოწმე. ექიმებისა და მედდებისთვის ნახე სამედიცინო გერმანული.
C1 – პროფესიული ფლობა (fachkundige Sprachkenntnisse)
ჩარჩოს მიხედვით: გესმის ფართო სპექტრის რთული, გრძელი ტექსტები და მათი ფარული მნიშვნელობაც. სპონტანურად და თავისუფლად ლაპარაკობ, ისე რომ ხშირად აშკარად სიტყვების ძებნა არ გიწევს. ენას ეფექტურად და მოქნილად იყენებ საზოგადოებრივ და პროფესიულ ცხოვრებაში, სწავლასა და განათლებაში. ნათლად, სტრუქტურულად და დეტალურად წერ და ლაპარაკობ რთულ საკითხებზე.
C2 – მშობლიურთან მიახლოებული
ჩარჩოს მიხედვით: პრაქტიკულად ყველაფერი, რასაც კითხულობ ან ისმენ, უპრობლემოდ გესმის. სხვადასხვა წერილობითი და ზეპირი წყაროდან ინფორმაციას აჯამებ და თანმიმდევრულად გადმოსცემ. ძალიან თავისუფლად და ზუსტად ლაპარაკობ და რთულ საკითხებშიც ნიუანსებს ავლენ. ვიკიპედია ხაზს უსვამს: C2 ევროპის საბჭოს მიერ განსაზღვრული არ არის, როგორც მშობლიური ენის კომპეტენცია. ის ენის გამოყენების სიზუსტის, შესაბამისობისა და სიმსუბუქის გარკვეულ ხარისხს აღნიშნავს.
რომელი გამოცდა რომელ დონეს ადასტურებს
ვიკიპედიის ცხრილის მიხედვით, გერმანულისთვის რამდენიმე ორგანიზაციის გამოცდა შეესაბამება ჩარჩოს დონეებს. ყველაზე ცნობილები:
| დონე | Goethe-Institut | ÖSD (ავსტრია) | telc | უნივერსიტეტისთვის |
|---|---|---|---|---|
| A1 | Goethe-Zertifikat A1: Start Deutsch 1 / Fit in Deutsch 1 | ÖSD Zertifikat A1 | telc A1 | – |
| A2 | Goethe-Zertifikat A2 / Fit in Deutsch 2 | ÖSD Zertifikat A2 | telc A2 | – |
| B1 | Goethe-Zertifikat B1 | ÖSD Zertifikat B1 | telc B1 | – |
| B2 | Goethe-Zertifikat B2 | ÖSD Zertifikat B2 | telc B2 | TestDaF (TDN 3–4), DSH-1 |
| C1 | Goethe-Zertifikat C1 | ÖSD Zertifikat C1 | telc C1 (Hochschule) | TestDaF (TDN 4–5), DSH-2 |
| C2 | Goethe-Zertifikat C2: Großes Deutsches Sprachdiplom | ÖSD Zertifikat C2 | telc C2 | DSH-3 |
სერტიფიკატის არჩევისას მთავარია, რას ითხოვს ის, ვისაც სერტიფიკატს წარუდგენ: საელჩო, უნივერსიტეტი თუ დამსაქმებელი. ზოგი მხოლოდ კონკრეტულ გამომცდელს ცნობს, ზოგი ნებისმიერ აღიარებულს. Goethe-Institut-ს თბილისშიც აქვს ფილიალი, ხოლო გამოცდების მიმდინარე თარიღები და ფასები მის საიტზეა (goethe.de/georgia). ფასებს აქ განზრახ არ ვწერთ, რადგან ხშირად იცვლება.
რამდენი დრო სჭირდება ერთ დონეს?
ჩარჩო საათების ოფიციალურ რაოდენობას არ ადგენს. დრო დამოკიდებულია ინტენსივობაზე, მასწავლებელზე და შენს სხვა ენებზე: ვინც ინგლისური იცის, გერმანულ ლექსიკაში ბევრ ნაცნობ სიტყვას იპოვის. ამიტომ ნებისმიერი „X თვეში B1“ დაპირება ორიენტირია და არა გარანტია: კურსის ხანგრძლივობა კონკრეტულ სკოლაში გადაამოწმე. კურსის არჩევის რჩევები: გერმანული ენის კურსები.
როგორ დაადგინო საკუთარი დონე
- თვითშეფასება ჩარჩოს მიხედვით. წაიკითხე ზემოთ მოცემული აღწერები და შეადარე შენს უნარებს. ვიკიპედიის მიხედვით, ჩარჩოს ევროპული ენების პორტფოლიოში თვითშეფასებისთვის იყენებენ.
- ონლაინ ტესტი. ვიკიპედია ასახელებს DIALANG-ს, ჩარჩოზე აგებულ თვითტესტს 14 ევროპულ ენაზე. გამომცდელ ორგანიზაციებსაც აქვთ სანიმუშო ტესტები (Modellsatz), რომლებიც უფასოდ შეგიძლია გაიარო.
- კურსის დონის ტესტი. სერიოზული კურსი სწავლის დაწყებამდე ტესტს და მოკლე გასაუბრებას გთავაზობს. თუ ამას არ აკეთებს, ეს გაფრთხილების ნიშანია.
- უნარები ცალ-ცალკე შეაფასე. ხშირად კითხვა B1-ზე გაქვს, ლაპარაკი კი A2-ზე. ეს ნორმალურია, უბრალოდ იცოდე, რომელს მიაქციო მეტი ყურადღება.
როგორ ჟღერს თითოეული დონე: ერთი თემა, ექვსი სიმაღლე
დესკრიპტორები აბსტრაქტულია, ამიტომ ქვემოთ ერთ თემაზე, საცხოვრებელ ადგილზე, ექვსი წინადადებაა. ეს ჩვენი საილუსტრაციო მაგალითებია და არა ოფიციალური ნიმუშები, მაგრამ კარგად აჩვენებს, როგორ იზრდება სირთულე.
| დონე | მაგალითი | ქართულად |
|---|---|---|
| A1 | Ich wohne in Tbilisi. Die Wohnung ist klein. | თბილისში ვცხოვრობ. ბინა პატარაა. |
| A2 | Ich wohne seit drei Jahren in Tbilisi, weil ich dort arbeite. | სამი წელია თბილისში ვცხოვრობ, რადგან იქ ვმუშაობ. |
| B1 | Früher habe ich auf dem Land gewohnt, aber in der Stadt finde ich leichter Arbeit. | ადრე სოფელში ვცხოვრობდი, მაგრამ ქალაქში სამსახურს უფრო ადვილად ვპოულობ. |
| B2 | Obwohl die Mieten gestiegen sind, würde ich ungern aus dem Zentrum wegziehen. | მიუხედავად იმისა, რომ ქირა გაიზარდა, ცენტრიდან წასვლას არ ვისურვებდი. |
| C1 | Die Wohnungsnot ist weniger eine Frage des Platzes als eine Folge verfehlter Stadtplanung. | საცხოვრებლის ნაკლებობა ადგილის საკითხი კი არა, ცუდი ქალაქგეგმარების შედეგია. |
| C2 | Wer über Gentrifizierung klagt, sollte bedenken, dass sie selten nur Verlierer kennt. | ვინც ჯენტრიფიკაციას უჩივის, უნდა გაითვალისწინოს, რომ მას იშვიათად ჰყავს მხოლოდ წაგებულები. |
სცადე იგივე სავარჯიშო: აიღე შენთვის საინტერესო თემა, მაგალითად სამსახური ან ჰობი, და დაწერე მასზე ერთი წინადადება ყოველ დონეზე, რომელიც უკვე გაიარე. ასე უკეთ დაინახავ, რომელი კონსტრუქციები გაკლია. A1-ზე მოკლე, მარტივი წინადადებებია. A2-ზე ჩნდება მიზეზი (weil). B1-ზე წარსული და შედარება. B2-ზე დათმობა (obwohl) და პირობითი კილო (würde). C1-სა და C2-ზე კი აბსტრაქტული აზრი და ნიუანსი.
ჩეკლისტი: მზად ხარ შემდეგი დონისთვის?
ეს კითხვები ზემოთ მოყვანილ დესკრიპტორებს მარტივ, შემოწმებად ამოცანებად აქცევს (ჩვენი ფორმულირება). თუ ერთ დონეზე ყველა პასუხი „კი“ არის, შეგიძლია შემდეგზე გადახვიდე.
A1-ის ბოლოს
- შეგიძლია თავი გააცნო: სახელი, ასაკი, საიდან ხარ, სად ცხოვრობ?
- გესმის ფასი, საათი და ტელეფონის ნომერი, თუ ნელა გეუბნებიან? (რიცხვები და საათი)
- შეგიძლია მარტივი ფორმის შევსება (სახელი, მისამართი, დაბადების თარიღი)?
A2-ის ბოლოს
- შეგიძლია მოყვე, რა გააკეთე გასულ შაბათ-კვირას (Perfekt)?
- გესმის მოკლე განცხადება სადგურზე ან მაღაზიაში?
- შეგიძლია დაწერო მოკლე წერილი, მაგალითად შეხვედრის გადადებაზე?
B1-ის ბოლოს
- შეგიძლია აზრი გამოთქვა და დაასაბუთო (Ich finde …, weil …)?
- გესმის ნაცნობ თემაზე რადიოგადაცემის მთავარი აზრი?
- შეგიძლია მოგზაურობისას მოულოდნელ სიტუაციას გაართვა თავი, მაგალითად დაკარგულ ბარგს?
B2-ის ბოლოს
- შეგიძლია ნაცნობ თემაზე დისკუსიაში მონაწილეობა, ისე რომ მოსაუბრეს გაჩერება და განმეორება არ სჭირდებოდეს?
- გესმის ახალი ამბების უმეტესი ნაწილი და ფილმები სტანდარტულ ენაზე?
- შეგიძლია დაწერო ტექსტი, რომელშიც არგუმენტებს „მომხრე“ და „საწინააღმდეგო“ მხრიდან აწონ-დაწონი?
C1-ის ბოლოს
- გესმის გრძელი, რთული ტექსტები და იმპლიციტური მნიშვნელობაც, მაგალითად ირონია?
- ლაპარაკობ თავისუფლად, სიტყვების ძებნის აშკარა პაუზების გარეშე?
- შეგიძლია სამსახურში ან სწავლაში ენის მოქნილად გამოყენება, მაგალითად პრეზენტაციისას?
ეს კითხვები ზემოთ მოყვანილ ოფიციალურ აღწერებს მიჰყვება, მაგრამ თვითშეფასება გამოცდას არ ცვლის. თუ სერტიფიკატი გჭირდება, ჩეკლისტის შემდეგ სანიმუშო ტესტი გაიარე პირობებში, რომლებიც რეალურ გამოცდას ჰგავს: ტაიმერით, ლექსიკონის გარეშე და ერთი დაჯდომით.
ოთხი შეცდომა დონის და გამოცდის არჩევისას
- გამოცდა მოთხოვნის გადამოწმებამდე. ჯერ წერილობით გაარკვიე, რომელ დონეს და რომელ სერტიფიკატს ცნობს მიმღები მხარე, მერე დარეგისტრირდი.
- მხოლოდ ერთ უნარზე ვარჯიში. გამოცდები ჩვეულებრივ კითხვას, მოსმენას, წერასა და ლაპარაკს ცალ-ცალკე ამოწმებს, ამიტომ გაიარე სანიმუშო ტესტის ყველა ნაწილი.
- „თითქმის B1“ = B1. თუ სანიმუშო ტესტში ზღვარზე ხარ, ჯობია მომზადებას რამდენიმე კვირა დაამატო, ვიდრე გამოცდა ორჯერ ჩააბარო და ორჯერ გადაიხადო. გამოცდის თარიღი ისე შეარჩიე, რომ ბოლო კვირები მხოლოდ სანიმუშო ტესტებს დაუთმო.
- დონეების გამოტოვება. A2-ის გრამატიკის გარეშე B1-ის ტექსტები უბრალოდ ზეპირდება ხდება. ყოველი დონე წინაზეა აგებული.
დამოუკიდებლად სწავლა: რით დაიწყო
თუ ჯერ კურსზე არ დადიხარ, საფუძველი თავადაც ჩაყარე. ჯერ ისწავლე ანბანი და წარმოთქმა, რომ სიტყვები სწორად წაიკითხო. შემდეგ აიღე პატარა, ყოველდღიური ლექსიკა: რიცხვები, მისალმება, საკვები, ტრანსპორტი. A1-A2 სიტყვების სია ნახე აქ. ყოველდღე ცოტა ხნით ისწავლე და კვირაში ერთხელ ხმამაღლა მოყევი, რა გააკეთე. საკუთარი ხმის ჩაწერა და მოსმენა წარმოთქმის შეცდომებს კარგად აჩენს. როცა ზემოთ მოცემულ A1-ის ჩეკლისტს „კი“-თი უპასუხებ, ღირს კურსზე ან მასწავლებელთან გადასვლა, ვინც შენს ლაპარაკს გაასწორებს. კურსის არჩევაზე წაიკითხე ეს გვერდი.
გრამატიკის ძირითადი თემები, რომლებიც A1–B1 დონეებზე გჭირდება: ბრუნვები, დროები და მოდალური ზმნები.
ხშირი კითხვები
A1-ის სერტიფიკატი რისთვის მჭირდება?
ერთი მაგალითი კანონიდან: მეუღლესთან გაერთიანებისას გერმანიის ბინადრობის კანონი (AufenthG, § 30) ითხოვს, რომ მეუღლე „მარტივად“ ახერხებდეს გერმანულად ურთიერთობას, ხოლო იმავე კანონის § 2 (9) „მარტივ ცოდნას“ A1 დონედ განმარტავს. სხვა ვიზებს სხვა მოთხოვნა აქვს და კანონი იცვლება, ამიტომ ის გადაამოწმე გერმანიის საელჩოს ოფიციალურ საიტზე (tiflis.diplo.de) და არა ფორუმებზე.
B1 და B2: რა განსხვავებაა?
B1-ზე ნაცნობ თემებზე მარტივად იმეტყველებ, B2-ზე კი აბსტრაქტულ თემებზე კამათობ და მშობლიურ ენაზე მოსაუბრესთან საუბარი ორივე მხრიდან ძალისხმევის გარეშე მიდის. ჩვენი დაკვირვებით, B1-დან B2-მდე გზა ხშირად უფრო გრძელია, ვიდრე A2-დან B1-მდე.
სერტიფიკატს ვადა აქვს?
ეს გამომცდელსა და მიმღებ მხარეზეა დამოკიდებული. ვადის წესს მიმღები მხარე ადგენს (საელჩო, უნივერსიტეტი, დამსაქმებელი), ამიტომ გამოცდამდე ჰკითხე, რამდენი ხნის სერტიფიკატს მიიღებენ.
დასაწყისისთვის ნახე გერმანული ანბანი და 10 სიტყვა და ფრაზა დამწყებისთვის.
წყარო
- Wikipedia (de): Gemeinsamer Europäischer Referenzrahmen für Sprachen
- telc: Sprachprüfungen Deutsch
- Wikipedia (de): Liste der Goethe-Institute
- AufenthG § 30
- AufenthG § 2
- გერმანიის საელჩო თბილისში
