ხალხური ნიშნები და ცრურწმენები თაობიდან თაობას გადაეცემა: ამბობენ, რომ მარილის დაყრა ჩხუბის ნიშანია, გატეხილი სარკე უბედურებას მოასწავებს, ორსულის მუცლის ფორმით კი ბავშვის სქესს „გამოიცნობ“. ამ გვერდზე ყველაზე გავრცელებულ ნიშნებს „მითი თუ ფაქტი“ ფორმატში გაგაცნობ: გაიგებ, საიდან მოდის თითოეული მათგანი და რას ამბობს კვლევა, განსაკუთრებით მაშინ, როცა საქმე ორსულობასა და ბავშვებს ეხება.
ხალხური ნიშნები ფოლკლორია და არა მეცნიერება. ის საინტერესოა, როგორც კულტურის ნაწილი, მაგრამ ჯანმრთელობასთან დაკავშირებული გადაწყვეტილებები აუცილებლად ექიმთან ერთად მიიღე.
რა არის ხალხური ნიშანი
ფოლკლორი ხალხის მიერ ზეპირად გადაცემული რწმენა-წარმოდგენები, წეს-ჩვეულებები და თქმულებებია. ნიშნები, ანუ „თუ ასე მოხდა, ის მოხდება“ ტიპის წარმოდგენები, სწორედ მის ნაწილს შეადგენს. ბევრ მათგანს რეალური ისტორიული ფესვი აქვს: მაგალითად, ძველად მარილი ძვირი და ძვირფასი იყო, ამიტომ მისი დაყრა ოჯახისთვის პირდაპირ ზარალს ნიშნავდა.
ყოველდღიური ნიშნები: მითი თუ ფაქტი
მარილის დაყრა ჩხუბის ნიშანია
მითი, მაგრამ ისტორიით. მარილი დიდი ხნის განმავლობაში ძვირი პროდუქტი იყო, ვაჭრობასა და რიტუალებშიც გამოიყენებოდა, ამიტომ მისი დაყრა უიღბლობას უკავშირდებოდა. ქართულ ხალხურ რწმენაში მარილის სესხებაც განსაკუთრებული იყო: მეზობელს მას ხშირად სიმბოლურ ფასად აძლევდნენ. რეალურად, ჩხუბთან არანაირი კავშირი არ არსებობს.
გატეხილი სარკე 7 წლის უბედურებაა
მითი. სარკეს ბევრ კულტურაში ადამიანის „ანარეკლთან“, სულთან აკავშირებდნენ. „7 წლის“ დეტალს ხშირად ძველ რომს მიაწერენ, თუმცა ზუსტი წარმომავლობა უცნობია. ერთადერთი რეალური საფრთხე ნამსხვრევებია: ფრთხილად აკრიფე და ბავშვი ახლოს ნუ მიუშვებ.
ხეზე დაკაკუნება ცუდს აშორებს
მითი. ეს ჩვეულება ბევრ ქვეყანაშია გავრცელებული, მაგრამ მისი წარმომავლობა დაზუსტებული არ არის. ფსიქოლოგიურად კი სრულიად გასაგებია: ასეთი პატარა რიტუალი შფოთვის შემცირებაში გეხმარება.
ნივთის თხოვება „იღბალს წაიღებს“
მითი. ძველი რწმენით, ფულს საღამოს არ ასესხებდნენ, ნახმარ ტანსაცმელს, სამკაულს ან ჭურჭელს არ ათხოვებდნენ, ცოცხის გატანა კი „ბარაქის გახვეტად“ ითვლებოდა. ეს ფოლკლორის საინტერესო ნაწილია, მაგრამ შენს იღბალთან კავშირი არ აქვს. სამკაულისა და ტანსაცმლის სხვისთვის თხოვებისას ერთადერთი რეალური საკითხი, რასაც ყურადღება უნდა მიაქციო, ჰიგიენაა.
ორსულობის ნიშნები: მითი თუ ფაქტი
მუცლის ფორმით ბავშვის სქესი ჩანს
მითი. 1999 წელს ჩატარებულ კვლევაში ორსულებმა მუცლის ფორმით ბავშვის სქესი იმაზე უკეთ ვერ გამოიცნეს, ვიდრე უბრალოდ შემთხვევითი ვარაუდით. შენი მუცლის ფორმა კუნთების ტონუსზე, სხეულის აგებულებასა და ნაყოფის მდებარეობაზეა დამოკიდებული. სქესს მხოლოდ ულტრაბგერითი კვლევა ან ექიმის მიერ დანიშნული ტესტი გაჩვენებს.
გულძმარვა ნიშნავს, რომ ბავშვი თმიანი დაიბადება
ნაწილობრივ ფაქტი. ეს იშვიათი გამონაკლისია: 2006 წლის მცირე კვლევაში (64 ქალი) მათ, ვისაც ორსულობისას ძლიერი გულძმარვა აწუხებდა, უფრო ხშირად შეეძინათ ხშირთმიანი ბავშვი. მკვლევრების ვარაუდით, ორივეზე შესაძლოა ერთი და იგივე ჰორმონები მოქმედებდეს. თუმცა გახსოვდეს, რომ გულძმარვის მთავარი მიზეზი უმეტესად კუჭზე საშვილოსნოს ზეწოლა და ჰორმონული ცვლილებებია.
სავსე მთვარისას მეტი ბავშვი იბადება
მითი. დიდმა კვლევებმა, მათ შორის 2005 წელს გამოქვეყნებულმა ასობით ათასი მშობიარობის ანალიზმა, მთვარის ფაზასა და მშობიარობების რაოდენობას შორის კავშირი ვერ იპოვა. მთვარის ფაზები შეგიძლია ნახო მთვარის კალენდარში.
ორსულმა კატას არ უნდა მოუაროს
ნაწილობრივ ფაქტი. კატის განავალში შეიძლება იყოს ტოქსოპლაზმა, რომელიც ორსულობისას ნაყოფისთვის საშიშია. ამიტომ რეკომენდაციაა, რომ ორსულობის დროს კატის ტუალეტი თავად არ გაწმინდო, ან ეს ხელთათმანით გააკეთო და შემდეგ ხელები კარგად დაიბანო. თავად კატასთან ერთად ცხოვრება და მისი მოფერება აკრძალული ნამდვილად არ არის.
ბავშვებთან დაკავშირებული ნიშნები: მითი თუ ფაქტი
„ბატონები“ ტკბილეულით და საჩუქრებით უნდა „მოიმადლიერო“
ტრადიცია, მაგრამ არა მკურნალობა. ქართულ მითოლოგიაში ბატონები სნეულების სულები არიან. დღეს ამ სიტყვით ბავშვთა ზოგიერთ ინფექციას, მაგალითად წითელასა და ჩუტყვავილას, მოიხსენიებენ. ტრადიციით, ოჯახი ტკბილეულს ამზადებს და ავადმყოფს ანებივრებს. ბავშვის განებივრება სასიამოვნოა, მაგრამ გახსოვდეს, რომ წითელა სერიოზული დაავადებაა: მის თავიდან ასაცილებლად არსებობს ვაქცინა, ავადობისას კი ექიმთან კონსულტაცია აუცილებელია. ვრცლად: პედიატრი.
შაქარი ბავშვს ჰიპერაქტიურს ხდის
მითი. 1995 წლის მეტაანალიზმა, რომელმაც მრავალი ორმაგად ბრმა კვლევა გააერთიანა, ვერ დაადასტურა, რომ შაქარი ბავშვის ქცევაზე ან ყურადღებაზე მოქმედებს. ეს „ეფექტი“ ხშირად გარემოდან მოდის: დაბადების დღე, ბევრი ბავშვი და საერთო აღგზნება. თუმცა, შაქრის შეზღუდვა მაინც სასარგებლოა შენი პატარას კბილებისა და ზოგადი ჯანმრთელობისთვის.
საღეჭი რეზინი 7 წელი რჩება კუჭში
მითი. საღეჭი რეზინი მართლაც არ ინელება, მაგრამ საჭმლის მომნელებელი სისტემიდან რამდენიმე დღეში ბუნებრივად გამოდის. იშვიათად, თუ პატარა ბავშვი ძალიან ბევრ რეზინს ხშირად ყლაპავს, შეიძლება ნაწლავის გაჭედვა მოხდეს, ამიტომ პატარებს საღეჭ რეზინს ნუ მისცემ.
სიბნელეში კითხვა თვალს აფუჭებს
მითი. ცუდ შუქზე კითხვა თვალს დაგიღლის და შეიძლება თავის ტკივილიც გამოიწვიოს, მაგრამ მხედველობას სამუდამოდ არ აზიანებს. სამაგიეროდ, კვლევები აჩვენებს, რომ თუ ბავშვი გარეთ, დღის შუქზე მეტ დროს ატარებს, ახლომხედველობის განვითარების რისკი მცირდება.
სტაფილო ბნელში ხედვას აუმჯობესებს
ნაწილობრივ ფაქტი. სტაფილო შეიცავს ბეტა-კაროტინს, საიდანაც ორგანიზმი ვიტამინ A-ს გამოიმუშავებს, ხოლო ვიტამინ A-ს დეფიციტი ღამის სიბრმავეს იწვევს. მაგრამ თუ ეს ვიტამინი ორგანიზმში საკმარისად გაქვს, მეტი სტაფილოს ჭამა ხედვას უკეთესს ვეღარ გახდის. სხვათა შორის, ეს მითი მეორე მსოფლიო ომის დროს ბრიტანულმა პროპაგანდამ გაავრცელა.
სველი თმით გარეთ გასვლა გაციებას იწვევს
უმეტესად მითი. გაციებას ვირუსები იწვევს და არა უბრალოდ სიცივე. თუმცა, ერთ პატარა კვლევაში ფეხის გაციების შემდეგ ზოგ მონაწილეს გაციების სიმპტომები უფრო ხშირად დაეწყო. ამიტომ მკვლევრები ვარაუდობენ, რომ სიცივემ შესაძლოა ორგანიზმში უკვე არსებული ვირუსის გამოვლენას შეუწყოს ხელი.
რატომ გვჯერა ნიშნების
შენი ტვინი მუდმივად კანონზომიერებებს ეძებს და უფრო იმას იმახსოვრებს, რაც „ახდა“: თუ მარილის დაყრის შემდეგ იჩხუბე, ამას დაიმახსოვრებ, ხოლო იმ ას შემთხვევას, როცა არაფერი მომხდარა, უბრალოდ დაივიწყებ. გარდა ამისა, ნიშნები კონტროლის განცდას გიჩენს გაურკვეველ სიტუაციაში, მაგალითად ორსულობისას. ამიტომ ხალხური ნიშნები შეგიძლია სახალისო ტრადიციად შეინარჩუნო, ოღონდ მნიშვნელოვანი გადაწყვეტილებები ყოველთვის ფაქტებზე დაყრდნობით მიიღე.
მსგავსი თემები: სიზმრის ახსნა და ნუმეროლოგია.
ხშირად დასმული კითხვები
რომელია ყველაზე გავრცელებული ხალხური ნიშანი?
ბევრ ქვეყანაში, მათ შორის საქართველოში, ყველაზე კარგად ნაცნობია მარილის დაყრა, გატეხილი სარკე და ხეზე დაკაკუნება. ყველა მათგანი მითია, ოღონდ საინტერესო წარსულით.
შეიძლება მუცლის ფორმით ბავშვის სქესის გაგება?
არა, ამ გზით სქესს ვერ გაიგებ. კვლევაში ასეთი ვარაუდი შემთხვევით გამოცნობაზე უკეთესი არ აღმოჩნდა. ბავშვის სქესს ზუსტად მხოლოდ ულტრაბგერა ან სპეციალური ტესტი გაჩვენებს.
მართლა იბადება მეტი ბავშვი სავსე მთვარისას?
არა. დიდმა კვლევებმა მთვარის ფაზასა და მშობიარობის სიხშირეს შორის კავშირი ვერ იპოვა.
არის თუ არა რომელიმე ხალხური ნიშანი მართალი?
ზოგიერთს რეალური საფუძველი ნამდვილად აქვს: მაგალითად, ორსულისთვის კატის ტუალეტთან სიფრთხილე ტოქსოპლაზმის რისკის გამო სრულიად გამართლებულია, გულძმარვასა და ბავშვის თმიანობას შორის კავშირი კი ერთ მცირე კვლევაში მართლაც გამოჩნდა.
ამავე რუბრიკაში:
