ახალი წელი სიმღერის გარეშე თითქოს არასრულია. ბავშვები ბაღის ზეიმისთვის სწავლობენ სიმღერებს, ოჯახები ნაძვის ხესთან მღერიან, შობის ღამეს კი ქუჩებში ალილო ისმის. ამ სტატიაში შევკრიბეთ საახალწლო და ზამთრის სიმღერების იდეები ბავშვებისთვის: ქართული ტრადიციული სიმღერები, ცნობილი საბავშვო ლექსები, რომლებსაც ხშირად მელოდიაზე მღერიან, და მსოფლიოში ცნობილი საშობაო სიმღერები. სიმღერების სრულ ტექსტებს აქ არ ვაქვეყნებთ, რადგან ბევრი მათგანი საავტორო უფლებებითაა დაცული. სამაგიეროდ, გეტყვით, რომელი შეარჩიო, როგორ ასწავლო ბავშვს და როგორ მოაწყო ნამდვილი საოჯახო კონცერტი.
რატომ ღირს ბავშვთან ერთად სიმღერა
ერთად სიმღერა ერთ-ერთი ყველაზე მარტივი და სასიამოვნო ოჯახური საქმიანობაა. მას არ სჭირდება სპეციალური მომზადება, ძვირი ინვენტარი ან დიდი სივრცე. საკმარისია კარგი განწყობა და ერთი-ორი ნაცნობი მელოდია.
სიმღერა შეგიძლია ყველგან: მანქანაში, სამზარეულოში, აბაზანაში ან ძილის წინ. სიმღერისას ბავშვი ახალ სიტყვებს სწავლობს, რითმას გრძნობს და იმახსოვრებს ტექსტს. ბევრი მშობელი ამჩნევს, რომ ბავშვს ლექსი უფრო ადვილად ამახსოვრდება, როცა მას მღერის. გარდა ამისა, ერთად სიმღერა ოჯახს აახლოებს და დღესასწაულს განსაკუთრებულ განწყობას აძლევს.
ალილო: ქართული საშობაო სიმღერა
ალილო ქართული საშობაო სიმღერაა და, ამავე დროს, საშობაო მსვლელობის სახელიც. ძველად შობის წინა ღამეს მეალილოეები, ანუ ქრისტეს შობის მახარობლები, კარდაკარ დადიოდნენ, მღეროდნენ და მასპინძლებს ულოცავდნენ. მასპინძლები მათ სიხარულით ხვდებოდნენ და საჩუქრებს აძლევდნენ.
ალილო საქართველოს თითქმის ყველა კუთხეში მღეროდნენ და ბევრ სოფელსაც კი საკუთარი ვარიანტი ჰქონდა. ზოგი მათგანის სახელი დღემდეა შემორჩენილი, მაგალითად: არტანული, შილდური, კონდოლური, კვაცხუთური, წახური, აკეთური და მაკვანეთიური. განსაკუთრებით გამორჩეულია აღმოსავლეთში კახეთის, დასავლეთში კი რაჭის, ლეჩხუმის, სვანეთის, იმერეთის, სამეგრელოსა და გურიის ალილოები.
ალილოს მომღერლები ხშირად სიმღერას შობის ამბით იწყებდნენ: „ოცდახუთსა დეკემბერსა ქრისტე იშვა ბეთლემსაო“. ეს ხალხური სიმღერაა და ბავშვებს ძალიან უყვართ, რადგან მისი რიტმი ადვილად მახსოვრდება. ალილოს ტრადიციის შესახებ ვრცლად წაიკითხე ჩვენს ალილოს სტატიაში.
ქართული საახალწლო ლექსები, რომლებსაც მღერიან
ბევრი საბავშვო საახალწლო ლექსი ბაღებსა და სკოლებში მელოდიაზეა გადატანილი. ასეთ ლექსებს ბავშვები ხშირად ზეიმზე ასრულებენ. აი, რამდენიმე ცნობილი ლექსი, რომელიც ამ დროს ხშირად ისმის:
- ნოდარ დუმბაძე — „ნაძვის ხის სიმღერა“. ლექსი ნაძვის ხის სახელით არის დაწერილი: ის მოდის, თოვლის პაპა მოჰყავს და ბავშვებს საჩუქრებს ურიგებს. სათაურიც კი გვკარნახობს, რომ ის სიმღერისთვისაა შექმნილი.
- ნოდარ დუმბაძე — „საახალწლო“. დიალოგი ბავშვებსა და ნაძვის ხეს შორის, რომელიც ზეიმზე როლებად გასანაწილებლად კარგია.
- მორის ფოცხიშვილი — „თოვლის ბაბუა“. ლექსი თოვლის ბაბუაზე, რომელიც ზღვებსა და მთებს გადმოლახავს.
- შიო მღვიმელი — „ახალი წელი“. კლასიკური ლექსი, რომელშიც ახალი წელი კარდაკარ დადის და ბავშვებს სიკეთეს უტოვებს.
- ირაკლი აბაშიძე — „დილა არის ახალი წლის“. მშვიდი და თბილი ლექსი ზამთრის დილაზე.
თუ ბაღი ან სკოლა სხვა მელოდიას იყენებს, ჰკითხე აღმზრდელს ან მასწავლებელს, რომ სახლშიც ერთნაირად იმღეროთ. საახალწლო ლექსების მეტი იდეისთვის ნახე ჩვენი საახალწლო ლექსები.
მსოფლიოში ცნობილი საშობაო და საახალწლო სიმღერები
ზოგი უცხოური სიმღერა იმდენად გავრცელებულია, რომ ბავშვები მათ მულტფილმებიდან და ფილმებიდან იცნობენ. ეს კარგი შესაძლებლობაა, ბავშვმა უცხოური სიტყვებიც ისწავლოს.
- „Jingle Bells“. ამერიკელმა კომპოზიტორმა ჯეიმს ლორდ პიერპონტმა დაწერა და 1857 წელს გამოიცა სათაურით „The One Horse Open Sleigh“. საინტერესოა, რომ თავდაპირველად სიმღერას შობასთან კავშირი არ ჰქონდა: ის ზამთრის მარხილით სრიალზეა. დღეს კი ის მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე ხშირად შესრულებული საშობაო სიმღერაა, და ბავშვებს მისი მხიარული რიტმი ძალიან მოსწონთ.
- „Silent Night“ („წყნარი ღამე“). ავსტრიული საშობაო სიმღერა, რომელიც 1818 წელს შეიქმნა ობერნდორფში, ზალცბურგთან ახლოს. მუსიკა ფრანც ქსავერ გრუბერს ეკუთვნის, ტექსტი კი იოზეფ მორს. 2011 წელს UNESCO-მ ის არამატერიალურ კულტურულ მემკვიდრეობად გამოაცხადა.
- „We Wish You a Merry Christmas“. ინგლისური ტრადიციული სიმღერა, რომლის მოკლე და მარტივი მელოდია პატარებისთვისაც იოლია.
ამ სიმღერების ძველი ვერსიები დიდი ხანია საზოგადოებრივ საკუთრებაშია, თუმცა თანამედროვე თარგმანები და ჩანაწერები შეიძლება დაცული იყოს. ამიტომ, თუ ჩანაწერს საჯაროდ იყენებ, ყურადღება მიაქციე, ვის ეკუთვნის.
სიმღერები ასაკის მიხედვით
2–4 წლის ბავშვები
ამ ასაკში საუკეთესოა მოკლე, განმეორებადი სიმღერები, სადაც ბავშვს შეუძლია ხელები დაუკრას, ფეხი დააბაკუნოს ან მოძრაობა გაიმეოროს. აირჩიე სიმღერები თოვლზე, ფიფქებზე, თოვლის ბაბუაზე და ცხოველებზე. ტექსტი არ უნდა იყოს გრძელი: ერთი-ორი კუპლეტი სავსებით საკმარისია.
5–7 წლის ბავშვები
ამ ასაკის ბავშვებს უკვე შეუძლიათ ლექსის ზეპირად სწავლა და ზეიმზე შესრულება. კარგი არჩევანია ნაძვის ხეზე და ახალ წელზე დაწერილი ლექსი-სიმღერები, ასევე ალილო. ბავშვებს უყვართ, როცა სიმღერას მოძრაობები ან პატარა სცენა ახლავს.
8 წელი და მეტი
უფროსი ბავშვები ხშირად უცხოურ სიმღერებსაც სიამოვნებით მღერიან. შეგიძლია მათ შესთავაზო ორხმიანი შესრულება ან პატარა საოჯახო გუნდი, სადაც თითოეულს თავისი როლი ექნება.
ზამთრის სიმღერების თემები
თუ ბავშვისთვის ახალ სიმღერას ეძებ, იფიქრე თემაზე, რომელიც მას ყველაზე მეტად აინტერესებს. ზოგ ბავშვს თოვლის ბაბუა და საჩუქრები უყვარს, ზოგს ცხოველები ზამთრის ტყეში, ზოგს კი ფიფქები, ციგა და თოვლის კაცი. როცა სიმღერა ბავშვის ინტერესს ეხმიანება, ის მას გაცილებით სწრაფად სწავლობს და სიამოვნებით მღერის. კარგი იდეაა, სიმღერის შემდეგ ბავშვმა დახატოს ის, რაზეც იმღერა: ასე მელოდია, სიტყვები და სურათი ერთმანეთს დაუკავშირდება და დიდხანს დაამახსოვრდება.
როგორ ასწავლო სიმღერა ბავშვს
- ჯერ მოასმენინე. რამდენჯერმე ჩართე სიმღერა ან თავად უმღერე, სანამ ბავშვი მელოდიას არ ისწავლის.
- დაყავი ნაწილებად. ისწავლეთ ერთი სტრიქონი, მერე მეორე, და მხოლოდ ამის შემდეგ გააერთიანეთ.
- დაუმატე მოძრაობა. ყოველ სტრიქონს თავისი ჟესტი მიუსადაგე. ასე ტექსტი ბევრად ადვილად დამახსოვრდება.
- იმღერეთ ყოველდღე ცოტ-ცოტა. ხუთი წუთი დღეში უკეთესია, ვიდრე ერთი გრძელი გაკვეთილი ზეიმის წინა დღეს.
- შეაქე. მთავარი მონდომებაა და არა იდეალური შესრულება.
საოჯახო საახალწლო კონცერტი
ახალი წლის საღამოს შეგიძლია მოაწყო პატარა საოჯახო კონცერტი. ამისთვის ბევრი არ გჭირდება:
- მოამზადე „სცენა“ ნაძვის ხესთან და ერთად გააფორმეთ ფერადი ქაღალდით;
- თითოეულმა ოჯახის წევრმა შეარჩიოს ერთი სიმღერა ან ლექსი;
- ბავშვებმა დახატონ პროგრამა და ბილეთები;
- გამოიყენე მარტივი ინსტრუმენტები: ზარაკები, ქილაში ჩაყრილი მარცვლეული, ხის კოვზები;
- ბოლოს ყველამ ერთად შეასრულეთ ერთი საერთო სიმღერა.
ასეთი კონცერტი სხვა საახალწლო თამაშებთანაც კარგად ეწყობა. იდეებისთვის ნახე ჩვენი საახალწლო თამაშები.
ხელნაკეთი ინსტრუმენტები
სიმღერა კიდევ უფრო სახალისო ხდება, როცა ბავშვი საკუთარ ინსტრუმენტზე „უკრავს“. აი, რამდენიმე მარტივი იდეა:
- ჩხრიალა: პლასტმასის ბოთლში ჩაყარე ბრინჯი ან ლობიო და თავსახური კარგად დაახურე.
- დოლი: ცარიელი ქილა ან კოლოფი და ორი ხის კოვზი.
- ზარაკები: პატარა ზარაკები ლენტზე, რომელიც ხელზე იკვრება.
- „წვიმის ჯოხი“: მუყაოს მილში ჩაყრილი წვრილი მარცვლეული, ორივე ბოლოში დახურული.
პატარა ბავშვებთან წვრილი მარცვლეული და ზარაკები მხოლოდ შენი მეთვალყურეობით გამოიყენე, და დარწმუნდი, რომ ყველაფერი კარგად დახურულია. დეკორაციისა და ხელსაქმის მეტი იდეისთვის ნახე ხელნაკეთი დეკორაციები.
მუსიკალური თამაშები ახალი წლისთვის
სიმღერა თამაშადაც შეიძლება აქციო. ასეთი თამაშები განსაკუთრებით კარგია, როცა სახლში ბევრი ბავშვია და ენერგიას გასაქანი სჭირდება.
- „გაიყინე!“ ჩართე მხიარული საახალწლო სიმღერა. ბავშვები ცეკვავენ, ხოლო როცა მუსიკას გააჩერებ, ყველა უნდა გაიყინოს. ვინც გაინძრევა, ერთი რაუნდით ისვენებს.
- მუსიკალური სკამები. სკამები ერთით ნაკლებია, ვიდრე მოთამაშე. მუსიკის გაჩერებისას ყველა ცდილობს, დაჯდეს. პატარებთან ვერსია შეგიძლია შეცვალო: არავინ გამოდის, უბრალოდ სკამებს ერთმანეთს უნაწილებენ.
- გამოიცანი მელოდია. ერთი მოთამაშე ღიღინებს სიმღერას სიტყვების გარეშე, დანარჩენები კი გამოიცნობენ, რომელია.
- დაასრულე სტრიქონი. იმღერე ცნობილი სიმღერის დასაწყისი და გაჩერდი. ბავშვებმა უნდა გააგრძელონ.
- ფიფქების ცეკვა. ბავშვები ნელი მუსიკის ქვეშ ფიფქებივით „ცვივიან“ და ტრიალებენ, ხოლო მუსიკის დაჩქარებისას ქარბუქი იწყება.
ეს თამაშები არ საჭიროებს მომზადებას და შეგიძლია ნებისმიერ დროს წამოიწყო, სუფრის დაწყებამდე ან ახალი წლის ღამის შუაში, როცა ბავშვები უკვე მოიწყენენ.
სად მოვძებნოთ ჩანაწერები
სიმღერების ჩანაწერებს ბევრი ოჯახი ინტერნეტში ეძებს. რამდენიმე რჩევა, რომ ეს უსაფრთხოდ და კომფორტულად მოხდეს:
- ჩანაწერი წინასწარ თავად მოუსმინე და შეამოწმე, რომ შინაარსი ბავშვისთვის შესაფერისია;
- საბავშვო ვიდეოს ჩართვისას ავტომატური გაგრძელება გამორთე, რომ ბავშვი შემთხვევით სხვა ვიდეოზე არ გადავიდეს;
- ეკრანის ნაცვლად ხშირად ჩართე მხოლოდ აუდიო, რომ ბავშვმა უფრო მეტი იმოძრაოს და იმღეროს;
- თუ შესაძლებელია, აირჩიე ოფიციალური არხები და გამომცემლობები.
შექმენით საკუთარი სიმღერა
ყველაზე სასიამოვნო შეიძლება საკუთარი საოჯახო სიმღერა იყოს. აიღეთ ნაცნობი, მარტივი მელოდია და ერთად მოიფიქრეთ ახალი სიტყვები ოჯახის წევრებზე, შინაურ ცხოველზე ან იმაზე, რა გაგახარათ ამ წელს. რითმა არ უნდა იყოს იდეალური: მთავარია, ყველამ ერთად იცინოთ და იმღეროთ. ასეთი სიმღერა შეიძლება ოჯახის ტრადიციად იქცეს და ყოველ ახალ წელს ახალი კუპლეტი დაემატოს. თუ სიმღერის თემა გაინტერესებს, ნახე ჩვენი დაბადების დღის სიმღერის სტატიაც.
ხშირად დასმული კითხვები
რატომ არ აქვეყნებთ სიმღერების ტექსტებს?
ბევრი სიმღერა და ლექსი საავტორო უფლებებითაა დაცული. ამიტომ ვასახელებთ ავტორსა და სათაურს, ტექსტს კი შეგიძლია იპოვო ავტორის წიგნში ან ოფიციალურ წყაროში.
რა არის ალილო?
ალილო ქართული საშობაო სიმღერა და მსვლელობაა. მეალილოეები შობის ღამეს კარდაკარ დადიოდნენ, მღეროდნენ და ოჯახებს შობას ულოცავდნენ.
რომელი სიმღერა ჯობს ბაღის ზეიმისთვის?
აირჩიე მოკლე სიმღერა, მარტივი მელოდიით და რითმით, რომელსაც მოძრაობები ახლავს. საუკეთესოა, აღმზრდელს წინასწარ შეუთანხმო, რომ ბავშვი სახლშიც იმავე ვერსიას ვარჯიშობდეს.
ვინ დაწერა „Jingle Bells“?
„Jingle Bells“ ამერიკელმა კომპოზიტორმა ჯეიმს ლორდ პიერპონტმა დაწერა და 1857 წელს გამოიცა.
რა ასაკიდან შეუძლია ბავშვს სიმღერის სწავლა?
ბავშვები მუსიკას ძალიან ადრეული ასაკიდან ეხმიანებიან. პატარებთან დაიწყე მარტივი, განმეორებადი სიმღერებით და მოძრაობებით, და ნუ მოითხოვ ტექსტის ზუსტად დამახსოვრებას.
რა გავაკეთო, თუ ბავშვს სცენაზე სიმღერის რცხვენია?
მთავარია, არასდროს დააძალო. რეპეტიცია ჯერ მშვიდ გარემოში, მხოლოდ ოჯახის წევრების წინაშე დაიწყე, ან შესთავაზე, რომ შენთან, დაიკოსთან ან ძამიკოსთან ერთად იმღეროს. ხშირად ბავშვებს სიმორცხვის დაძლევაში სათამაშო მიკროფონის ან ინსტრუმენტის ხელში ჭერაც ეხმარება — მთავარია, მუსიკა მისთვის სიხარულად დარჩეს და არა დაძაბულ გამოცდად.
