ზამთარში ბავშვის ხველა ალბათ ყველაზე ხშირი მიზეზია, რის გამოც მშობელი ღამით იღვიძებს და ფიქრობს, ექიმთან წასვლა ხომ არ ჯობია. კარგი ამბავი ის არის, რომ ხველის უმეტესობა ჩვეულებრივი გაციების ან გრიპის თანმდევია და თავისით გადის. ამ სტატიაში გაიგებ, რატომ ახველებს ბავშვი გაციების დროს, რა შეგიძლია გააკეთო სახლში, რა არ უნდა გააკეთო, როგორ გამოიცნო ცრუ კრუპი და ყივანახველა და რომელ ნიშნებზე უნდა მიმართო ექიმს დაუყოვნებლივ. რჩევები ეყრდნობა ბრიტანეთის ჯანდაცვის სამსახურის (NHS) საჯარო მასალებს.
რატომ ახველებს ბავშვი გაციების დროს
NHS-ის მიხედვით, ხველის უმეტესობას გაციება ან გრიპი იწვევს. ვირუსი აღიზიანებს სასუნთქ გზებს, ცხვირიდან ლორწო ყელის უკანა კედელზე ჩამოდის და ორგანიზმი ხველით ცდილობს სასუნთქი გზების გაწმენდას. ამიტომ ხველა თავისთავად დაავადება კი არა, ორგანიზმის დამცავი რეაქციაა.
ხველის სხვა მიზეზებიც არსებობს: ალერგია (მაგალითად, თივის ცხელება), ბრონქიტი, COVID-19, კუჭის მჟავას უკუგდება (რეფლუქსი) და თამბაქოს კვამლი. ბოლო პუნქტი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ოჯახისთვის: თუ სახლში ვინმე ეწევა, ბავშვის სასუნთქი გზები დამატებით ღიზიანდება, ამიტომ უმჯობესია, ბავშვთან ახლოს არავინ მოწიოს.
თუ ზოგადად გაინტერესებს, როგორ ვლინდება და როგორ მიდის გაციება, ჯერ წაიკითხე ჩვენი სტატია გაციება ბავშვებში. აქ კონკრეტულად ხველაზე ვისაუბრებთ.
რამდენ ხანს გრძელდება ხველა
NHS წერს, რომ ხველა ჩვეულებრივ თავისით გადის 3–4 კვირაში. ბევრი მშობლისთვის ეს მოულოდნელია: ცხვირი უკვე გაიწმინდა, სიცხე დიდი ხანია აღარ არის, ბავშვი კი ისევ ახველებს. ასეთი „კუდი“ გაციების შემდეგ ხშირად გვხვდება და თავისთავად საშიში არ არის, თუ ბავშვი კარგად თამაშობს, ჭამს, სვამს და თავისუფლად სუნთქავს.
ექიმთან ჩვეულებრივ ვიზიტზე წასვლა ღირს, თუ ხველა 3 კვირაზე მეტ ხანს გრძელდება, ბავშვი უმიზეზოდ იკლებს წონაში ან მას დასუსტებული იმუნიტეტი აქვს, მაგალითად, ქრონიკული დაავადების ან მკურნალობის გამო. ექიმი მოუსმენს გულმკერდს და, საჭიროების შემთხვევაში, დამატებით კვლევას დანიშნავს.
როგორ დაეხმარო ბავშვს სახლში
NHS-ის რჩევები მარტივია და ძირითადად ჩვეულებრივ მოვლას ეხება:
- დასვენება. ავად მყოფ ბავშვს ძალა სჭირდება. თუ მაღალი ტემპერატურა აქვს ან ჩვეულ საქმიანობას ვერ ახერხებს, ჯობია სახლში დარჩეს და სხვა ბავშვებთან კონტაქტს მოერიდოს.
- ბევრი სითხე. სთავაზე წყალი, თბილი (არა ცხელი) სასმელი, პატარას კი ჩვეულებრივზე ხშირად ძუძუ ან ბოთლი.
- პარაცეტამოლი ან იბუპროფენი. ისინი ხველას არ აჩერებს, მაგრამ ტკივილსა და სიცხეს ამსუბუქებს. დოზა ყოველთვის ბავშვის ასაკისა და წონის მიხედვით უნდა იყოს, ამიტომ წაიკითხე ინსტრუქცია ან ჰკითხე ფარმაცევტს. 16 წლამდე ბავშვს ასპირინი არ მისცე.
- თბილი ლიმონი და თაფლი. NHS-ის მიხედვით, ამ სასმელს ხველის სიროფის მსგავსი ეფექტი შეიძლება ჰქონდეს: ნახევარი ლიმონის წვენი ადუღებულ წყალში და 1–2 ჩაის კოვზი თაფლი. თუმცა გაითვალისწინე: თაფლი 1 წლამდე ბავშვს არ შეიძლება, პატარა ბავშვს კი ცხელი სასმელი არ მისცე, მხოლოდ თბილი. NHS იმასაც აღნიშნავს, რომ ამ საშუალების ეფექტზე მტკიცებულება შეზღუდულია.
თუ ხველას გაჭედილი ცხვირი ან სიცხე ახლავს, სასარგებლო იქნება ჩვენი სტატიები ცხვირის გამორეცხვაზე და ბავშვის სიცხეზე.
ხველის სიროფები და ანტიბიოტიკები
აფთიაქში ხველის მრავალი სიროფი და აბი იყიდება. NHS ახსენებს, რომ ისინი ხველას არ აჩერებს, უბრალოდ შეიძლება ცოტა შეამსუბუქოს. ამასთან, ხველის ზოგიერთი წამალი 12 წლამდე ბავშვს არ უნდა მისცე. ამიტომ ბავშვისთვის ნებისმიერი სიროფის ყიდვამდე ფარმაცევტს ჰკითხე, შეესაბამება თუ არა ის ბავშვის ასაკს.
ცალკე უნდა ითქვას ანტიბიოტიკებზე. გაციებას ვირუსი იწვევს, ანტიბიოტიკი კი ვირუსზე არ მოქმედებს. NHS-ის მიხედვით, ხველის დროს ანტიბიოტიკს ჩვეულებრივ არ ნიშნავენ. ექიმი მას მხოლოდ მაშინ გამოწერს, როცა ნამდვილად საჭიროა, მაგალითად, ბაქტერიული ინფექციის ან გართულების რისკის დროს. ამიტომ ნუ მისცემ ბავშვს ანტიბიოტიკს „ყოველი შემთხვევისთვის“ ან სახლში დარჩენილი წინა კურსიდან.
რას გააკეთებს ექიმი ვიზიტზე
ხველის მიზეზის დასადგენად ექიმი ჩვეულებრივ სტეტოსკოპით მოუსმენს ბავშვის გულმკერდს. NHS-ის მიხედვით, საჭიროების შემთხვევაში შეიძლება აიღოს ამონახველის ნიმუში, დანიშნოს რენტგენი, ალერგიის ტესტი ან ფილტვების ფუნქციის შემოწმება, იშვიათად კი სპეციალისტთან გაგზავნოს. ვიზიტამდე ჩაიწერე, როდის დაიწყო ხველა, მშრალია თუ სველი, ღამით უარესდება თუ არა, ჰქონდა თუ არა სიცხე და რა წამლები მიეცი. ასეთი ჩანაწერი ექიმს მუშაობას გაუადვილებს და შენც არაფერი დაგავიწყდება.
ცრუ კრუპი: ყეფის მსგავსი ხველა
ცრუ კრუპი ძირითადად ჩვილებსა და პატარა ბავშვებს ემართება. ჩვეულებრივ, ის გაციების მსგავსად იწყება სიცხით, სურდოთი და ხველით, რამდენიმე დღეში კი დამახასიათებელი ნიშნები ჩნდება:
- ყეფის მსგავსი ხველა, ზოგი მშობელი მას სელაპის ხმას ადარებს;
- ჩახლეჩილი ხმა;
- სუნთქვის გაძნელება;
- მაღალი, მსტვინავი ხმა ჩასუნთქვისას.
სიმპტომები ხშირად ღამით მწვავდება. NHS-ის მიხედვით, თუ ფიქრობ, რომ ბავშვს კრუპი აქვს, ექიმს მიმართე: შეიძლება წამალი დასჭირდეს, რომელიც დაავადებას ამოკლებს. მსუბუქი კრუპი ჩვეულებრივ 48 საათში უმჯობესდება. სახლში ბავშვი თავაწეულად დასვი და ნუ დააწვენ, დაამშვიდე, რადგან ტირილი სიმპტომებს ამძაფრებს, ბევრი სასმელი მიეცი და ღამითაც ხშირად შეამოწმე. NHS ცალსახად წერს, რომ ბავშვი ორთქლიან ოთახში არ შეიყვანო და ორთქლი არ ასუნთქო.
ხორხის ანთებაზე და კრუპზე უფრო დეტალურად ჩვენს სტატიაში ლარინგიტი წაიკითხავ.
ყივანახველა: როცა ხველას „ყივილი“ მოსდევს
ყივანახველა (პერტუსისი) ფილტვებისა და სასუნთქი გზების ინფექციაა, რომელიც ძალიან ადვილად გადაედება და შეიძლება სერიოზული იყოს. დასაწყისში ის ჩვეულებრივ გაციებას ჰგავს: სურდო და ყელის ტკივილი, მაღალი სიცხე კი იშვიათია. დაახლოებით ერთი კვირის შემდეგ იწყება ხველის შეტევები, რომლებიც რამდენიმე წუთს გრძელდება და ღამით უარესდება. ხველებს შორის ბავშვმა შეიძლება ხმაურით ჩაისუნთქოს, ეს არის ის „ყივილი“, რისგანაც დაავადებამ სახელი მიიღო. 3 თვემდე ჩვილები ხშირად არ „ყივიან“, მაგრამ შეტევის შემდეგ შეიძლება გაუჭირდეთ სუნთქვა და გალურჯდნენ ან გაცრეცდნენ. ხველა შეიძლება კვირები ან თვეებიც გაგრძელდეს.
6 თვემდე ჩვილებში ყივანახველა განსაკუთრებით საშიშია, ამიტომ თუ ამ ასაკის ბავშვს მსგავსი სიმპტომები აქვს, დაუყოვნებლივ მიმართე ექიმს. ყივანახველისგან ბავშვს ვაქცინა იცავს, ამიტომ მნიშვნელოვანია, რომ ბავშვს აცრები დროულად ჰქონდეს გაკეთებული. NHS ორსულებსაც ურჩევს ამ ვაქცინის გაკეთებას, რადგან ის ახალშობილს სიცოცხლის პირველ კვირებში იცავს.
როგორ ვლინდება ხველა პატარა ბავშვებში
NHS აღნიშნავს, რომ პატარა ბავშვებში გაციების სიმპტომები შეიძლება უფრო დიდხანს გაგრძელდეს, ვიდრე მოზრდილებში. ბავშვი შეიძლება იყოს გაღიზიანებული, უჭირდეს ჭამა და ძილი, სუნთქავდეს პირით, ზოგჯერ კი ხველის შემდეგ ღებინებაც დაეწყოს. ეს ყველაფერი გაციების ჩვეული სურათის ნაწილია, მაგრამ ყურადღებით უნდა აკვირდებოდე, რამდენს სვამს ბავშვი და როგორ სუნთქავს.
მცირეწლოვან ბავშვს ხშირად რამდენიმე დღით მადა უქრება და ეს ნორმალურია. მთავარია, საკმარისი სითხე მიიღოს. NHS ასევე წერს, რომ ცხვირის გამხსნელი სპრეები, წვეთები და აბები 6 წლამდე ბავშვებს არ უნდა მისცე, ხოლო ჩვილებსა და პატარა ბავშვებში ფარმაცევტმა შეიძლება ხველის შესამსუბუქებლად სპეციალური მალამო (vapour rub) გირჩიოს.
ერთი რამ კიდევ: ცხელი წყლის ჯამიდან ორთქლის სუნთქვა ბავშვს არ უნდა ასწავლო, რადგან დამწვრობის რისკი არსებობს. ეს რჩევა NHS-ის გაციების გვერდზეა, კრუპის დროს კი ორთქლი საერთოდ არ არის რეკომენდებული.
როგორ შეამცირო ინფექციის გავრცელება ოჯახში
გაციებას ვირუსი იწვევს და ის ადვილად გადადის ადამიანიდან ადამიანზე. NHS-ის მიხედვით, ხველისა და ცემინების დროს გამოყოფილი მიკრობები ხელებსა და ზედაპირებზე 24 საათამდე ცოცხლობს. ადამიანი ინფექციურია, სანამ ყველა სიმპტომი არ გაუვლის, ეს ჩვეულებრივ 1–2 კვირაა, ჩვილებსა და პატარა ბავშვებში კი შეიძლება უფრო დიდხანსაც.
- ხშირად დაიბანეთ ხელები თბილი წყლითა და საპნით, განსაკუთრებით ჭამის წინ და ცხვირის მოხოცვის შემდეგ;
- ასწავლე ბავშვს, ხველისა თუ ცემინების დროს ცხვირსახოცი გამოიყენოს და ნახმარი მაშინვე ნაგავში გადააგდოს;
- ავადმყოფთან ერთად ნუ გამოიყენებთ ერთსა და იმავე პირსახოცს, ჭიქას ან სათამაშოს;
- ეცადე, ხელებით თვალებსა და ცხვირს არ შეეხოთ.
გრიპის ვაქცინა გაციებისგან არ იცავს, მაგრამ გრიპისგან იცავს, რომელიც ხველის ერთ-ერთი ხშირი მიზეზია.
როდის მიმართო ექიმს სასწრაფოდ
NHS-ის მიხედვით, ექიმს სასწრაფოდ უნდა მიმართო, თუ:
- ხველა ძალიან ძლიერია ან სწრაფად უარესდება (მაგალითად, ბავშვი ხველას ვეღარ აჩერებს);
- ბავშვი თავს ძალიან ცუდად გრძნობს;
- აწუხებს ტკივილი გულმკერდის არეში;
- კისრის გვერდი შესიებული და მტკივნეულია;
- სუნთქვა უჭირს;
- ხველის დროს შეამჩნიე სისხლი.
დარეკე 112-ზე, თუ ბავშვი სუნთქვას ძლივს ახერხებს (ისმის კვნესა, ნეკნებქვეშ მუცელი ჩაეწევა), ტუჩები, ენა ან კანი გაულურჯდა, გაუნაცრისფერდა ან გაუფერულდა, ძალიან ძილიანია და ძნელად იღვიძებს, დუნეა და ჩვეულებისამებრ არ რეაგირებს, ან ჩვეულებრივზე მეტად ჩამოსდის ნერწყვი, ყლაპვა უჭირს და დაწოლას ჯდომა ურჩევნია. ასეთ დროს მანქანას თავად ნუ მართავ, სთხოვე ვინმეს წაგიყვანოს ან სასწრაფო გამოიძახე.
ხშირად დასმული კითხვები
ნორმალურია, რომ გაციების შემდეგ ხველა კვირების განმავლობაში გრძელდება?
დიახ, ხშირად ასეა. NHS-ის მიხედვით, ხველა ჩვეულებრივ 3–4 კვირაში გადის. თუ 3 კვირაზე მეტ ხანს გრძელდება, ექიმს აჩვენე.
შეიძლება ბავშვს თაფლი მივცე ხველის დროს?
1 წლის ზემოთ ბავშვს შეგიძლია თბილ ლიმონიან წყალში შეურიო. 1 წლამდე ბავშვს თაფლი არ მისცე.
ხველის სიროფი ხველას აჩერებს?
არა. NHS წერს, რომ სიროფები ხველას არ აჩერებს, მხოლოდ შეიძლება ცოტა შეამსუბუქოს. ზოგიერთი მათგანი 12 წლამდე ბავშვებისთვის არ არის განკუთვნილი, ამიტომ ჯერ ფარმაცევტს ჰკითხე.
კრუპის დროს ორთქლი შველის?
NHS გირჩევს, ბავშვი ორთქლიან ოთახში არ შეიყვანო და ორთქლი არ ასუნთქო. ჯობია, ბავშვი თავაწეულად დასვა, დაამშვიდო და ექიმს მიმართო.
ხველიანი ბავშვი ბაღში შეიძლება წავიდეს?
თუ მაღალი ტემპერატურა აქვს ან თავს ცუდად გრძნობს, ჯობია სახლში დარჩეს. ყივანახველის დროს NHS გირჩევს, ბავშვი სახლში დატოვო ანტიბიოტიკის დაწყებიდან 48 საათის განმავლობაში, ან ხველის დაწყებიდან 3 კვირა, თუ ანტიბიოტიკს არ იღებს.
და ბოლოს: ხველის დროს ყველაზე მნიშვნელოვანი შენი დაკვირვებაა. შენ იცნობ შენს შვილს საუკეთესოდ, ამიტომ თუ რაღაც გაწუხებს, ექიმთან დარეკვას ნუ მოგერიდება.
მეტი რჩევა ბავშვის ჯანმრთელობაზე იხილე განყოფილებაში პედიატრი, ხოლო თუ ხველას მაღალი სიცხე და სხეულის ტკივილი ახლავს, წაიკითხე სტატია გრიპზე.
გაფრთხილება: ეს სტატია საინფორმაციოა და ექიმის კონსულტაციას არ ცვლის. მკურნალობაზე, წამლებსა და დოზებზე ყოველთვის ექიმს ან ფარმაცევტს ჰკითხე. სასწრაფო შემთხვევაში დარეკე 112-ზე.
ამავე რუბრიკაში:
