გაციება ბავშვებში: სიმპტომები, მოვლა, როდის მივმართოთ ექიმს

ზამთარში ბავშვი “ცხვირმოუწმენდავი” თითქმის არ გყავს: ბაღი, სკოლა, საახალწლო ზეიმები და დახურული სივრცეები გაციების ვირუსების გავრცელებას უწყობს ხელს. გაციება ბავშვებში ერთ-ერთი ყველაზე ხშირი მიზეზია, რის გამოც მშობლები ღელავენ, თუმცა უმეტეს შემთხვევაში ის სახლში, მარტივი მოვლით გადის. ამ სტატიაში, ბრიტანეთის ჯანდაცვის ეროვნული სამსახურის (NHS) რეკომენდაციებზე დაყრდნობით, აგიხსნი, როგორ ვლინდება გაციება, როგორ განვასხვავოთ ის გრიპისგან, როგორ მოუაროთ ბავშვს სახლში და როდის უნდა მიმართო ექიმს.

მნიშვნელოვანია: ეს სტატია მხოლოდ საინფორმაციო ხასიათისაა და არ ცვლის ექიმის პროფესიულ კონსულტაციას. თუ ბავშვის ჯანმრთელობა გაშფოთებს, მიმართე პედიატრს, გადაუდებელ სიტუაციაში კი დაუყოვნებლივ დარეკე 112-ზე.

რა არის გაციება

გაციება (common cold) ზედა სასუნთქი გზების ვირუსული ინფექციაა, რომელიც ძირითადად ცხვირსა და ყელს აზიანებს. NHS-ის მიხედვით, გაციებას ვირუსები იწვევს და ის ადვილად გადაეცემა სხვა ადამიანებს. ვირუსები ხველისა და დაცემინების წვეთებით ვრცელდება, ხოლო ხელებზე და ზედაპირებზე შეიძლება 24 საათამდე შენარჩუნდეს.

ადამიანი შეიძლება გადამდები იყოს სიმპტომების დაწყებამდე რამდენიმე დღით ადრე და რჩება გადამდები, სანამ სიმპტომები არ გაქრება. ეს ჩვეულებრივ 1–2 კვირას გრძელდება, ჩვილებსა და პატარა ბავშვებში კი შეიძლება უფრო დიდხანს.

გაციების სიმპტომები ბავშვებში

სიმპტომების ცოდნა გეხმარება, დროულად შეამჩნიო ავადმყოფობა, სწორად მოუარო ბავშვს და გაარჩიო, როდის არის საჭირო ექიმი.

NHS-ის მიხედვით, გაციების სიმპტომები თანდათან ვითარდება, 2–3 დღის განმავლობაში. ძირითადი სიმპტომებია:

გაჭედილი ან მომდინარე ცხვირი;
ცემინება;
ყელის ტკივილი;
ხმის ჩახლეჩა;
ხველა;
დაღლილობა და ცუდად ყოფნის შეგრძნება.

შეიძლება ასევე იყოს მაღალი ტემპერატურა, კუნთების ტკივილი, გემოსა და ყნოსვის დაკარგვა, ყურებსა და სახეში წნევის შეგრძნება. თუ ბავშვს ყური სტკივა, ნახე ყურის ანთება ბავშვებში.

NHS განსაკუთრებით აღნიშნავს, რომ პატარა ბავშვებში გაციების სიმპტომები შეიძლება უფრო დიდხანს გაგრძელდეს. ბავშვი შეიძლება იყოს გაღიზიანებული, უჭირდეს ჭამა და ძილი, სუნთქავდეს პირით და ხველის შემდეგ აღებინებდეს. ხველაზე დაწვრილებით წაიკითხე ჩვენს სტატიაში ხველა გაციების დროს.

გაციება თუ გრიპი: როგორ განვასხვავოთ

გაციებისა და გრიპის სიმპტომები ერთმანეთს ჰგავს, მაგრამ NHS-ის მიხედვით, გრიპი, როგორც წესი, უფრო მძიმედ მიმდინარეობს. ძირითადი განსხვავებები:

გაციება	გრიპი
ვითარდება თანდათან	ვითარდება სწრაფად, რამდენიმე საათში
ძირითადად ცხვირსა და ყელს აზიანებს	მთელ ორგანიზმზე მოქმედებს
ცუდად ხარ, მაგრამ ჩვეულ საქმიანობას ახერხებ	იმდენად დაღლილი ხარ, რომ ჩვეულ საქმიანობას ვერ ახერხებ

NHS-ის მიხედვით, გრიპის დროს ბავშვებს უფროსების მსგავსი სიმპტომები აქვთ (უეცარი მაღალი ტემპერატურა, სხეულის ტკივილი, მშრალი ხველა, თავის ტკივილი, მადის დაკარგვა), მაგრამ შეიძლება ჰქონდეთ ყურის ტკივილიც, თვალების ტკივილი, გადიდებული ჯირკვლები და იყვნენ ნაკლებად აქტიურები. გრიპზე დაწვრილებით წაიკითხე ჩვენს სტატიაში გრიპი.

როგორ მოვუაროთ გაციებულ ბავშვს სახლში

NHS-ის მიხედვით, გაციების მკურნალობა, როგორც წესი, სახლშია შესაძლებელი. რამდენიმე რამ დაეხმარება ბავშვს, უფრო სწრაფად გამოჯანმრთელდეს:

დასვენება: მიეცი ბავშვს საკმარისი ძილი და მშვიდი დრო;
ბევრი სითხე: წყალი და სხვა სასმელი დეჰიდრატაციის თავიდან ასაცილებლად. ძუძუთი კვებაზე მყოფი ჩვილის კვება ჩვეულებრივ გააგრძელე;
ჯანსაღი საკვები: NHS აღნიშნავს, რომ პატარა ბავშვებში რამდენიმე დღით მადის დაკარგვა ჩვეულებრივია;
ორთქლი გაჭედილი ცხვირისთვის: NHS გირჩევს, დაჯდე სააბაზანოში, სადაც ცხელი შხაპი მუშაობს.

რა არ უნდა გააკეთო

ბავშვს ცხელი წყლის ჯამიდან ორთქლი არ ჩაასუნთქო, დამწვრობის რისკის გამო;
16 წლამდე ბავშვს ასპირინი არ მისცე;
12 თვემდე ჩვილს თაფლი არ მისცე;
პატარა ბავშვებს ცხელი სასმელი არ მისცე;
მარილიანი წყლით გამოვლება, რომელიც უფროსებს ყელის ტკივილს უმსუბუქებს, NHS-ის მიხედვით ბავშვებისთვის არ არის შესაფერისი;
ბავშვის თანდასწრებით არ მოწიო: მოწევა სიმპტომებს ამძიმებს.

მედიკამენტები: რას ამბობს NHS

NHS-ის მიხედვით, აფთიაქში ხველისა და გაციების წამლები იყიდება, და ფარმაცევტს შეუძლია გირჩიოს შესაფერისი. თუმცა ბავშვებთან რამდენიმე მნიშვნელოვანი შეზღუდვაა:

პარაცეტამოლი ან იბუპროფენი გამოიყენება ტკივილის შესამსუბუქებლად და ტემპერატურის დასაწევად. ყოველთვის შეამოწმე შეფუთვა ან ინსტრუქცია, შეესაბამება თუ არა წამალი ბავშვის ასაკს, ან ჰკითხე ფარმაცევტს ან ექიმს;
NHS-ის მიხედვით, პარაცეტამოლი არ უნდა მისცე 2 თვემდე ჩვილს, ხოლო იბუპროფენი 3 თვემდე ჩვილს, 5 კგ-ზე ნაკლები წონის ბავშვს, ჩუტყვავილის ან დეჰიდრატაციის დროს. ასთმიან ბავშვს იბუპროფენი მხოლოდ ექიმის რეკომენდაციით;
პარაცეტამოლისა და იბუპროფენის მონაცვლეობით მიცემა არ შეიძლება, თუ ექიმმა ან ექთანმა ასე არ გირჩია;
ცხვირის გამწმენდი (დეკონგესტანტი) საშუალებები 6 წლამდე ბავშვებს არ უნდა მისცე;
ცხვირის სპრეი ერთ კვირაზე მეტ ხანს არ უნდა გამოიყენო, რადგან სიმპტომები შეიძლება გაუარესდეს;
თუ ბავშვს უკვე აძლევ პარაცეტამოლს ან იბუპროფენს, ხველისა და გაციების სხვა კომბინირებული წამლები არ გამოიყენო, რადგან შეიძლება დოზას გადააჭარბო;
ზოგიერთი ხველისა და გაციების წამალი ჩვილებისა და ბავშვებისთვის არ არის შესაფერისი.

ანტიბიოტიკები გაციებას არ მკურნალობს

NHS-ის მიხედვით, ექიმები გაციების დროს ანტიბიოტიკებს არ გირჩევენ, რადგან ისინი სიმპტომებს არ ამსუბუქებს და გამოჯანმრთელებას არ აჩქარებს. ანტიბიოტიკები მხოლოდ ბაქტერიულ ინფექციაზე მოქმედებს, გაციებას კი ვირუსები იწვევს.

ვიტამინი C, ექინაცეა, ნიორი

NHS აღნიშნავს, რომ მცირე მტკიცებულება არსებობს იმისა, რომ დანამატები, როგორიცაა ვიტამინი C, ექინაცეა ან ნიორი, გაციებას თავიდან იცილებს ან გამოჯანმრთელებას აჩქარებს.

ტემპერატურა გაციების დროს

NHS-ის მიხედვით, მაღალი ტემპერატურა ბავშვებში 38°C ან მეტია, და ეს ორგანიზმის ბუნებრივი პასუხია ინფექციებზე, მათ შორის ხველასა და გაციებაზე. ტემპერატურა ჩვეულებრივ 1–4 დღეში ნორმას უბრუნდება. ტემპერატურის გაზომვისთვის NHS გირჩევს ციფრულ თერმომეტრს, იღლიაში.

როგორ გავზომოთ ტემპერატურა სწორად

თერმომეტრი მოათავსე იღლიის ზედა ნაწილში;
ბავშვის ხელი ნაზად დაუშვი და თერმომეტრი სხეულზე მიჭერილი დატოვე;
დაელოდე იმდენ ხანს, რამდენსაც ინსტრუქცია მიუთითებს. ზოგი ციფრული თერმომეტრი მზადყოფნისას წიკწიკებს;
ამოიღე თერმომეტრი და ეკრანზე ნახე ტემპერატურა.

NHS აღნიშნავს: თუ ბავშვი ახლახან ბანაობდა ან საბანში იყო გახვეული, ტემპერატურა შეიძლება მოკლე ხნით უფრო მაღალი იყოს. დაელოდე რამდენიმე წუთს და ხელახლა გაზომე.

ტემპერატურის დროს NHS გირჩევს: მიეცი ბევრი სითხე, ყურადღება მიაქციე დეჰიდრატაციის ნიშნებს, აჭამე, თუ უნდა, ხშირად შეამოწმე, მათ შორის ღამით, და დატოვე სახლში. ნუ გახდი ბავშვს და ნუ წმენდ სველი ღრუბლით, ასევე ნუ გადაახურავ ზედმეტ ტანსაცმელს ან საბანს. მეტი წაიკითხე ჩვენს სტატიაში ბავშვს სიცხე აქვს.

როდის მივმართოთ ექიმს

NHS-ის მიხედვით, ექიმს უნდა მიმართო, თუ:

მაღალი ტემპერატურა 3 დღეზე მეტხანს გრძელდება;
გაციების სიმპტომები უარესდება;
ტემპერატურა ძალიან მაღალია, ან ბავშვს ხან სცხელა, ხან სცივა და კანკალებს;
ბავშვს სუნთქვა უჭირს ან გულმკერდის ტკივილი აქვს;
ბავშვის სიმპტომები გაწუხებს;
სიმპტომები 10 დღის შემდეგ არ უმჯობესდება;
ხველა 3 კვირაზე მეტხანს გრძელდება;
ბავშვს აქვს ქრონიკული დაავადება (მაგ. დიაბეტი, გულის, ფილტვების ან თირკმლის დაავადება) ან დასუსტებული იმუნიტეტი.

სასწრაფოდ მიმართე ექიმს, თუ ბავშვი

NHS-ის ცხელების გვერდის მიხედვით, სასწრაფო სამედიცინო კონსულტაციაა საჭირო, თუ ბავშვი 3 თვემდეა და ტემპერატურა 38°C ან მეტია; 3–6 თვისაა და ტემპერატურა 39°C ან მეტია; ცხელებასთან ერთად სხვა ნიშნებიც აქვს, მაგალითად გამონაყარი; ტემპერატურა 5 დღე ან მეტხანს გრძელდება; არ უნდა ჭამა ან ჩვეულებრივად არ იქცევა; ან დეჰიდრატირებულია (მშრალი საფენები, ჩავარდნილი თვალები, ცრემლის გარეშე ტირილი).

დაუყოვნებლივ დარეკე 112-ზე, თუ ბავშვს: აქვს კისრის კუნთების დაჭიმულობა; გამონაყარი, რომელიც ჭიქის დაჭერით არ ქრება; აღიზიანებს სინათლე; პირველად აქვს კრუნჩხვა; ხელ-ფეხი უჩვეულოდ ცივი აქვს; კანი ან ტუჩები ცისფერი, ნაცრისფერი ან ჩვეულებრივზე ფერმკრთალია; ძნელად იღვიძებს; უჩვეულოდ აღელვებულია ან დაბნეულია; სუნთქვა უჭირს ან ძალიან სწრაფად სუნთქავს; არ რეაგირებს ჩვეულებრივ.

როგორ ავიცილოთ თავიდან გაციება

NHS-ის მიხედვით, გაციების თავიდან აცილების საუკეთესო გზებია:

ხელების ხშირი დაბანა თბილი წყლით და საპნით. ასწავლე ეს ბავშვსაც, განსაკუთრებით ბაღიდან და სკოლიდან დაბრუნების შემდეგ და ჭამის წინ;
პირსახოცის და საოჯახო ნივთების (ჭიქები, ბავშვების სათამაშოები) არგაზიარება გაციებულ ადამიანთან;
თვალებისა და ცხვირის არშეხება, თუ ვირუსთან კონტაქტი შეიძლება გქონდა;
ჯანსაღი ცხოვრების წესი და ფიზიკური აქტივობა.

გაციების სხვებზე გავრცელების შესამცირებლად NHS გირჩევს ხველისა და დაცემინებისას ცხვირსახოცის გამოყენებას და გამოყენებული ცხვირსახოცის დაუყოვნებლივ გადაგდებას. NHS ასევე აღნიშნავს, რომ გრიპის ვაქცინა გაციებას არ იცილებს, თუმცა გრიპისგან დასაცავად მნიშვნელოვანია. ვაქცინაციის შესახებ ჰკითხე პედიატრს.

გაციება საახალწლო არდადეგებზე: პრაქტიკული რჩევები

დეკემბერი და იანვარი ოჯახური შეკრებების, ზეიმების და სტუმრობების დროა, ამიტომ ვირუსებიც ადვილად “მოგზაურობს”. რამდენიმე მარტივი ჩვევა დაგეხმარება, რომ დღესასწაული ავადმყოფობამ არ ჩაშალოს:

თუ ბავშვს გაციების სიმპტომები აქვს, ბებია-ბაბუასთან და ჩვილებთან სტუმრობამდე წინასწარ გააფრთხილე ოჯახი, რომ ერთად გადაწყვიტოთ;
სუფრასთან და ზეიმზე ჭიქები და კოვზები ბავშვებს ცალ-ცალკე ჰქონდეთ;
სახლში ხელსაბანთან საპონი და სუფთა პირსახოცი ყოველთვის იყოს, ხოლო სტუმრებიდან დაბრუნებისთანავე ხელები დაიბანეთ;
ხელთ გქონდეს ციფრული თერმომეტრი და ბავშვის ასაკის შესაბამისი ტკივილგამაყუჩებელი, რომელიც პედიატრთან ან ფარმაცევტთან წინასწარ შეათანხმე;
დაიმახსოვრე პედიატრის ან ღამის კლინიკის ნომერი არდადეგების პერიოდისთვის, ხოლო გადაუდებელ შემთხვევაში 112.

ზამთრის არდადეგების სხვა იდეები ნახე გვერდზე ზამთრის არდადეგები.

ხშირად დასმული კითხვები

რამდენ ხანს გრძელდება გაციება ბავშვებში?

NHS-ის მიხედვით, გაციება ჩვეულებრივ 1–2 კვირაში გადის, ჩვილებსა და პატარა ბავშვებში კი შეიძლება უფრო დიდხანს გაგრძელდეს.

შეიძლება გაციებულმა ბავშვმა ბაღში იაროს?

NHS გირჩევს, თუ მაღალი ტემპერატურა გაქვს ან ჩვეული საქმიანობისთვის თავს საკმარისად კარგად ვერ გრძნობ, სახლში დარჩე, სანამ უკეთ არ იქნები. ბავშვზეც იგივე ლოგიკა მოქმედებს. ტემპერატურის დროს ბავშვი სახლში დატოვე.

სჭირდება თუ არა გაციებას ანტიბიოტიკი?

არა. გაციებას ვირუსები იწვევს, ანტიბიოტიკები კი მხოლოდ ბაქტერიებზე მოქმედებს.

შეიძლება ჩვილს თაფლი მივცე ხველისთვის?

არა. NHS-ის გაფრთხილებით, 12 თვემდე ასაკის ჩვილს თაფლი არ უნდა მისცე.

რით განსხვავდება გაციება გრიპისგან?

NHS-ის მიხედვით, გაციება თანდათან ვითარდება და ძირითადად ცხვირსა და ყელს აზიანებს, გრიპი კი სწრაფად იწყება, მთელ ორგანიზმზე მოქმედებს და უფრო მძიმედ მიმდინარეობს.