საახალწლო ღამე გრძელია, თორმეტამდე კი ბავშვებს ლოდინი ძალიან უჭირთ. ზოგჯერ უფროსებსაც. სწორედ ამიტომ კარგად შერჩეული საახალწლო თამაშები სუფრის გვერდით ყველაზე საუკეთესო “გასართობი პროგრამაა”: ბავშვები ერთობიან, უფროსები იცინიან, საღამო კი მოგონებად იქცევა. ამ გვერდზე შეკრებილია მარტივი და მხიარული თამაშები სახლისთვის, ბაღისა და სკოლის ზეიმისთვის, პატარებისთვის, მოზარდებისთვის და მთელი ოჯახისთვის.
თითოეულ თამაშს მოყვება მოკლე აღწერა: რამდენი მოთამაშეა საჭირო, რა უნდა მოამზადო და როგორ თამაშობენ. თამაშების უმეტესობას განსაკუთრებული ინვენტარი არ სჭირდება, საკმარისია ქაღალდი, კალამი და კარგი განწყობა.
როგორ მოვამზადოთ თამაშების საღამო
- შეარჩიე 5–7 თამაში და დაალაგე: ჯერ მშვიდი, შემდეგ აქტიური, თორმეტის წინ კი ისევ მშვიდი, რომ ბავშვები ზედმეტად არ აღგზნდნენ.
- მოამზადე პატარა პრიზები: კანფეტი, სტიკერი, მანდარინი, ხელნაკეთი მედალი. მნიშვნელოვანია, რომ ყველამ მიიღოს რამე, არა მხოლოდ გამარჯვებულმა.
- გაათავისუფლე ადგილი: აქტიური თამაშებისთვის მინის ნივთები და ნაძვის ხის მყიფე სათამაშოები შორს გადადგი.
- დანიშნე “წამყვანი”: ერთი უფროსი, რომელიც წესებს ხსნის და დროს აკონტროლებს. ეს როლი მოზარდსაც შეუძლია.
თამაშები პატარებისთვის (3–6 წელი)
პატარებისთვის თამაში მოკლე, ხმაურიანი და ძალიან მარტივი უნდა იყოს. ერთ თამაშს 5–10 წუთი დაუთმე და მერე გადადი შემდეგზე.
1. “იპოვე თოვლის ბაბუის ქუდი”
წითელი ქუდი ან სხვა საახალწლო ნივთი ოთახში დამალე. ბავშვები ეძებენ, შენ კი გეუბნები “ცივა”, “თბება”, “ცხელა”. ვინც იპოვის, ის მალავს შემდეგ ჯერზე. მოთამაშეები: 2 და მეტი.
2. “გაყინული ფიფქები”
ჩართე საახალწლო სიმღერა. სანამ მუსიკა ჟღერს, ბავშვები “ფიფქებივით” ცეკვავენ და ტრიალებენ. როგორც კი მუსიკა გაჩერდება, ყველა უნდა “გაიყინოს”. ვინც გაინძრა, პატარა დავალებას ასრულებს: იხტუნებს, დაიღრიალებს დათვივით ან ლექსს იტყვის. ლექსების იდეები ნახე გვერდზე საახალწლო ლექსები.
3. “ჯადოსნური ტომარა”
ქსოვილის ტომარაში ჩადე ნაცნობი ნივთები: გირჩა, მანდარინი, კოვზი, ბურთი, პატარა სათამაშო. ბავშვი ხელს ჩაყოფს, ნახვის გარეშე ეხება და ცდილობს გამოიცნოს, რა არის. ეს თამაში შეხების შეგრძნებას ავითარებს და პატარებს ძალიან უყვართ.
4. “თოვლის გუნდების სროლა”
თეთრი ქაღალდი ან ბამბა გუნდებად დაგუნდავე. ბავშვები გუნდებს კალათაში ან ყუთში ისვრიან გარკვეული მანძილიდან. ყოველი სწორი სროლა ქულაა. უსაფრთხოა სახლში და სიცილით სავსე.
თამაშები სასკოლო ასაკის ბავშვებისთვის (7–12 წელი)
5. “საახალწლო განძის ძებნა”
მოამზადე 5–8 მინიშნება, თითოეული შემდეგ ადგილზე მიუთითებს: “მეძებე იქ, სადაც ცივა” (მაცივარი), “მე ვარ იქ, სადაც ფეხსაცმელი ისვენებს” (ფეხსაცმლის თარო). ბოლო მინიშნება საჩუქარამდე ან ტკბილეულის ყუთამდე მიიყვანს. მეტი იდეა ნახე გვერდზე საახალწლო საჩუქრები ბავშვებს.
6. “ვინ ვარ მე?”
თითოეულ მოთამაშეს შუბლზე სტიკერი ეკვრის პერსონაჟის სახელით: თოვლის ბაბუა, ფიფქია, ირემი, ნაძვის ხე, მულტფილმის გმირი. მოთამაშე კითხვებს სვამს, რომლებზეც მხოლოდ “კი” ან “არა” შეიძლება პასუხი, და ცდილობს გამოიცნოს, ვინ არის.
7. “ასოს თამაში”
დაასახელე ასო, მაგალითად “ნ”. ყველამ უნდა ჩამოწეროს რაც შეიძლება მეტი საახალწლო სიტყვა ამ ასოზე ერთ წუთში: ნაძვი, ნამცხვარი, ნათურა, ნიგოზი. ვინც ყველაზე მეტს დაწერს, ის იგებს. კარგი თამაშია ქართული ანბანისა და ლექსიკის გასამდიდრებლად.
8. “საახალწლო პანტომიმა”
ფურცლებზე დაწერე საახალწლო სიტუაციები: “ნაძვის ხის მორთვა”, “გოზინაყის მომზადება”, “თოვლში სრიალი”, “საჩუქრის შეფუთვა”. მოთამაშე ფურცელს იღებს და სიტყვების გარეშე აჩვენებს, დანარჩენები კი გამოიცნობენ. გუნდებად თამაშიც შეიძლება.
თამაშები მოზარდებისთვის და მთელი ოჯახისთვის
9. “წლის მოგონებები”
ყველა ფურცელზე წერს წლის ერთ სასაცილო ან თბილ მოგონებას, სახელის გარეშე. ფურცლები ქილაში ჩაყარე, ამოიღე და წაიკითხე ხმამაღლა. დანარჩენები გამოიცნობენ, ვინ დაწერა. ეს თამაში ხშირად საღამოს ყველაზე ემოციური მომენტი ხდება.
10. “სურვილების კაფსულა”
ყველა წერს წერილს საკუთარ თავს მომავალი წლისთვის: რა უნდა, რომ მოხდეს, რაზე ოცნებობს. წერილები დალუქულ კონვერტში ან ყუთში ჩადე და შეთანხმდით, რომ მომდევნო ახალ წელს გახსნით. ბავშვებს ძალიან უყვართ “მომავალი წლის მე”-სთვის წერა.
11. “საახალწლო ვიქტორინა”
მოამზადე 15–20 კითხვა: ოჯახის შესახებ (რომელ წელს დაიბადა ბებია?), საახალწლო ტრადიციების შესახებ (რა არის ჩიჩილაკი?), ფილმების და მულტფილმების შესახებ. გუნდებად გაიყავით და ქულები დაითვალეთ.
12. “მუსიკალური ჭიქები”
ჭიქა ან ყუთი წრეში ერთმანეთს გადაეცემა, სანამ მუსიკა ჟღერს. მუსიკის გაჩერებისას ვისაც ხელში აქვს, ის ჭიქიდან ფურცელს იღებს და დავალებას ასრულებს: იმღერებს, ცეკვავს, იტყვის სადღეგრძელოს ან მილოცვას. სადღეგრძელოს იდეები ნახე გვერდზე სადღეგრძელოები.
13. “გამოიცანი მელოდია”
ჩართე საახალწლო სიმღერის პირველი წამები. ვინც პირველი გამოიცნობს სიმღერას, ქულას იღებს. ბავშვებს შეუძლიათ მულტფილმების სიმღერებით თამაში, უფროსებს კი ძველი საახალწლო ჰიტებით.
აქტიური თამაშები გარეთ (თუ თოვლია)
თუ ახალ წელს მთაში, სოფელში ან თოვლიან ადგილას ხვდები, გარეთ თამაში საუკეთესო გზაა ბავშვების ენერგიის “დასახარჯად”:
- თოვლის კაცის კონკურსი: გუნდები ერთდროულად აშენებენ თოვლის კაცს, ჟიური კი აფასებს ყველაზე მხიარულს, ყველაზე მაღალს და ყველაზე ორიგინალურს;
- თოვლის ანგელოზები: ზურგზე დაწექი თოვლში და ხელ-ფეხი მოძრაობით “ფრთებს” გამოხატავ;
- ფეხის კვალის ძებნა: ერთი მოთამაშე თოვლში კვალს ტოვებს და იმალება, დანარჩენები კვალს მიყვებიან;
- ციგით რბოლა: მხოლოდ უსაფრთხო, დაბალ ფერდობზე და უფროსის მეთვალყურეობით.
გარეთ თამაშის შემდეგ ბავშვები თბილად გამოაწყვე, ხოლო სახლში დაბრუნებისას სველი ტანსაცმელი დროულად გამოუცვალე.
თამაშები ბაღისა და სკოლის საახალწლო ზეიმისთვის
ბაღში და სკოლაში ბევრი ბავშვი ერთად თამაშობს, ამიტომ კარგია ისეთი თამაშები, სადაც ყველა ერთდროულად მონაწილეობს:
- “ნაძვის ხე, ბაღი, ტყე”: წამყვანი ამბობს “ნაძვის ხე”, ბავშვები ხელებს მაღლა სწევენ. “ბაღი” ნიშნავს ჩაცუცქვას, “ტყე” კი ადგილზე ტრიალს. ვინც შეცდება, ერთი რაუნდით ისვენებს;
- “ფიფქები ჰაერში”: ბუშტების ან ქაღალდის ფიფქების ჰაერში შენარჩუნება, რომ იატაკზე არ დაეცეს;
- “ჯაჭვი”: ბავშვები ხელჩაკიდებულები დგანან და ბუშტს ან რგოლს ხელის გაშვების გარეშე გადასცემენ;
- “მხიარული ესტაფეტა”: მანდარინი კოვზით გადაიტანე, ბამბის “თოვლი” ერთი ჭიქიდან მეორეში, ფიფქი ფანქრით.
თუ ზეიმის ორგანიზებაში მასწავლებელს ეხმარები, ნახე ჩვენი იდეები საჩუქარი მასწავლებელს.
მშვიდი თამაშები სუფრასთან
სუფრასთან ჯდომისას, როცა კერძები ჯერ კიდევ მოდის და ადგომა არ შეიძლება, ეს თამაშები იდეალურია.
14. “ერთი სიტყვით ამბავი”
პირველი მოთამაშე ამბობს ერთ სიტყვას, მაგალითად “ერთხელ”. შემდეგი ამატებს მეორეს და ასე წრეზე, სანამ მთელი საახალწლო ზღაპარი არ შეიქმნება. რაც უფრო უცნაური გამოდის ამბავი, მით უფრო სასაცილოა. ბოლოს ერთ-ერთ უფროსს შეუძლია მთელი ამბავი თავიდან მოყოლა.
15. “ჩემს ჩემოდანში ჩავდე”
პირველი ამბობს: “ახალ წელს ჩემს ჩემოდანში ჩავდე მანდარინი”. მეორე იმეორებს და ამატებს: “ჩავდე მანდარინი და გოზინაყი”. თითოეული მოთამაშე იმეორებს მთელ სიას და ახალ ნივთს ამატებს. ვინც შეცდება, თამაშიდან გადის. მეხსიერების საუკეთესო ვარჯიშია.
16. “ორი სიმართლე და ერთი ტყუილი”
მოზარდებისა და უფროსებისთვის: ყველა ამბობს სამ ფაქტს წლის განმავლობაში საკუთარ თავზე, რომელთაგან ერთი გამოგონილია. დანარჩენები ცდილობენ გამოიცნონ ტყუილი. ოჯახის წევრები ხშირად აღმოაჩენენ, რომ ერთმანეთის შესახებ ყველაფერი არ იცოდნენ.
17. “ხატვა თვალდახუჭულად”
ყველა იღებს ფურცელს და კალამს, თვალს ხუჭავს და წამყვანის კარნახით ხატავს: “დახატე ნაძვის ხე… ახლა მის ქვეშ საჩუქარი… ზემოთ ვარსკვლავი”. თვალის გახელისას შედეგი ყოველთვის სიცილს იწვევს. საუკეთესო ნახატები შეინახე, მომავალ წელს მოგონებად გამოგადგება.
18. “საახალწლო გამოცანები”
გამოცანები სუფრასთან ყველა ასაკისთვის მუშაობს. პატარებისთვის მარტივი, უფროსებისთვის უფრო რთული. ჩვენ ცალკე გვერდზე შევაგროვეთ საახალწლო გამოცანები პასუხებით.
როცა მხოლოდ ერთი ან ორი ბავშვია
ყველა ოჯახში ბევრი ბავშვი არ იკრიბება. თუ სახლში ერთი ან ორი პატარაა, თამაშებში უფროსებმა უნდა ჩაერთონ, ბებია-ბაბუის ჩათვლით. კარგად მუშაობს თანამშრომლობითი თამაშები, სადაც ყველა ერთ გუნდშია: ერთად ააწყვეთ დიდი თავსატეხი, ერთად გამოაცხვეთ და მორთეთ ორცხობილები, ერთად ააშენეთ ბალიშების “ციხე” და მის შიგნით ფანრით წაიკითხეთ ზღაპარი. ასეთ საღამოს ბავშვი გამარჯვებულს და დამარცხებულს კი არ გრძნობს, არამედ იმას, რომ მთელი ოჯახი მასთან ერთადაა.
რჩევები, რომ თამაში ჩხუბით არ დამთავრდეს
- გუნდები შეარჩიე ასაკის მიხედვით დაბალანსებულად: ყველა გუნდში იყოს პატარაც და უფროსიც;
- წესები წინასწარ და მარტივად ახსენი: სადავო სიტუაციაში საბოლოო სიტყვა წამყვანს ეკუთვნის;
- შეაქე ყველა: “ყველაზე მხიარული”, “ყველაზე სწრაფი”, “ყველაზე შემოქმედებითი”. დაე, ყველამ თავისი მედალი მიიღოს;
- დაღლილობას დააკვირდი: თუ ბავშვი ტირილის ზღვარზეა, ჯობს მშვიდ თამაშზე გადახვიდე ან ერთად წაიკითხოთ ზღაპარი;
- ეკრანები გამოთიშე თამაშის დროს, რომ ყველა ერთმანეთზე იყოს კონცენტრირებული.
ხელნაკეთი რეკვიზიტი თამაშებისთვის
თამაშების დიდ ნაწილს სპეციალური ნივთები არ სჭირდება, მაგრამ რამდენიმე ხელნაკეთი დეტალი საღამოს უფრო სადღესასწაულოს ხდის. მოამზადე ესენი წინა დღეებში, თანაც ბავშვებთან ერთად:
- მედლები: მუყაოს წრეები, ოქროსფერი ფოლგით შეფუთული, ლენტზე დაკიდებული. დააწერე “ყველაზე მხიარული”, “ყველაზე სწრაფი”, “ყველაზე ჭკვიანი”;
- დავალებების ქილა: ფერად ფურცლებზე დაწერილი პატარა დავალებები მუსიკალური თამაშებისთვის და “ფანტებისთვის”;
- ქაღალდის გვირგვინები და ქუდები: ბავშვები თავად მოხატავენ და მთელი საღამო ეხურებათ;
- ქულების დაფა: დიდი ფურცელი კედელზე, სადაც გუნდების ქულებს წერთ. ბავშვებს უყვართ თავისი სახელის ხილვა;
- ფიფქები და გუნდები: ქაღალდისგან ამოჭრილი ფიფქები და ბამბის გუნდები სროლისა და ესტაფეტისთვის.
ამ საქმიანობით ბავშვები დღესასწაულის მოლოდინშიც ერთობიან. მორთვის მეტი იდეა ნახე გვერდზე ხელნაკეთი დეკორაციები.
ხშირად დასმული კითხვები
რამდენი თამაში მოვამზადო ერთი საღამოსთვის?
5–7 თამაში ჩვეულებრივ საკმარისია. ჯობს რამდენიმე სათადარიგოც გქონდეს, თუ რომელიმე არ “გაიყიდება”.
რომელი თამაშებია საუკეთესო სხვადასხვა ასაკის ბავშვებისთვის ერთად?
“ვინ ვარ მე?”, პანტომიმა და განძის ძებნა. პატარებს უფროსები ეხმარებიან, ამიტომ ყველა ერთად ერთობა.
საჭიროა თუ არა პრიზები?
სავალდებულო არ არის, მაგრამ პატარა სიმბოლური პრიზი ბავშვს მოტივაციას აძლევს. მთავარია, ყველამ მიიღოს რამე.
რა ვქნა, თუ ბავშვი წაგებაზე ტირის?
ეს ნორმალურია, განსაკუთრებით პატარებში. აღიარე მისი ემოცია, ჩაეხუტე და შესთავაზე თანამშრომლობითი თამაში, სადაც ყველა ერთ გუნდშია. შემდეგ ჯერზე ყველა მონაწილეს პატარა პრიზი გადაეცი.
რომელი თამაშებია შესაფერისი თორმეტის შემდეგ?
შუაღამის შემდეგ ბავშვები უკვე დაღლილები არიან, ამიტომ აირჩიე მშვიდი თამაშები: “წლის მოგონებები”, “სურვილების კაფსულა” ან ერთად ზღაპრის მოყოლა.
გისურვებ მხიარულ, ბედნიერი ემოციებითა და სიცილით სავსე საახალწლო ღამეს!
