ბავშვს ახალი საკვების გასინჯვის შემდეგ გამოაყარა? ყოველ გაზაფხულზე გაუთავებლად აცემინებს, ან კატასთან თამაშის მერე თვალები უწითლდება? ასეთ დროს მშობლები ხშირად იწყებენ ალერგოლოგის ძებნას. ამ სტატიაში მარტივად აგიხსნით, სინამდვილეში რა არის ალერგია, როდის სჭირდება ბავშვს ალერგოლოგი, როგორ უნდა ამოიცნო ანაფილაქსია და რას უნდა ელოდო ექიმთან ვიზიტისას.
მნიშვნელოვანია: ეს სტატია მხოლოდ საინფორმაციო ხასიათისაა და ექიმის კონსულტაციას ვერ ჩაანაცვლებს. თუ შენ ან შენს ახლობელს სუნთქვა უჭირს, გონება ებინდება, ტუჩები, ენა ან ყელი უცებ შეუშუპდა, დაურეკე 112-ს.
ვინ არის ალერგოლოგი
ალერგოლოგი (ხშირად ალერგოლოგ-იმუნოლოგი) არის ექიმი, რომელიც ალერგიულ დაავადებებს იკვლევს და მკურნალობს — იქნება ეს საკვების ალერგია, ალერგიული რინიტი, ალერგიული ასთმა თუ რეაქცია წამალსა და მწერის ნაკბენზე. ბავშვთა ალერგოლოგი კი უშუალოდ პატარებზე მუშაობს და მკურნალობისას იმასაც ითვალისწინებს, რომ ასაკის მატებასთან ერთად ზოგიერთი ალერგია შეიძლება შეიცვალოს.
რა არის ალერგია
NHS-ის განმარტებით, ალერგია ჩვენი ორგანიზმის რეაქციაა ისეთ უწყინარ რაღაცებზე, როგორიცაა საკვები, მტვერი, მტვრის ტკიპები, მწერის ნაკბენი თუ ცხოველები. ზოგს ეს რეაქცია მსუბუქ ფორმაში აქვს, ზოგისთვის კი შეიძლება ძალიან სერიოზული აღმოჩნდეს. NHS-ის მიხედვით, ბავშვს ალერგიის მეტი შანსი აქვს, თუ ოჯახის სხვა წევრებსაც აწუხებთ ალერგია, ეგზემა ან ასთმა.
ხშირი ალერგენები
- ხეების, ბალახისა და სარეველების მტვერი (სეზონური ალერგია);
- სახლის მტვრის ტკიპები;
- საკვები, მაგალითად: არაქისი, რძე, კვერცხი;
- შინაური ცხოველები, განსაკუთრებით კატა და ძაღლი;
- ფუტკრისა და კრაზანას ნაკბენი;
- ზოგიერთი წამალი.
ალერგიის სახეები ბავშვებში
საკვები ალერგია
NHS-ის მიხედვით, საკვებზე ალერგია სხვადასხვანაირად ვლინდება: ქავილით ან ამობურცული გამონაყარით (ჭინჭრის ციებით), ტუჩების, სახისა და თვალების შეშუპებით, ხველით, ხიხინით, ცემინებით, გულისრევით, ღებინებით, მუცლის ტკივილითა და დიარეით. ეს ნიშნები ზოგჯერ საკვების მიღებისთანავე ჩნდება, ზოგჯერ კი — რამდენიმე დღის შემდეგ. გაითვალისწინე, რომ საკვების ალერგია სხვაა და საკვების აუტანლობა — სხვა. აუტანლობა, როგორც წესი, შებერილობასა და მუცლის ტკივილს იწვევს და სიცოცხლისთვის საშიში არ არის.
როცა ჩვილს დამატებით კვებაზე გადაიყვან, ახალი პროდუქტები სათითაოდ გაასინჯე, რომ ორგანიზმის რეაქციას მარტივად დააკვირდე. ვრცლად ამ თემაზე წაიკითხე აქ: დამატებითი კვება.
ალერგიული რინიტი
როგორც NHS აღწერს, ალერგიული რინიტის სიმპტომები ძალიან ჰგავს ჩვეულებრივ გაციებას: ბავშვს ეწყება ცემინება, ცხვირის ქავილი, სურდო ან ცხვირის გაჭედვა, თვალების ქავილი, სიწითლე, ცრემლდენა და ხველა. თუმცა, გაციებისგან განსხვავებით, რინიტი ალერგენთან კონტაქტიდან რამდენიმე წუთში იწყება და შეიძლება კვირების განმავლობაში გაგრძელდეს. გაითვალისწინე NHS-ის რეკომენდაცია: ცხვირის გაჭედვის საწინააღმდეგო ზოგიერთი წვეთის მიცემა 6 წლამდე ბავშვებისთვის არ შეიძლება, ამიტომ ყიდვამდე აუცილებლად ჰკითხე რჩევა ფარმაცევტს.
ეგზემა და ჭინჭრის ციება
ატოპიური ეგზემა ხშირია ალერგიის მქონე ბავშვებში, ხოლო ჭინჭრის ციება თავად შეიძლება იყოს ალერგიული რეაქციის ნიშანი. ამ საკითხზე მეტს გაიგებ აქ: ბავშვთა დერმატოლოგი.
ანაფილაქსია: როდის დაურეკო 112-ს
NHS-ის განმარტებით, ანაფილაქსია სიცოცხლისთვის საშიში ალერგიული რეაქციაა, რომელიც ელვის სისწრაფით, ხშირად ალერგენთან შეხებიდან სულ რამდენიმე წუთში ვითარდება. დაუყოვნებლივ დაურეკე 112-ს, თუ ბავშვს შეამჩნევ ამ ნიშნებს:
- უეცრად შეუშუპდა ტუჩები, პირი, ყელი ან ენა;
- ძალიან სწრაფად სუნთქავს, სუნთქვა უჭირს, ხიხინებს ან ისე სუნთქავს, თითქოს იხრჩობა;
- უჩივის ყელში მოჭერის შეგრძნებას ან უჭირს ყლაპვა;
- კანი, ენა ან ტუჩები გაულურჯდა, გაუნაცრისფერდა ან გაუფერმკრთალდა;
- უცებ ძალიან დაბნეული გახდა, ეძინება ან თავბრუ ეხვევა;
- გული წაუვიდა და ვერ აფხიზლებ;
- ბავშვი მოდუნებულია და გარემოზე ჩვეულებრივად აღარ რეაგირებს.
თუ ბავშვისთვის ადრენალინის აუტოინჟექტორი გაქვს დანიშნული, NHS-ის რეკომენდაციით, ის დაუყოვნებლივ უნდა გაუკეთო და მაშინვე დარეკო 112-ზე. ამის შემდეგ ბავშვი დააწვინე და ფეხები მაღლა აუწიე, ხოლო თუ სუნთქვა უჭირს — წამოაჯინე. არავითარ შემთხვევაში არ დააყენო ფეხზე.
როდის მიიყვანო ბავშვი ალერგოლოგთან
- ეჭვობ, რომ პატარას რომელიმე საკვებზე აქვს ალერგია;
- ბავშვს წარსულში ერთხელ მაინც ჰქონია მძიმე ალერგიული რეაქცია ან ანაფილაქსია;
- სეზონური ან მუდმივი სურდო, ცემინება და თვალების ქავილი ხელს უშლის მშვიდად ძილსა და სწავლაში;
- აქვს მძიმე ფორმის ეგზემა და ეჭვობ, რომ მას ალერგია ამწვავებს;
- ხშირად ახველებს ან ხიხინებს, განსაკუთრებით ღამის საათებში ან ფიზიკური აქტივობის დროს;
- ჰქონდა ალერგიული რეაქცია წამალზე ან მწერის ნაკბენზე.
როგორც წესი, პირველი ნაბიჯი პედიატრთან ვიზიტია — ის შეაფასებს ბავშვის მდგომარეობას და საჭიროების შემთხვევაში თავად გადაგამისამართებს ალერგოლოგთან.
რა ხდება ვიზიტზე
კონსულტაციაზე ექიმი დეტალურად გამოგკითხავს ყველაფერს: ზუსტად რა მოხდა, რისი ჭამის ან რასთან შეხების შემდეგ დაიწყო რეაქცია, რამდენ ხანში გამოვლინდა სიმპტომები, რამდენ ხანს გაგრძელდა და რამ უშველა. სწორედ ეს საუბარია დიაგნოზის დასმის ყველაზე მნიშვნელოვანი ნაწილი.
თუ საჭირო გახდა, ექიმი დამატებით კვლევებსაც დანიშნავს:
- კანის სინჯი (prick test): კანზე აწვეთებენ ალერგენის წვეთს და ოდნავ ჩხვლეტენ. თუ იმ ადგილას ქავილი და პატარა ამობურცულობა გაჩნდა, ეს ალერგიის ნიშანია;
- სისხლის ანალიზი კონკრეტული ალერგენების გამოსავლენად;
- საკვების პროვოკაციული ტესტი: ექიმის მკაცრი მეთვალყურეობის ქვეშ ბავშვს მცირე დოზით აძლევენ საეჭვო საკვებს. ეს ტესტი მხოლოდ და მხოლოდ სამედიცინო დაწესებულებაში ტარდება.
გახსოვდეს: ნებისმიერი ტესტის პასუხი აუცილებლად ექიმმა უნდა შეაფასოს ბავშვის სიმპტომების ისტორიასთან ერთად. მხოლოდ დადებითი ტესტი ყოველთვის არ ნიშნავს იმას, რომ ბავშვს ამ საკვებზე ნამდვილად ექნება რეაქცია.
როგორ მოემზადო ვიზიტისთვის
- წინასწარ ჩამოწერე ყველა რეაქცია: რაზე ჰქონდა, როდის, რამდენ ხანში დაიწყო და როგორ გამოიხატა;
- გადაუღე ფოტოები გამონაყარს ან შეშუპებულ ადგილებს;
- თან წაიღე იმ პროდუქტების ეტიკეტები, რომლებზეც ეჭვი გაქვს;
- წინასწარ დააზუსტე კლინიკაში, ხომ არ არის საჭირო ანტიჰისტამინური წამლის შეწყვეტა ვიზიტამდე, რადგან ამ მედიკამენტმა შეიძლება კანის სინჯის შედეგზე იმოქმედოს.
ცხოვრება ალერგიასთან: რჩევები
- ყოველთვის ყურადღებით წაიკითხე საკვების ეტიკეტები და შემადგენლობა;
- გააფრთხილე ბაღის, სკოლის პერსონალი და ახლობლები ბავშვის ალერგიის შესახებ და გააცანი საგანგებო მოქმედების გეგმა;
- თუ ექიმმა ბავშვს აუტოინჟექტორი დაუნიშნა, მუდმივად თან ატარე ორი ცალი და რეგულარულად ამოწმე მათი ვარგისიანობის ვადა;
- ექიმთან შეუთანხმებლად ნუ ამოიღებ ბავშვის რაციონიდან საკვებს, რომ პატარას ზრდისთვის საჭირო ნივთიერებები არ მოაკლდეს;
- მცენარეების ყვავილობისა და მტვრის სეზონზე დილა-საღამოს ფანჯრები დახურული გქონდეს, სეირნობის შემდეგ კი ბავშვს სახლში შემოსვლისთანავე გამოუცვალე ტანსაცმელი.
როგორ შეარჩიო ექიმი
- სთხოვე რეკომენდაცია შენს პედიატრს ან ოჯახის ექიმს — ისინი ყველაზე კარგად იცნობენ შენი შვილის სამედიცინო ისტორიას;
- გადაამოწმე, აქვს თუ არა შერჩეულ სპეციალისტს შესაბამისი სახელმწიფო სერტიფიკატი;
- უპირატესობა მიანიჭე ექიმს, რომელსაც უშუალოდ ბავშვებთან მუშაობის გამოცდილება აქვს;
- დააკვირდი, რამდენად გასაგებად გიხსნის დანიშნულებასა თუ პროცედურებს და გპასუხობს თუ არა კითხვებზე მოთმინებით;
- მიაქციე ყურადღება, როგორ კონტაქტს ამყარებს თავად პატარასთან — ესაუბრება თუ არა უშუალოდ მას და არა მხოლოდ შენ;
- თუ კონსულტაციაზე თავს კომფორტულად ვერ გრძნობ, სრულიად ბუნებრივია, მოძებნო სხვა სპეციალისტი ან მოისმინო მეორე აზრი.
ჯერ კიდევ ვერ გაგიგია, რომელი სპეციალისტი გჭირდება? გადახედე ჩვენს გზამკვლევს: რომელ ექიმთან მივიდე.
ხშირად დასმული კითხვები
ალერგია და აუტანლობა ერთი და იგივეა?
არა, ეს ორი სხვადასხვა მდგომარეობაა. NHS-ის მიხედვით, საკვების აუტანლობა იწვევს შებერილობასა და მუცლის ტკივილს (ჩვეულებრივ, ჭამიდან რამდენიმე საათში) და ის სიცოცხლისთვის საშიში არ არის. ალერგია კი იმუნური სისტემის რეაქციაა და შეიძლება საკმაოდ მძიმედ წარიმართოს.
ბავშვი ალერგიიდან ‘გაიზრდება’?
ზოგიერთი ალერგია, მაგალითად რძესა და კვერცხზე, ასაკის მატებასთან ერთად ხშირად თავისით ქრება, თუმცა სხვა ალერგიები შეიძლება დარჩეს. ექიმი თავად გირჩევს, როდის იქნება კარგი დრო განმეორებითი შემოწმებისთვის.
ანტიჰისტამინი შეიძლება მივცე ექიმის გარეშე?
ზოგიერთი საბავშვო ანტიჰისტამინი აფთიაქში ურეცეპტოდ იყიდება, თუმცა ასაკისა და დოზის ზუსტად შერჩევა ძალიან მნიშვნელოვანია, ამიტომ აუცილებლად დაეკითხე ექიმს ან ფარმაცევტს. გახსოვდეს, ანაფილაქსიის დროს ანტიჰისტამინი საკმარისი არ არის — ასეთ დროს მაშინვე 112-ში უნდა დარეკო.
კანის სინჯი მტკივნეულია?
არა, ეს პროცედურა უმეტესად უმტკივნეულოა ან მხოლოდ ოდნავ უსიამოვნო. შეიძლება პატარამ მსუბუქი ქავილი იგრძნოს, რაც მალევე გაუვლის.
რა არის ადრენალინის აუტოინჟექტორი?
ეს არის სპეციალური საინექციო კალამი, რომლითაც ანაფილაქსიის დროს ორგანიზმში ადრენალინი შეჰყავთ. მის სწორად გამოყენებას ექიმი დეტალურად გასწავლის.
შინაურ ცხოველზე ალერგიისას ცხოველი უნდა გავიტანოთ სახლიდან?
ეს ნამდვილად რთული გადაწყვეტილებაა. პირველ რიგში, გაესაუბრე ალერგოლოგს — ის შეაფასებს, რამდენად ძლიერია ალერგია და გირჩევს, რა ალტერნატიული ზომების მიღება შეიძლება.
ამავე რუბრიკაში:
