შობის ღამე, 6 იანვრიდან 7 იანვრამდე, საქართველოში წლის ერთ-ერთი ყველაზე მშვიდი და თბილი ღამეა. ფანჯრებში სანთლები ინთება, ტაძრებში საშობაო ლიტურგია მიმდინარეობს, ქუჩებში კი ალილოს მოლოდინია. ამ სტატიაში გაიგებ, რატომ აღინიშნება შობა საქართველოში 7 იანვარს, რას ნიშნავს ფანჯარაში ანთებული სანთელი, როგორ მოამზადო შობის ღამის სამარხვო სუფრა და როგორ გაატარო ეს ღამე ბავშვებთან ერთად ისე, რომ მათთვისაც გასაგები და დასამახსოვრებელი იყოს.
რატომ არის შობა 7 იანვარს
ქრისტეს შობა ქრისტიანული დღესასწაულია, რომელიც 25 დეკემბერს აღინიშნება. თუმცა ზოგი მართლმადიდებელი ეკლესია, მათ შორის საქართველოს ეკლესია, ამ დღეს იულიუსის კალენდრით ითვლის. იულიუსის კალენდრის 25 დეკემბერი გრიგორიანული კალენდრის 7 იანვარს ემთხვევა. სწორედ ამიტომ ვზეიმობთ შობას 7 იანვარს, შობის ღამე კი 6 იანვრის საღამოდან იწყება.
იულიუსის კალენდრით შობას, საქართველოს გარდა, ასევე აღნიშნავს იერუსალიმის, რუსეთის, სერბეთის და მაკედონიის მართლმადიდებელი ეკლესიები. დანარჩენი ავტოკეფალური ეკლესიების უმრავლესობა 25 დეკემბერს ზეიმობს. შობის ისტორიისა და ტრადიციების შესახებ ვრცლად წაიკითხე ჩვენს შობის სტატიაში.
შობის მარხვა და შობის წინა დღე
შობას წინ უძღვის შობის მარხვა, რომელიც 28 ნოემბრიდან 7 იანვრამდე გრძელდება. ეს ორმოცდღიანი მარხვაა, რომელსაც საეკლესიო ტრადიციით ფილიპე მოციქულის ხსენების დღესაც უკავშირებენ, ამიტომ ზოგჯერ ფილიპეს მარხვასაც უწოდებენ. დიდმარხვასთან შედარებით ის მსუბუქად ითვლება.
6 იანვარი, შობის წინა დღე, მარხვის ბოლო დღეა. ამიტომ ბევრი მორწმუნე ოჯახი შობის ღამის სუფრას სამარხვოდ შლის, ხსნილი საჭმელი კი 7 იანვრიდან იწყება. თუ შენი ოჯახი მარხულობს, ეს ღამე კარგი შესაძლებლობაა, სამარხვო კერძებით მშვიდი და ლამაზი სუფრა მოაწყო.
სანთელი ფანჯარაში
შობის ღამის ერთ-ერთი ყველაზე ლამაზი ჩვეულება ფანჯარაში ანთებული სანთელია. ეს ტრადიცია 2000 წლიდან, სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის, ილია მეორის ლოცვა-კურთხევით განახლდა. მორწმუნეები 6 იანვრის ღამეს ფანჯარასთან სანთელს ანთებენ, ხშირად შუაღამისას.
რას ნიშნავს ეს სანთელი? პატრიარქმა ერთ-ერთ ქადაგებაში თქვა: „შობის ღამეს ფანჯარასთან ანთებული სანთელი მიპატიჟებაა, ნიშანია იმისა, რომ ჩვენი სახლის და გულის კარი ღიაა, რათა იქ მესია დაიბადოს“. სიმბოლურად ოჯახი ღვთისმშობელსა და მართალ იოსებს იწვევს. სახარების მიხედვით, ქრისტე ბეთლემში, გამოქვაბულში იშვა, სადაც მწყემსები საქონელს აფარებდნენ, რადგან სხვაგან ადგილი არ მოიძებნა. სანთლით კი ოჯახი ამბობს: ჩვენს სახლში შენთვის ადგილი არის. სასულიერო პირთა განმარტებით, სანთელს განსაკუთრებით ის ოჯახები ანთებენ, რომლებიც ღამის ლიტურგიაზე ტაძარში ვერ მიდიან.
ბავშვისთვის ეს ჩვეულება ძალიან ადვილად გასაგებია: „ჩვენ სანთელს ვანთებთ, რომ ყველამ იცოდეს: ჩვენს სახლში სიყვარულისთვის და სტუმრისთვის ადგილი ყოველთვის არის“.
უსაფრთხოება: სანთელი და ბავშვები
სანთელი ლამაზია, მაგრამ ცეცხლი ყოველთვის სიფრთხილეს მოითხოვს, განსაკუთრებით ბავშვებთან და შინაურ ცხოველებთან. რამდენიმე მარტივი წესი:
- სანთელი დადგი მყარ, არაწვად სადგამზე ან ჭიქაში;
- ფარდები, ქაღალდის დეკორაციები და ნაძვის ხე სანთლისგან შორს უნდა იყოს;
- არ დატოვო ანთებული სანთელი უყურადღებოდ და არ დაიძინო, სანამ არ ჩააქრობ;
- პატარა ბავშვმა სანთელი მხოლოდ შენთან ერთად აანთოს;
- თუ ძალიან პატარა ბავშვი ან ცნობისმოყვარე კატა გყავს, განიხილე LED სანთელიც: სიმბოლო იგივეა, რისკი კი ნაკლები.
სახლის მომზადება შობის ღამისთვის
შობის ღამისთვის მზადება შეგიძლია ბავშვებთან ერთად დაიწყო რამდენიმე დღით ადრე. ეს მათ დღესასწაულის მოლოდინს უფრო საინტერესოს გახდის და ოჯახურ ტრადიციად იქცევა.
- დაალაგეთ სახლი ერთად. ბავშვს მიეცი პატარა, მისთვის შესაფერისი დავალება: სათამაშოების დალაგება ან სუფრისთვის ხელსახოცების დაკეცვა.
- შეარჩიეთ სანთლის ადგილი. ერთად გადაწყვიტეთ, რომელ ფანჯარასთან დადგამთ სანთელს, და დარწმუნდით, რომ იქ წვადი არაფერია.
- მოამზადეთ საღამოს სუფრა. ბავშვს შეუძლია ხილის დაწყობა ან სამარხვო კერძის მარტივი ნაწილის მომზადება შენი მეთვალყურეობით.
- გააკეთეთ დეკორაციები. ქაღალდის ვარსკვლავი, რომელიც ბეთლემის ვარსკვლავს მოგაგონებთ, ან ფიფქები ფანჯრისთვის. იდეები ნახე სტატიაში ხელნაკეთი დეკორაციები.
- დაგეგმეთ დილა. მოამზადეთ ტანსაცმელი ალილოსთვის ან ტაძრისთვის, რომ დილით აჩქარება არ მოგიწიოთ.
მთავარი ამ მზადებაში სიმშვიდეა. შობის ღამე არ საჭიროებს დიდ ხარჯს ან რთულ მენიუს: სანთელი, მარტივი სუფრა და ოჯახთან ერთად გატარებული დრო საკმარისია, რომ ბავშვს ეს ღამე წლების განმავლობაში ახსოვდეს.
საშობაო ლიტურგია
შობის ღამეს საქართველოს ტაძრებში საშობაო ლიტურგია აღევლინება. ბოლო წლებში ის ტაძრებში, როგორც წესი, ღამის 11 საათზე იწყებოდა და მთელი ღამე გრძელდებოდა. ზუსტი დრო შეიძლება ტაძრის მიხედვით განსხვავდებოდეს, ამიტომ წინასწარ გადაამოწმე შენს ახლომდებარე ეკლესიაში.
თუ ბავშვებთან ერთად აპირებ წასვლას, გაითვალისწინე, რომ მსახურება დიდხანს გრძელდება და ტაძარში ხშირად ბევრი ხალხია. პატარებს თბილად ჩააცვი, დაგეგმე, რამდენ ხანს დარჩებით, და ნუ მოითხოვ ბავშვისგან, რომ მთელი ღამე ფეხზე დადგეს. ბევრი ოჯახი ტაძარში მცირე ხნით მიდის, ან დილის მსახურებას ირჩევს.
შობის ღამის სამარხვო სუფრა
რადგან 6 იანვარი მარხვის ბოლო დღეა, შობის ღამის სუფრა მარხულ ოჯახებში ხორცის, რძის ნაწარმისა და კვერცხის გარეშე იშლება. აი, ქართული სამარხვო კერძების იდეები, რომლებიც ასეთ სუფრას კარგად მოუხდება:
- ლობიო — ქოთანში მოხარშული, ნიგვზით ან ნიგვზის გარეშე;
- ფხალი — ისპანახის, ჭარხლის ან პრასის, ნიგვზითა და სანელებლებით;
- ბადრიჯანი ნიგვზით — ლამაზი და სადღესასწაულო კერძი;
- აჯაფსანდალი — ბოსტნეულის ჩაშუშული;
- სოკო — მოშუშული ან კეცზე გამომცხვარი;
- მჭადი და ცომეული ზეთზე;
- ხილი, ჩურჩხელა და თაფლი დესერტისთვის.
ჩურჩხელის მომზადების შესახებ ნახე ჩვენი ჩურჩხელის რეცეპტი, ხოლო 7 იანვრის ხსნილი სუფრისთვის, საშობაო ნამცხვარი. თუ შენი ოჯახი არ მარხულობს, შეგიძლია ჩვეულებრივი სადღესასწაულო მენიუ შეარჩიო: მთავარია, სუფრა ოჯახს აერთიანებდეს.
ალილო: შობის დილის სიმღერა
შობის ღამესთან და დილასთან მჭიდროდაა დაკავშირებული ალილო. ძველად მეალილოეები, ანუ ქრისტეს შობის მახარობლები, ღამით კარდაკარ დადიოდნენ, მღეროდნენ და ოჯახებს შობას ულოცავდნენ. მასპინძლები მათ ჩურჩხელით, ხილით ან სხვა საჩუქრით ასაჩუქრებდნენ. დღეს ალილოს ტრადიცია აღდგენილია და 7 იანვარს მთელ საქართველოში საზეიმო მსვლელობები იმართება.
ბავშვებს ალილოში მონაწილეობა ძალიან უყვართ. შეგიძლია წინასწარ ისწავლოთ სიმღერა და მოამზადოთ პატარა კალათა, რომელშიც ტკბილეულს შეაგროვებთ. ალილოს შესახებ ვრცლად ნახე ჩვენს ალილოს სტატიაში, ხოლო საახალწლო და საშობაო სიმღერების იდეები, საახალწლო სიმღერების გვერდზე.
როგორ გაატარო შობის ღამე ბავშვებთან
შობის ღამე ახალი წლისგან განსხვავებით უფრო მშვიდია: ნაკლები ფეიერვერკი, მეტი სიჩუმე და ოჯახური სითბო. აი, რამდენიმე იდეა, როგორ გახადო ის ბავშვისთვის განსაკუთრებული:
- მოუყევი შობის ამბავი. მარტივად და მოკლედ: როგორ დაიბადა ყრმა ბეთლემში, მღვიმეში, და როგორ ახარეს ეს ამბავი მწყემსებს ანგელოზებმა.
- ერთად აანთეთ სანთელი. ბავშვს აუხსენი, რას ნიშნავს ეს ჩვეულება.
- დახატეთ საშობაო ბარათები. ბებია-ბაბუისთვის, მეზობლებისთვის ან მეგობრებისთვის.
- გააკეთეთ ბეთლემის მღვიმის პატარა მაკეტი მუყაოსგან, თიხისგან ან ბუნებრივი მასალისგან.
- ისწავლეთ ალილო და დილით ოჯახის წევრებს უმღერეთ.
- ჰკითხე ბავშვს, რისთვის არის მადლიერი გასულ წელს. ეს მშვიდი საუბარი ხშირად ყველაზე მეტად ამახსოვრდება.
შობის ამბავი ბავშვისთვის, მოკლედ
თუ არ იცი, როგორ მოუყვე ბავშვს შობის ამბავი, აი, მარტივი ვერსია, რომელიც სახარების თხრობას მიჰყვება:
„ძალიან დიდი ხნის წინ მარიამი და იოსები პატარა ქალაქ ბეთლემში მივიდნენ. გვიანი იყო, ქალაქში ბევრი ხალხი იყო და მათთვის ადგილი არსად აღმოჩნდა. ამიტომ ღამე გამოქვაბულში გაათიეს, სადაც მწყემსები საქონელს აფარებდნენ. სწორედ იქ დაიბადა ყრმა იესო. მარიამმა ის ბაგაში ჩააწვინა. იმ ღამეს ახლომახლო მწყემსებს ანგელოზები გამოეცხადნენ და უთხრეს დიდი სიხარულის ამბავი. მწყემსები მაშინვე წავიდნენ და ახალშობილი ყრმა ნახეს. ცაზე კი ბრწყინვალე ვარსკვლავი გამოჩნდა, რომელმაც შორეული ქვეყნიდან მოგვები მოიყვანა საჩუქრებით“.
ამბის მოსმენის შემდეგ ჰკითხე ბავშვს, რომელი ეპიზოდი მოეწონა ან დაამახსოვრდა ყველაზე მეტად, აიღეთ ფერადი ფანქრები და დახატეთ ეს სცენა ერთად.
როგორ აუხსნა ბავშვს, რატომ ორი დღესასწაული
ბავშვებს ხშირად აინტერესებთ, რატომ არის ახალი წელი 1 იანვარს, შობა კი 7 იანვარს, მაშინ როცა ფილმებში შობას დეკემბერში აღნიშნავენ. შეგიძლია ასე აუხსნა: „სხვადასხვა ქვეყანა და ეკლესია დღეებს სხვადასხვა კალენდრით ითვლის. ჩვენი ეკლესია ძველ კალენდარს იყენებს, ამიტომ ჩვენი შობა 7 იანვარს მოდის. ფილმებში კი ხშირად სხვა ქვეყნების ოჯახებს აჩვენებენ, რომლებიც მას 25 დეკემბერს აღნიშნავენ“.
ასეთი ახსნა ბავშვს აჩვენებს, რომ სხვადასხვა ტრადიცია ნორმალურია და შეიძლება ყველას პატივი სცე. თუ ძველით ახალი წელიც გაინტერესებს, ნახე ჩვენი სტატია ძველით ახალი წლის შესახებ.
შობის მილოცვა
შობის ღამეს ან დილით ოჯახის წევრები და მეგობრები ერთმანეთს ულოცავენ. მილოცვა შეიძლება მოკლე და მარტივი იყოს: „გილოცავ ქრისტეს შობას! სიმშვიდე, სიყვარული და სინათლე შენს ოჯახს“. თუ მეტი ტექსტი გჭირდება, ნახე ჩვენი შობის მილოცვები.
შობიდან ნათლისღებამდე
შობით სადღესასწაულო პერიოდი არ მთავრდება. 14 იანვარს ძველით ახალი წელი და წმინდა ბასილის ხსენების დღეა, 19 იანვარს კი ნათლისღება. ბევრი ოჯახი ამ დღეებამდე ტოვებს ნაძვის ხეს ან ჩიჩილაკს, და დღესასწაულის განწყობა კიდევ რამდენიმე კვირა გრძელდება. ბავშვისთვის შეგიძლია პატარა კალენდარი დახატო, სადაც ყველა ეს დღე იქნება მონიშნული.
ხშირად დასმული კითხვები
რომელ ღამეს არის შობის ღამე?
საქართველოში შობის ღამე 6 იანვრიდან 7 იანვრამდე ღამეა, რადგან შობა 7 იანვარს აღინიშნება.
როდის ანთებენ სანთელს ფანჯარაში?
6 იანვრის ღამეს. ბევრი ოჯახი სანთელს შუაღამისას ანთებს. ეს ტრადიცია 2000 წლიდან, ილია მეორის ლოცვა-კურთხევით განახლდა.
შობის ღამეს სუფრა სამარხვოა?
6 იანვარი შობის მარხვის ბოლო დღეა, ამიტომ მარხული ოჯახები შობის ღამის სუფრას სამარხვოდ შლიან. მარხვა 7 იანვარს, შობის დღეს სრულდება.
რამდენ ხანს გრძელდება შობის მარხვა?
შობის მარხვა 28 ნოემბრიდან იწყება, 7 იანვრამდე გრძელდება და სრულ ორმოც დღეს მოიცავს.
შეიძლება პატარა ბავშვი წავიყვანო ღამის ლიტურგიაზე?
ეს ოჯახის გადაწყვეტილებაა. თუ წაიყვან, თბილად ჩააცვი და იყავი მზად, რომ ადრე დაბრუნდეთ, თუ ბავშვი დაიღლება. ბევრი ოჯახი პატარებთან ერთად დილის მსახურებას ირჩევს.
რატომ ანთებენ სანთელს მაინცდამაინც ფანჯარასთან?
ფანჯარასთან ანთებული სანთელი გარედან ჩანს. ის სიმბოლურად ამბობს, რომ ოჯახი შობას ელოდება და მისი სახლის კარი ღიაა. ამიტომ შობის ღამეს ქალაქები და სოფლები ათასობით პატარა შუქით ივსება.
მსგავსი სტატიები: მეკვლე · ახალი წლის სუფრა · საახალწლო საჩუქრები ბავშვებს