ბაღის ზეიმზე, სკოლის წარმოდგენაზე თუ თოვლის ბაბუის მოსვლისას ბავშვს ხშირად ლექსის თქმა სთხოვენ. აქ შევკრიბეთ ქართული კლასიკა და რამდენიმე ჩვენი მოკლე ლექსი ყველაზე პატარებისთვის. ბოლოს ნახავ რჩევებს, როგორ დაიმახსოვროს ბავშვმა ლექსი სტრესის გარეშე.
სარჩევი
- შიო მღვიმელი — „ახალი წელი“
- ვაჟა-ფშაველა — „საახალწლო სიმღერა“
- მოკლე ლექსები პატარებისთვის
- როგორ დავამახსოვროთ
შიო მღვიმელი — „ახალი წელი“
შიო მღვიმელი (1866–1933) ქართული საბავშვო ლიტერატურის ერთ-ერთი ფუძემდებელია, რომელსაც პატარებმა სიყვარულით „ძია შიო“ შეარქვეს.
ინათა, ახალი წელიც
გამოჩნდა თავისი ალმითა;
სუყველას ჩამოუარა
კარისკარ, ტკბილის სალმითა.ბალღებს შესძახა: — მოვედი,
ადექით, ძილი კმარაო,
მას წელს დავატკბობ, ვინც შარშან
ამ დროს ვერ გაიხარაო.თან მოვიტანე თქვენთვისა
სიმკვირცხლე, სიხარულიო,
ხალისი სწავლა-ცოდნისა
და ერის სიყვარულიო:თაფლი, ჩურჩხელა, ჩამიჩი,
ბასილა, თაფლის კვერიო,
ვაშლი და თხილი მრავალი,
უხვად სხვაც ყველაფერიო;ბურთი, ბზრიალა, ჩიკორი,
სხვადასხვა გასართობიო,
წიგნები ნაირ-ნაირი,
ერთი მეორის მჯობიო.ადე, ჩაჰკიდეთ ხელი ხელს,
იხტუნეთ, იცქრიალეთო,
სხვა წლისთვის შესაგებებლად
ჩემი დღეები თვალეთო!
ბასილა ტრადიციული საახალწლო ფიგურული ნამცხვარია, ბზრიალა და ჩიკორი კი — ძველი საბავშვო სათამაშოები. აუცილებლად აუხსენი პატარას ამ სიტყვების მნიშვნელობა, რათა ლექსის შინაარსი უკეთ გაიგოს.
ვაჟა-ფშაველა — „საახალწლო სიმღერა“ (ნაწყვეტი)
ვაჟა-ფშაველას ეს ლექსი საკმაოდ ვრცელია, ამიტომ ბავშვისთვის მისი პირველი სტროფების სწავლაც სრულიად საკმარისი იქნება:
ახალ-წელია. თოვლი დევს,
ჰყინავს და ცივა ძლიერა,
გაონავრებულს მინდვრებზე
მგლის ჯოგი დაძრწის მშიერა.ჩვენ ვსტკბებით ტკბილეულობით,
მცენარეები გლოვობენ:
არვინ აბერებს „ტკბილადა“,
საჩუქრებს ვერა შოვობენ.ბაღში და მინდვრად ყვავილნი
ჩამხმარან, ვეღარ ხელობენ,
ხეები, ფოთოლ-გაცვრცილნი,
მათ ნაცვლად თოვლსა მცველობენ.
უფროსი ასაკის ბავშვთან ერთად შეგიძლია საინტერესოდ იმსჯელო თემაზე: სინამდვილეში წელიწადის რა დროს უდგება ბუნებას თავისი „ახალი წელი“?
მოკლე ლექსები პატარებისთვის
ეს პატარა ლექსები shvilebi.ge-მ სპეციალურად 3–6 წლის ბავშვებისთვის შექმნა. თამამად შეგიძლია შეარჩიო და გამოიყენო საახალწლო ზეიმისთვის.
ფიფქი
ფიფქი მოფრინდა ციდან,
ჩამომიჯდა ცხვირზე,
ვუთხარი: „გაუმარჯოს
ახალ წელს და ნაძვის ხეს!“
თოვლის ბაბუ
თოვლის ბაბუ, თოვლის ბაბუ,
თეთრი გაქვს წვერი,
მე ლექსს გეტყვი, შენ კი
მაჩუქე რამე ფერადი!
ჩვენი ნაძვის ხე
ვრთავთ ნაძვის ხეს ყველანი,
დედა, მამა, ბებია,
ვარსკვლავს მე დავადგამ თავზე,
რადგან ყველაზე პატარა ვარ!
როგორ დავამახსოვროთ
- შეურჩიე ლექსი ასაკის მიხედვით. სულ პატარებისთვის 4–8 სტრიქონიც სრულიად საკმარისია, სკოლის მოსწავლეს კი უკვე მთლიანი ლექსის სწავლაც შეუძლია;
- გაიმეორეთ დღეში რამდენჯერმე, მცირე დროით: მაგალითად, დილის საათებში, მანქანით მგზავრობისას ან ძილის წინ;
- მოძრაობა დაამატეთ („ფიფქი მოფრინდა“ და ხელები ზევით). ასე სტრიქონები უფრო ადვილად რჩება მეხსიერებაში;
- არ დააძალო. თუ პატარა მორცხვობს, შესთავაზე, რომ ლექსი ჯერ თავის საყვარელ სათამაშოს წაუკითხოს და მხოლოდ ამის შემდეგ — ოჯახის წევრებს.
სურვილის შემთხვევაში, ბავშვს შეუძლია ნასწავლი ლექსი მისალოც ბარათზეც გადაიტანოს: წერილი თოვლის ბაბუას. დედის გულის გასახარებლად კი გადახედე კრებულს — ლექსები დედაზე. აქვეა სადღესასწაულო სურვილები უფროსებისთვის: ახალი წლის მილოცვები 2027, ხოლო ქართული სიმღერის ტრადიციაზე გიამბობს ალილო.
