არქიტექტურაში „ყველაზე კარგი“ ძნელი სათქმელია, მაგრამ ზოგიერთი სახელი ისეთ კვალს ტოვებს, რომ მათ გვერდის ავლა შეუძლებელია. ამიტომ შევადგინეთ შვილები.ge-ს საკუთარი ტოპ 10: ვინ აყალიბებს თანამედროვე ქალაქს და ვის შენობებზე მეტყველებს მთელი მსოფლიო. თითოეულ არქიტექტორზე ვწერთ ჩვენს აზრს და ვაძლევთ რედაქციის ქულას.
თუ შენთვის სახლის მოწყობაც საინტერესოა, იხილე ჩვენი ინტერიერის დიზაინის გზამკვლევი, ხოლო ინტერიერის დიზაინერის პროფესიის შესახებ იკითხე აქ.
როგორ შევადგინეთ რეიტინგი
ეს შვილები.ge-ს რედაქციის საკუთარი რეიტინგია და არა რომელიმე ორგანიზაციის ოფიციალური სია. თითოეულ სახელს ხუთი კრიტერიუმით ვაფასებთ, თითოეულს 0-დან 10-მდე, ამიტომ მაქსიმალური ჯამი 50 ქულაა:
- გავლენა – რამდენად შეცვალა მან პროფესია, ქალაქი ან გემოვნება;
- ხელწერა – რამდენად ამოსაცნობი და თანმიმდევრულია მისი სტილი;
- პროექტები – რამდენად ცნობილი და დადასტურებულია მისი ნამუშევრები;
- ჯილდოები – პრემიები, ნომინაციები და ოფიციალური წოდებები;
- აღიარება – პრესა, გამოფენები და პროფესიული წრეების დამოკიდებულება.
ქულები შვილები.ge-ს რედაქციული შეფასებაა და ის სუბიექტურია. ფაქტებს კი (წლებს, პროექტებს, ჯილდოებს) ღია წყაროებიდან ვიღებთ და ვამოწმებთ. რომელიც ვერ გადავამოწმეთ, სტატიაში არ შეგხვდება.
კანდიდატების წრე მკაფიოდ შევზღუდეთ: მხოლოდ Pritzker Architecture Prize-ის ლაურეატები, რომელსაც არქიტექტურის „ნობელს“ უწოდებენ. ათივე არქიტექტორი ამ პრემიის ლაურეატია: გერი (1989), პეი (1983), ანდო (1995), პიანო (1998), ფოსტერი (1999), კულჰასი (2000), ჰადიდი (2004), ნუველი (2008), ცუმტორი (2009) და კერე (2022). ათში გადარჩევისას სტილისა და გეოგრაფიის მრავალფეროვნებას ვითვალისწინებდით, ამიტომ შენი ფავორიტი შეიძლება სიაში არ აღმოჩნდეს.
ცნობილი პროექტების სიებში წელს მხოლოდ მაშინ ვწერთ, როცა წყარო მას ასახელებს. სადაც წყაროები ერთმანეთს არ ემთხვევა, ორივე ვარიანტს ვუთითებთ. სტუდიების საკუთარი ვებგვერდებიდან აღებულ ინფორმაციას ცალკე ვანიშნავთ.
1. ფრენკ გერი (Frank Gehry), კანადა/აშშ
ფრენკ გერი 1929 წელს დაიბადა და 2025 წლის 5 დეკემბერს, 96 წლის ასაკში გარდაიცვალა. მისი ყველაზე ცნობილი ნამუშევრებია ბილბაოს გუგენჰაიმის მუზეუმი, ლოს-ანჯელესის Walt Disney Concert Hall (2003) და პარიზის Louis Vuitton Foundation. მისი შენობები ტალღოვანი, ქანდაკებისმაგვარი ფორმებით და ტიტანის ან უჟანგავი ფოლადის გამოყენებით არის ცნობილი.
Pritzker-ის პრემია მან 1989 წელს მიიღო. ასევე ჰქონდა აშშ-ის National Medal of Arts და Presidential Medal of Freedom. 2010 წლის World Architecture Survey-ის შემდეგ Vanity Fair მას „ჩვენი ეპოქის ყველაზე მნიშვნელოვან არქიტექტორს“ უწოდებდა.
ცნობილი პროექტები:
- Guggenheim Museum Bilbao – ბილბაო, ესპანეთი, 1997 (რუკაზე);
- Dancing House – პრაღა, ჩეხეთი, 1996 (რუკაზე);
- Walt Disney Concert Hall – ლოს-ანჯელესი, აშშ, 2003 (რუკაზე);
- Fondation Louis Vuitton – პარიზი, საფრანგეთი, 2014 (რუკაზე).
ჩვენი შეფასება: გერი ის არქიტექტორია, ვინც შენობას სკულპტურად აქცია და ქალაქს მუზეუმის ხილვის მიზეზი მისცა. შეიძლება ყველას არ მოსწონდეს, მაგრამ გულგრილი არავინ რჩება. ამიტომ ვაყენებთ პირველ ადგილზე.
შვილები.ge-ს რედაქციის ქულა: 49/50 (გავლენა 10 · ხელწერა 10 · პროექტები 10 · ჯილდოები 9 · აღიარება 10)
2. ზაჰა ჰადიდი (Zaha Hadid), ერაყი/დიდი ბრიტანეთი
ზაჰა ჰადიდი 1950 წელს ბაღდადში დაიბადა და 2016 წლის 31 მარტს გარდაიცვალა. მათემატიკის შემდეგ ლონდონის Architectural Association-ში ისწავლა. ის 2004 წელს გახდა პირველი ქალი, ვინც Pritzker-ის პრემია მიიღო. Stirling Prize ორჯერ, 2010 და 2011 წლებში აიღო, 2012 წელს კი „დეიმის“ წოდება მიენიჭა.
მისი ცნობილი ნამუშევრებია ლონდონის Aquatics Centre (2012 წლის ოლიმპიადისთვის), რომის MAXXI და გუანჯოუს ოპერის თეატრი. The Guardian მას „მრუდების დედოფალს“ უწოდებდა.
ცნობილი პროექტები:
- Vitra Fire Station – ვაილ-ამ-რაინი, გერმანია, 1991–1993 (რუკაზე);
- MAXXI – 21-ე საუკუნის ხელოვნების ეროვნული მუზეუმი – რომი, იტალია, 1998–2010 (რუკაზე);
- London Aquatics Centre – ლონდონი, დიდი ბრიტანეთი, 2005–2011 (რუკაზე);
- Heydar Aliyev Center – ბაქო, აზერბაიჯანი, 2007–2013 (რუკაზე).
წლები ისეთია, როგორც Wikipedia-ს Zaha Hadid-ის გვერდზეა მითითებული (პროექტირება და მშენებლობა).
ჩვენი შეფასება: ჰადიდმა ქალაქს თავისუფალი მრუდი ასწავლა. მისი შენობები ტრადიციული სწორკუთხა გეომეტრიისგან თავისუფლდება და სწორედ ამით შთაბეჭდავს.
შვილები.ge-ს რედაქციის ქულა: 48/50 (გავლენა 10 · ხელწერა 10 · პროექტები 9 · ჯილდოები 9 · აღიარება 10)
3. რენცო პიანო (Renzo Piano), იტალია
რენცო პიანო 1937 წელს დაიბადა. მისი ცნობილი ნამუშევრებია პარიზის Centre Georges Pompidou (რიჩარდ როჯერსთან ერთად, 1977), ლონდონის The Shard (2012), ოსაკას Kansai International Airport (1994), ნიუ-იორკის Whitney Museum (2015) და The New York Times Building (2007).
Pritzker-ის პრემია მან 1998 წელს მიიღო. 2013 წლიდან ის იტალიის სენატის უვადო სენატორია.
ცნობილი პროექტები:
- Centre Georges Pompidou (Richard Rogers-თან ერთად) – პარიზი, საფრანგეთი, 1977 (რუკაზე);
- Menil Collection – ჰიუსტონი, ტეხასი, აშშ, 1981–1987 (რუკაზე);
- The Shard – ლონდონი, დიდი ბრიტანეთი, 2012 (რუკაზე);
- Whitney Museum of American Art – ნიუ-იორკი, აშშ, 2015 (რუკაზე).
ჩვენი შეფასება: პიანო უნივერსალურია: მუზეუმიც შეუძლია, აეროპორტიც და ცათამბჯენიც, და თითოეულს საკუთარი ხასიათი აქვს. ეს არის მისი ყველაზე ძლიერი მხარე.
შვილები.ge-ს რედაქციის ქულა: 47/50 (გავლენა 9 · ხელწერა 9 · პროექტები 10 · ჯილდოები 10 · აღიარება 9)
4. ი. მ. პეი (I. M. Pei), ჩინეთი/აშშ
ი. მ. პეი (1917–2019) გუანჯოუში დაიბადა, 1935 წელს აშშ-ში გადავიდა და MIT-ში არქიტექტურა ისწავლა. მისი პირველი მნიშვნელოვანი აღიარება კოლორადოს Mesa Laboratory-მ მოუტანა. შემდეგ აშენდა ვაშინგტონის National Gallery-ის East Building (საჯარო გახსნა 1978), ლუვრის პირამიდა, რომელიც 1989 წელს გაიხსნა და ჰონკონგის Bank of China Tower.
Pritzker-ის პრემია მან 1983 წელს მიიღო. ასევე ჰქონდა AIA Gold Medal (1979) და პირველი Praemium Imperiale არქიტექტურაში (1989).
ცნობილი პროექტები:
- Mesa Laboratory (National Center for Atmospheric Research) – ბოულდერის მახლობლად, კოლორადო, აშშ, 1967 (რუკაზე);
- National Gallery of Art-ის East Building – ვაშინგტონი, აშშ, 1978 (რუკაზე);
- ლუვრის პირამიდა – პარიზი, საფრანგეთი, 1989 (რუკაზე);
- Rock and Roll Hall of Fame – კლივლენდი, ოჰაიო, აშშ, 1995 (რუკაზე).
ჩვენი შეფასება: პეიმ აჩვენა, რომ ძველ სივრცეში თანამედროვე ფორმა შეიძლება თამამადაც და ზუსტადაც ჩაიწეროს. ლუვრის პირამიდა ამის საუკეთესო მაგალითია.
შვილები.ge-ს რედაქციის ქულა: 46/50 (გავლენა 9 · ხელწერა 8 · პროექტები 10 · ჯილდოები 10 · აღიარება 9)
5. ტადაო ანდო (Tadao Ando), იაპონია
ტადაო ანდო 1941 წელს ოსაკაში დაიბადა და თვითნასწავლი არქიტექტორია. ის ცნობილია არქიტექტურისა და ლანდშაფტის შერწყმით. მისი ადრეული ნამუშევარია Row House in Sumiyoshi (1976), ხოლო ეკლესია „სინათლისა“ 1989 წელს დაამთავრა. ის ბეტონს ხის ყალიბებით აყალიბებს, ამიტომ ზედაპირი ძალიან გლუვია.
Pritzker-ის პრემია მან 1995 წელს მიიღო და ფულადი პრიზი, 100 000 დოლარი, კობეს მიწისძვრის ობოლ ბავშვებს გადასცა.
ცნობილი პროექტები:
- Row House in Sumiyoshi (Azuma House) – იაპონია, 1976;
- Rokko Housing One და Two – კობეს მახლობლად, იაპონია, 1983 და 1993 (Rokko Housing);
- Church of the Light – იბარაკი, ოსაკას პრეფექტურა, იაპონია, 1989 (რუკაზე).
ჩვენი შეფასება: ანდოს ბეტონი ცივი არ არის: შუქი, წყალი და სიჩუმე მასში მასალად იქცევა. ის გვიჩვენებს, რომ მინიმალიზმი სიღრმეც შეიძლება იყოს.
შვილები.ge-ს რედაქციის ქულა: 45/50 (გავლენა 9 · ხელწერა 10 · პროექტები 8 · ჯილდოები 9 · აღიარება 9)
6. ნორმან ფოსტერი (Norman Foster), დიდი ბრიტანეთი
ნორმან ფოსტერი 1935 წელს სტოკპორტში დაიბადა, სწავლობდა მანჩესტერსა და იელში და რიჩარდ როჯერსთან ერთად Team 4 დააარსა. 1967 წელს დაარსა Foster Associates, დღევანდელი Foster + Partners. მისი ცნობილი ნამუშევრებია ჰონკონგის HSBC-ის შენობა, ბერლინის Reichstag-ის შუშის გუმბათი, ლონდონის 30 St Mary Axe („Gherkin“), British Museum-ის Great Court, Millau Viaduct-ის დიზაინი და Apple Park.
ფოსტერმა Pritzker-ის პრემია 1999 წელს მიიღო, ხოლო RIBA Royal Gold Medal 1983 წელს, AIA Gold Medal – 1994 წელს. 1990 წელს რაინდის წოდება მიიღო, 1999 წელს კი life peer-ის (ლორდთა პალატის წევრის) ტიტული.
ცნობილი პროექტები:
- Willis Faber & Dumas Headquarters – იფსვიჩი, დიდი ბრიტანეთი, 1975 (რუკაზე);
- Stansted Airport-ის ტერმინალი – ლონდონის მახლობლად, დიდი ბრიტანეთი, 1991 (რუკაზე);
- Reichstag-ის შუშის გუმბათი – ბერლინი, გერმანია, 1999 (რუკაზე);
- 30 St Mary Axe („The Gherkin“) – ლონდონი, დიდი ბრიტანეთი, 2004 (რუკაზე).
30 St Mary Axe-ის შენობა 2003 წლის დეკემბერში დასრულდა და 2004 წლის 28 აპრილს გაიხსნა.
ჩვენი შეფასება: ფოსტერი მეტალისა და შუშის სიცხადეა. მისი სიძლიერე მასშტაბია: ბევრი შენობა, ბევრი ქვეყანა და ერთი ამოსაცნობი სიზუსტე. ხელწერის ამოცნობადობით მას ჰადიდი და გერი ოდნავ უსწრებენ.
შვილები.ge-ს რედაქციის ქულა: 44/50 (გავლენა 9 · ხელწერა 8 · პროექტები 10 · ჯილდოები 9 · აღიარება 8)
7. რემ კულჰასი (Rem Koolhaas), ნიდერლანდები
რემ კულჰასი 1944 წელს როტერდამში დაიბადა. 1975 წელს ლონდონში დააარსა OMA (Office for Metropolitan Architecture) და დაწერა წიგნი „Delirious New York“. მისი ცნობილი პროექტებია როტერდამის Kunsthal (1992), სიეტლის საჯარო ბიბლიოთეკა და პეკინის CCTV-ის შტაბბინა, რომელსაც „ჰორიზონტალურ ცათამბჯენს“ უწოდებენ.
Pritzker-ის პრემია მან 2000 წელს მიიღო, 2008 წელს კი Time-მა მსოფლიოს 100 ყველაზე გავლენიანი ადამიანის სიაში შეიყვანა. Wikipedia-ს შეჯამებით, ზოგისთვის ის თაობის მნიშვნელოვანი მოაზროვნეა, ზოგისთვის კი თვითკმაყოფილი იკონოკლასტი.
ცნობილი პროექტები:
- Kunsthal – როტერდამი, ნიდერლანდები, 1992 (რუკაზე);
- Embassy of the Netherlands – ბერლინი, გერმანია, 2003 (რუკაზე);
- Seattle Central Library (OMA/LMN) – სიეტლი, აშშ, 2004 (რუკაზე);
- CCTV Headquarters – პეკინი, ჩინეთი, მშენებლობა 2004 წლიდან, ფასადი 2008 წლის იანვარში (რუკაზე).
CCTV Headquarters-ის წელი წყაროებში განსხვავდება: Koolhaas-ის გვერდზე 2009 და 2012 ჩანს, შენობის გვერდზე კი მშენებლობა 2004-ში დაიწყო და ფასადი 2008-ში დასრულდა.
ჩვენი შეფასება: კულჰასი არქიტექტორზე მეტად მოაზროვნეა: ის ცვლის კითხვას, როგორ უნდა აშენდეს ქალაქი. სწორედ ამიტომ არის მისი გავლენა მისი შენობებზე დიდი.
შვილები.ge-ს რედაქციის ქულა: 43/50 (გავლენა 10 · ხელწერა 8 · პროექტები 9 · ჯილდოები 8 · აღიარება 8)
8. ჟან ნუველი (Jean Nouvel), საფრანგეთი
ჟან ნუველი 1945 წელს დაიბადა, პარიზის École des Beaux-Arts-ში სწავლობდა და Mars 1976-ისა და არქიტექტორთა პირველი პროფკავშირის (Syndicat de l’Architecture) ერთ-ერთი დამფუძნებელია. მისი ცნობილი შენობებია Institut du Monde Arabe (რისთვისაც Aga Khan Award მიიღო), ბარსელონას Torre Agbar და Cartier Foundation (1994).
Pritzker-ის პრემია მან 2008 წელს მიიღო. 2005 წელს ხელოვნებაში Wolf Prize ჰქონდა.
ცნობილი პროექტები:
- Institut du Monde Arabe – პარიზი, საფრანგეთი, 1987 (რუკაზე);
- Fondation Cartier – პარიზი, საფრანგეთი, 1994 (261 Bd Raspail);
- Torre Agbar (Torre Glòries) – ბარსელონა, ესპანეთი, 2005 (რუკაზე);
- Louvre Abu Dhabi – აბუ-დაბი, არაბთა გაერთიანებული საემიროები, 2017 (რუკაზე).
Torre Agbar-ის გახსნად ჩვენ Wikipedia-ს შენობის გვერდის წელს (2005) ვწერთ. Nouvel-ის გვერდზე ის 2004 წლით არის მითითებული.
ჩვენი შეფასება: ნუველი სინათლით ხატავს და მისი შენობები ფასადზე ფიქრობს. ჩვენს ქულებში ის გავლენის კრიტერიუმით ოდნავ ჩამორჩება პირველ ხუთეულს.
შვილები.ge-ს რედაქციის ქულა: 42/50 (გავლენა 8 · ხელწერა 9 · პროექტები 9 · ჯილდოები 9 · აღიარება 7)
9. პეტერ ცუმტორი (Peter Zumthor), შვეიცარია
პეტერ ცუმტორი 1943 წელს დაიბადა. მისი ხელწერა არის მკაცრი და მინიმალისტური. ის შედარებით პატარა ფირმას ხელმძღვანელობს და ბევრს არ აშენებს, მაგრამ მისი ცნობილი ნამუშევრებია Kunsthaus Bregenz (1997), ვალსის თერმული აბაზანები შვეიცარიაში, Bruder Klaus Chapel და Kolumba მუზეუმი კიოლნში (ორივე 2007).
Pritzker-ის პრემია მან 2009 წელს მიიღო, RIBA Royal Gold Medal – 2013 წელს. მისი სტუდია შვეიცარიის Haldenstein-შია და დაახლოებით 30 თანამშრომელი ჰყავს.
ცნობილი პროექტები:
- Kunsthaus Bregenz – ბრეგენცი, ავსტრია, 1997 (რუკაზე);
- Therme Vals – ვალსი, შვეიცარია, 1996 (რუკაზე);
- Bruder Klaus Field Chapel – მეხერნიხ-ვახენდორფი, გერმანია, 2007 (რუკაზე);
- Kolumba (დიოცეზური მუზეუმი) – კიოლნი, გერმანია, 2007 (რუკაზე).
Therme Vals-ის წელი წყაროებში განსხვავდება: შენობის Wikipedia-ს გვერდზე 1996 წელია, Zumthor-ის გვერდზე კი – 1999.
ჩვენი შეფასება: ცუმტორი საპირისპიროა ზემოთ ჩამოთვლილი ბრენდული არქიტექტორებისა: მცირე ოფისი, ნელი პროცესი, ზუსტი შედეგი. ვალსი მისი ყველაზე ნათელი მაგალითია იმისა, როგორ შეიძლება მასალა გრძნობად გახდეს.
შვილები.ge-ს რედაქციის ქულა: 41/50 (გავლენა 8 · ხელწერა 10 · პროექტები 7 · ჯილდოები 9 · აღიარება 7)
10. ფრანსის კერე (Francis Kéré), ბურკინა-ფასო/გერმანია
ფრანსის კერე 1965 წელს ბურკინა-ფასოს სოფელ განდოში დაიბადა და სოფელში პირველი ბავშვი იყო, ვინც სკოლაში გაგზავნეს. სწავლობდა ბერლინის Technische Universität-ში, დააარსა Kéré Foundation და 2005 წელს Kéré Architecture. მისი პირველი შენობა, განდოს დაწყებითი სკოლა, 2004 წელს Aga Khan Award-ით აღინიშნა.
2017 წელს Serpentine Galleries-მ ლონდონის Serpentine Pavilion-ის დიზაინი მას დაუკვეთა. 2022 წელს ის გახდა პირველი აფრიკაში დაბადებული არქიტექტორი, ვინც Pritzker-ის პრემია მიიღო.
ცნობილი პროექტები:
- Gando Primary School – განდო, ბურკინა-ფასო, 2001 (რუკაზე);
- სამედიცინო ცენტრი ლეოში – ლეო, ბურკინა-ფასო, პროექტი 2012 წელს დაიწყო (ქალაქი ლეო);
- Serpentine Pavilion – ლონდონი, დიდი ბრიტანეთი, 2017 (Serpentine South);
- Sarbalé ke (12 კოშკისგან შემდგარი ინსტალაცია) – Coachella Valley Music and Arts Festival, 2019 (Empire Polo Club).
Gando-ს სკოლის წელი Wikipedia-ს Kéré-ს გვერდის მიხედვით არის 2001. Aga Khan-ის პრემია მის პირველ შენობაზე 2004 წელს მიიღო.
ჩვენი შეფასება: კერე ამ სიაში ყველაზე „ახალია“ და ჩვენთვის ყველაზე ადამიანური: მისი არქიტექტურა მასალას და საზოგადოებას ერთად იყენებს. ჩვენი აზრით, მისი მიდგომა დღევანდელ კითხვებს ყველაზე მეტად ეხმიანება.
შვილები.ge-ს რედაქციის ქულა: 40/50 (გავლენა 8 · ხელწერა 8 · პროექტები 7 · ჯილდოები 9 · აღიარება 8)
ტოპ 10 ერთი შეხედვით
- 1. ფრენკ გერი (Frank Gehry), კანადა/აშშ – 49/50;
- 2. ზაჰა ჰადიდი (Zaha Hadid), ერაყი/დიდი ბრიტანეთი – 48/50;
- 3. რენცო პიანო (Renzo Piano), იტალია – 47/50;
- 4. ი. მ. პეი (I. M. Pei), ჩინეთი/აშშ – 46/50;
- 5. ტადაო ანდო (Tadao Ando), იაპონია – 45/50;
- 6. ნორმან ფოსტერი (Norman Foster), დიდი ბრიტანეთი – 44/50;
- 7. რემ კულჰასი (Rem Koolhaas), ნიდერლანდები – 43/50;
- 8. ჟან ნუველი (Jean Nouvel), საფრანგეთი – 42/50;
- 9. პეტერ ცუმტორი (Peter Zumthor), შვეიცარია – 41/50;
- 10. ფრანსის კერე (Francis Kéré), ბურკინა-ფასო/გერმანია – 40/50.
ნახე ასევე
- მსოფლიოს ტოპ 10 ინტერიერის დიზაინერი;
- ტოპ 10 ქართველი ინტერიერის დიზაინერი;
- ტოპ 10 ქართველი არქიტექტორი;
- ინტერიერის დიზაინი: სრული გზამკვლევი თანამედროვე სახლის მოწყობისთვის;
- ინტერიერის დიზაინერი: პროფესიის სრული გზამკვლევი.
ფაქტები გადამოწმებულია ღია წყაროებით. ქულები და შეფასებები შვილები.ge-ს რედაქციის აზრია.
