ტაქსა (Dachshund) გრძელტანიანი, მოკლეფეხება და თამამი ძაღლია. სახელი გერმანულად „მაჩვის ძაღლს“ ნიშნავს: ის მაჩვზე და სხვა სოროში მობინადრე ცხოველებზე სანადიროდ გამოიყვანეს. აქ ნახავ, საიდან მოდის ჯიში, რა ზომისაა, როგორ მოუარო და რატომ უნდა გაუფრთხილდე მის ხერხემალს.
ტაქსას წარმოშობა
ტაქსა გერმანელმა მომშენებლებმა გამოიყვანეს. ბრიტანეთის კინოლოგიური კლუბის მიხედვით, მას დღესაც იყენებენ დაჭრილი ნადირის კვალის ასაღებად და მაჩვისა თუ კურდღლის სოროში შესასვლელად. ჯიშზე პირველი სანდო ცნობები XVIII საუკუნის დასაწყისის წიგნებშია.
ტაქსა გერმანიის სიმბოლოდაც ითვლება. 1972 წლის მიუნხენის ოლიმპიადის პირველი ოფიციალური თილისმა სწორედ ტაქსა ვალდი იყო.
ზომა, წონა და სიცოცხლის ხანგრძლივობა
ამერიკული კინოლოგიური კლუბი (AKC) ტაქსას ორ ზომად ყოფს:
| მაჩვენებელი | სტანდარტული | მინიატურული |
|---|---|---|
| სიმაღლე მინდაოში | 20–23 სმ | 13–15 სმ |
| წონა | 7–15 კგ | 5 კგ-მდე |
| სიცოცხლის ხანგრძლივობა | 12–16 წელი | |
ბეწვის მიხედვით სამი სახეობაა: მოკლებეწვიანი, გრძელბეწვიანი და უხეშბეწვიანი. 2024 წლის ბრიტანულმა კვლევამ ჯიშის საშუალო სიცოცხლის ხანგრძლივობა 13,2 წლით, მინიატურული ტაქსასი კი 14 წლად განსაზღვრა.
ხასიათი
AKC-ის სტანდარტი ტაქსას ჭკვიან, ცოცხალ და გაბედულ ძაღლად აღწერს, ზოგჯერ ზედმეტ სითამამემდეც კი. ის თავის პატარა ზომას თითქოს ვერ ამჩნევს და დიდ ძაღლსაც შეიძლება დაუპირისპირდეს. ჯიუტია და პატარა ცხოველის დევნისას ბრძანებას შეიძლება არ დაემორჩილოს. ხმამაღლა ყეფს. ზოგი ბევრს ყეფს, ზოგი თითქმის არა. უცნობებთან შეიძლება თავშეკავებული იყოს.
მოძრაობა და კვება
ბრიტანეთის კინოლოგიური კლუბი ტაქსასთვის დღეში 1 საათამდე ფიზიკურ დატვირთვას გირჩევს. ჭარბი წონა ხერხემალზე დატვირთვას ზრდის, ამიტომ ულუფა შეფუთვაზე მითითებული ნორმის მიხედვით აწონე და ჯილდოების რაოდენობა დღის ულუფიდან გამოაკელი.
ბეწვის მოვლა
მოკლებეწვიან ტაქსას ბრიტანეთის კინოლოგიური კლუბი კვირაში ერთხელ დავარცხნას გირჩევს. ბეწვი ცვივა. დაბალი საწოლი ან ლეიბი უკეთესია, რომ ძაღლს ხტომა არ მოუწიოს. იდეები ნახე ძაღლის საწოლების სტატიაში.
ხერხემალი და სხვა ჯანმრთელობის საკითხები
- ხერხემლის დისკის დაავადება (IVDD): ტაქსების დაახლოებით 20–25%-ს უვითარდება, ნაწილობრივ გრძელი ხერხემლისა და მოკლე გულმკერდის გამო. რისკს ზრდის სიმსუქნე, ხტომა, უხეში მოპყრობა და ძალიან ინტენსიური დატვირთვა.
- „ორმაგი დეპლი“: ორი დეპლი (ლაქებიანი) მშობლის ლეკვს შეიძლება მხედველობის ან სმენის პრობლემები ჰქონდეს.
თუ ძაღლი უცებ კოჭლობს, ზურგზე შეხებისას წკმუტუნებს ან უკანა ფეხები უსუსტდება, დაუყოვნებლივ ვეტერინარს მიმართე.
როგორ შეარჩიო ლეკვი და რა შეამოწმო მომშენებელთან
ცხოველთა დაცვის ბრიტანული ორგანიზაცია RSPCA გირჩევს, პირველ რიგში თავშესაფრიდან აყვანაზე იფიქრო. თუ მაინც მომშენებლისგან ყიდულობ, ეს წესები დაგეხმარება:
- დედა და ლეკვები ერთად ნახე. RSPCA-ს რჩევით, ლეკვი ყოველთვის დედასთან ერთად უნდა ნახო. თუ მომშენებელი ან ვითარება ეჭვს გიჩენს, ნუ იყიდი.
- ფრთხილად იყავი ინტერნეტ-განცხადებებთან. RSPCA-ს მონაცემებით, ლეკვებით ვაჭრობაზე შემოსული ზარების 87% ინტერნეტით ნაყიდ ცხოველებს ეხება.
- მოითხოვე მშობლების ჯანმრთელობის შემოწმების შედეგები. ბრიტანეთის სამეფო კინოლოგიური კლუბი (RKC) ამ ჯიშისთვის შემდეგ შემოწმებებს ითვალისწინებს:
- ხერხემლის რენტგენული შემოწმება IVDD-ზე (KC-ის სქემა);
- თვალის შემოწმება BVA/KC/ISDS სქემით;
- მინიატურულ ტაქსაში: დნმ-ტესტი თვალის ბადურის პროგრესულ ატროფიაზე, PRA (cord1).
ლეკვთან ერთად მოითხოვე დოკუმენტები: ვაქცინაციის ჩანაწერი და, თუ არის, საჯიშე მოწმობა. ვაქცინაციის გრაფიკი ვეტერინართან შეათანხმე.
ტაქსა ოჯახში, ბავშვებთან და ბინაში
ბრიტანეთის კინოლოგიური კლუბი ტაქსასთვის პატარა სახლსა და პატარა ან საშუალო ეზოს გირჩევს. ბინაშიც შეიძლება ცხოვრება, თუ ყოველდღე ასეირნებ. ბავშვებს ასწავლე, ტაქსა სწორად აიყვანონ: ერთი ხელი მკერდის ქვეშ, მეორე უკანა ნაწილის ქვეშ, რომ ზურგი არ დაეჭიმოს.
რა ხარჯებს უნდა ელოდო
ზუსტ ფასებს აქ ვერ დაგისახელებ, რადგან ისინი მომშენებელზე, ქალაქსა და კლინიკაზე დამოკიდებულია. თუმცა ხარჯი ძირითადად ამ პუნქტებისგან შედგება:
- ლეკვის ფასი ან თავშესაფრის შემოწირულობა;
- საკვები, რომლის რაოდენობაც ძაღლის ზომაზეა დამოკიდებული;
- ვაქცინაცია, პარაზიტების საწინააღმდეგო საშუალებები და რეგულარული ვეტერინარული შემოწმება;
- ინვენტარი: საბელი, საყელო, ჯამები, სათამაშოები და საწოლი;
- შესაძლოა ხერხემლის პრობლემის მკურნალობა, რომელიც ამ ჯიშში ხშირია;
- მოულოდნელი მკურნალობა. RSPCA გირჩევს, ძაღლი დააზღვიო ვეტერინარული ხარჯებისთვის, თუ ეს შესაძლებელია.
მოკლედ: შენთვის არის ტაქსა?
სანამ გადაწყვეტ, შეადარე შენი ცხოვრების წესი ბრიტანეთის კინოლოგიური კლუბის მონაცემებს ამ ჯიშზე:
| მოძრაობა | დღეში 1 საათამდე |
| სახლის ზომა | პატარა სახლი |
| დავარცხნა | კვირაში ერთხელ (მოკლებეწვიანი) |
| სიცოცხლის ხანგრძლივობა | 12 წელზე მეტი |
თუ ყოველდღე ამდენ დროს ვერ გამოყოფ ან სახლი არ შეესაბამება, უმჯობესია სხვა ჯიში აირჩიო.
ხშირად დასმული კითხვები
რამდენ ხანს ცოცხლობს ტაქსა?
AKC 12–16 წელს მიუთითებს. 2024 წლის ბრიტანულმა კვლევამ საშუალოდ 13,2 წელი აჩვენა.
რატომ აქვს ტაქსას ზურგის პრობლემები?
გრძელი ხერხემლისა და მოკლე გულმკერდის გამო. დაახლოებით ყოველ მეოთხე-მეხუთე ტაქსას ხერხემლის დისკის დაავადება უვითარდება.
ადვილია ტაქსას გაწვრთნა?
ყოველთვის არა. ტაქსა ხშირად ჯიუტია, ამიტომ მოთმინება და მოკლე, ხშირი ვარჯიში სჭირდება.
რამდენი ზომის ტაქსა არსებობს?
AKC ორ ზომას აღიარებს: სტანდარტულს და მინიატურულს. გერმანიაში მესამე, „კურდღლის“ ზომაც არსებობს.
სახელს ეძებ? ნახე ძაღლის სახელები. სხვა ჯიშების შესახებ წაიკითხე ძაღლის ჯიშების გვერდზე, მაგალითად ბიგლი და მოპსი.