ბავშვთა ორთოპედი: ბრტყელტერფიანობა, თეძო, ხერხემალი და სიარული

ბავშვი ფეხის წვერებზე დადის, ტერფები ბრტყელი აქვს ან მუხლები უცნაურად ეხრება? ამ სტატიიდან გაიგებ, რომელი თავისებურებაა ასაკობრივი ნორმა და თავისით გაივლის, რა შემთხვევაში უნდა მიმართო ბავშვთა ორთოპედს, როდის არის საჭირო ექიმთან სასწრაფო ვიზიტი და როგორ შეურჩიო პატარას პირველი ფეხსაცმელი.

ვინ არის ბავშვთა ორთოპედი

ორთოპედი ძვლების, სახსრების, კუნთებისა და იოგების პრობლემებს იკვლევს და მკურნალობს. ბავშვთა ორთოპედი კი უშუალოდ მზარდი ჩონჩხის — ტერფების, ქვედა კიდურების, მენჯ-ბარძაყის სახსრებისა და ხერხემლის — განვითარებაზე ზრუნავს. მკურნალობა შეიძლება მოიცავდეს დაკვირვებას, სპეციალურ ვარჯიშებს, ორთოპედიულ საფენს ან ფიქსატორს, იშვიათ შემთხვევაში კი — ქირურგიულ ჩარევას.

ბავშვს ორთოპედთან, როგორც წესი, პედიატრი ამისამართებს.

რა არის ნორმა: ფეხები და სიარული ასაკის მიხედვით

NHS-ის თანახმად, როდესაც ბავშვი სიარულს იწყებს, სრულიად ბუნებრივია, რომ ფეხებს ფართოდ დგამდეს და წონასწორობის შესანარჩუნებლად ხელებს შლიდეს. ადრეულ ასაკში ხშირია O-ს ან X-ის ფორმის ფეხები, ასევე სიარულისას ტერფების შიგნით ან გარეთ შებრუნება. უმეტეს შემთხვევაში, ეს თავისებურებები ზრდასთან ერთად თავისით სწორდება:

• O-ს ფორმის ფეხები: 18 თვემდე ძალიან ხშირია, როცა დგომისას ბავშვს მუხლებსა და კოჭებს შორის მცირე დაშორება აქვს. თუ ეს დაშორება საგრძნობლად დიდია ან დროთა განმავლობაში თავისით არ მცირდება, ექიმს მიმართე;
• X-ის ფორმის ფეხები (როცა მუხლები ერთმანეთს ეხება, კოჭები კი დაშორებულია): როგორც წესი, 7 წლის ასაკისთვის თავისით სწორდება;
• ტერფების შიგნით შებრუნება: ჩვეულებრივ, 8 წლის ასაკისთვის სწორდება და მკურნალობას, როგორც წესი, არ საჭიროებს;
• ტერფების გარეთ შებრუნება: უმეტესად 4 წლის ასაკისთვის სწორდება;
• ფეხის წვერებზე სიარული: 3 წლამდე ასაკის ბავშვებში საკმაოდ გავრცელებულია. თუ ეს საკითხი გაშფოთებს, გაესაუბრე ექიმს.

რა მდგომარეობებს მკურნალობს ბავშვთა ორთოპედი

ბრტყელტერფიანობა

NHS-ის მონაცემებით, მცირეწლოვან ბავშვთა უმეტესობას ტერფი ბრტყელი აქვს, თაღი კი, ჩვეულებრივ, 3-დან 10 წლამდე ასაკში ყალიბდება. თუ ფეხის წვერებზე შედგომისას ტერფის თაღი იკვეთება, მკურნალობა, როგორც წესი, საჭირო არ არის. ბრტყელტერფიანობა იშვიათად ქმნის დისკომფორტს და არც სპორტულ აქტივობას უშლის ხელს. მიმართე ექიმს, თუ ბავშვს ტერფები სტკივა, უშეშდება ან უსუსტდება, ხშირად იზიანებს ტერფსა და კოჭს, უჭირს გამართულად სიარული და წონასწორობის დაცვა, ან თუ სიბრტყელე მხოლოდ ცალ ტერფზე აღენიშნება.

თეძოს დისპლაზია

NHS-ის განმარტებით, მენჯ-ბარძაყის სახსრის განვითარებითი დისპლაზიის დროს სახსარი სათანადოდ არ არის ფიქსირებული და ადვილად მოძრაობს. ეს მდგომარეობა, როგორც წესი, უმტკივნეულოა, რის გამოც მშობლებს ხშირად შეუმჩნეველი რჩებათ და მას უმეტესად ახალშობილის გეგმური გასინჯვისას აღმოაჩენენ. ყურადღება მიაქციე შემდეგ ნიშნებს: ტკაცუნის ხმა თეძოს მოძრაობისას, ფეხების ასიმეტრიული მოძრაობა ან განსხვავებული სიგრძე, ხოხვისას ცალი ფეხის დათრევა ან კოჭლობა სიარულის დროს. NHS-ის მიხედვით, დისპლაზიის რისკი უფრო მაღალია გოგონებში, ასევე მაშინ, თუ ოჯახში მსგავსი შემთხვევა დაფიქსირებულა ან ნაყოფს მუცლადყოფნისას მენჯით წინამდებარეობა ჰქონდა. ჩვილებში დიაგნოზი მენჯ-ბარძაყის სახსრის ექოსკოპიით ისმება. ექოსკოპიის შესახებ ვრცლად: ექოსკოპისტი. მკურნალობის ყველაზე გავრცელებული მეთოდი რბილი ქსოვილის სპეციალური ფიქსატორია (პავლიკის სალტე), რომელსაც ჩვილი 6–12 კვირის განმავლობაში ატარებს.

ხერხემლის გამრუდება (სკოლიოზი)

NHS-ის მიხედვით, სკოლიოზი ხერხემლის გვერდითი გამრუდებაა, რომელიც ყველაზე ხშირად 10-დან 15 წლამდე ასაკში ვლინდება. დააკვირდი შემდეგ ნიშნებს: ხერხემალი შესამჩნევად გამრუდებულია, ბავშვი დგომისას ცალ მხარეს იხრება, მხრები ან თეძოები არათანაბარ დონეზეა, ნეკნები ერთ მხარეს უფრო მეტად არის წინ წამოწეული, ან ტანსაცმელი ტანზე არასიმეტრიულად ადგას. NHS-ის თანახმად, შემთხვევათა დაახლოებით 80%-ში გამომწვევი მიზეზი უცნობია, მსუბუქი ფორმის სკოლიოზი კი ჩარევას ყოველთვის არ მოითხოვს. ზრდის პროცესში მყოფ მოზარდს გამრუდების პროგრესირების შესაჩერებლად შესაძლოა სპეციალური კორსეტი დაუნიშნონ. ქირურგიული ჩარევა იშვიათად ხდება საჭირო.

„ზრდის ტკივილები“

NHS-ის მიხედვით, ეს არის ქვედა კიდურების საკმაოდ გავრცელებული ტკივილი 3-დან 12 წლამდე ასაკის ბავშვებში. ახასიათებს ყრუ ან მფეთქავი შეგრძნება ორივე ფეხში, რომელიც საღამოს ან ღამის საათებში იწყება და დილისთვის სრულად ქრება. ეს მდგომარეობა უსაფრთხოა და, სახელწოდების მიუხედავად, უშუალოდ ზრდის პროცესით არ არის განპირობებული. დისკომფორტის შესამსუბუქებლად შეიძლება დაგეხმაროს ფეხების ნაზი მასაჟი და თბილი საფენის დადება.

თეძოს ტკივილი და კოჭლობა

NHS-ის თანახმად, ბავშვებში თეძოს ტკივილის ყველაზე ხშირი მიზეზი ე.წ. „გაღიზიანებული თეძოა“ — სახსრის გარდამავალი ანთება, რომელიც, ჩვეულებრივ, 1–2 კვირაში თავისით გაივლის. ამის მიუხედავად, თეძოს ტკივილი ყოველთვის საჭიროებს ექიმის შეფასებას, რათა გამოირიცხოს უფრო სერიოზული მიზეზები, როგორებიცაა სახსრის ინფექცია, მოტეხილობა ან პერთესის დაავადება.

რა ნიშნებზე მიმართო ორთოპედს

• ბავშვს ტერფები ან ფეხები სტკივა, უშეშდება, ან სიარული და წონასწორობის დაცვა უჭირს;
• პრობლემა მხოლოდ ცალ მხარეს ვლინდება — მაგალითად, ერთ ფეხზე, ერთ მუხლზე ან ერთ თეძოზე;
• ფეხების ფორმა ასაკის მატებასთან ერთად არ სწორდება და პირიქით, უფრო მეტად ირღვევა;
• ქვედა კიდურები სხვადასხვა სიგრძისაა ან თეძოს სახსარი მოძრაობისას ტკაცუნობს;
• მხრები ან თეძოები არათანაბარ სიმაღლეზეა, ან ხერხემლის ხაზი გამრუდებულია;
• ფეხის ტკივილი დილის საათებშიც ნარჩუნდება, ან თავს იჩენს სიარულისა და თამაშის დროს.

როდის მიხვიდე ექიმთან სასწრაფოდ

NHS-ის რეკომენდაციით, ექიმს იმავე დღეს უნდა მიმართო, თუ ბავშვს:

• უეცრად დაეწყო თეძოს, ბარძაყის ან მუხლის ტკივილი (გაითვალისწინე, რომ თეძოს პრობლემამ ტკივილი ზოგჯერ მუხლის არეში იცის);
• დაეწყო კოჭლობა ან ვერ ახერხებს ფეხის დადგმას;
• ფეხის ტკივილს თან ახლავს მაღალი ტემპერატურა;
• კიდურზე გაუჩნდა გამონაყარი, შეშუპება ან უჩვეულო სილურჯე;
• აღენიშნება უჩვეულო მოთენთილობა, უმადობა ან წონის კლება.

NHS-ის მიხედვით, თუ ტრავმის შემდეგ ბავშვს ფეხი მოგრეხილი ან მოხრილი აქვს, ძვალი გარეთ ჩანს, ღრმა ჭრილობა აქვს, კანი ცივი და ოფლიანია, ტუჩები ან კანი გაულურჯდა ან გაუფერულდა, ან სუნთქვა გაუჭირდა, დაუყოვნებლივ დაურეკე 112-ს ან მიმართე გადაუდებელი დახმარების განყოფილებას. თუ ფეხი ძალიან სტკივა, ძლიერ შეუსივდა ან ფეხზე დადგომა სტკივა, ექიმს იმავე დღეს მიმართე. ცხელების შესახებ ვრცლად: როცა ბავშვს სიცხე აქვს.

რა ხდება ვიზიტზე

კონსულტაციაზე ორთოპედი დეტალურად გამოგკითხავს, როდის შეამჩნიე ცვლილება და იმატებს თუ არა სიმპტომები დროთა განმავლობაში. ამის შემდეგ ექიმი ბავშვს სთხოვს გაიაროს, შედგეს ფეხის წვერებზე, დაიხაროს წინ და შეაფასებს მის ტერფებს, ფეხებს, მენჯ-ბარძაყის სახსრებსა და ზურგს. საჭიროებისამებრ, შესაძლოა დაინიშნოს რენტგენოლოგიური კვლევა, ჩვილებში კი — მენჯ-ბარძაყის სახსრის ექოსკოპია. ხშირ შემთხვევაში სპეციალისტი მხოლოდ დინამიკაში დაკვირვებასა და გეგმურ გადამოწმებას გირჩევს, ვინაიდან ბევრი ასაკობრივი თავისებურება ზრდის პროცესში თავისით ლაგდება.

როგორ მოემზადო ვიზიტისთვის

• ჩააცვი ბავშვს შორტი ან ისეთი სამოსი, რომელსაც მარტივად გახდი — გასინჯვისას ექიმმა თავისუფლად უნდა დაათვალიეროს ფეხები და ზურგი;
• თან იქონიე ფეხსაცმელი, რომელსაც ბავშვი ყოველდღიურად ყველაზე ხშირად ხმარობს: ძირის ცვეთის ფორმა სპეციალისტს მნიშვნელოვან ინფორმაციას აწვდის;
• თუ სიარულის მანერა გაშფოთებს, ვიზიტამდე სახლში, ბუნებრივ გარემოში გადაუღე მოკლე ვიდეო;
• წინასწარ ჩაინიშნე, დღის რა მონაკვეთში ეწყება ტკივილი — დღისით თუ ღამით, ფიზიკური აქტივობის შემდეგ თუ მოსვენებულ მდგომარეობაში.

როგორ შეურჩიო ბავშვს ფეხსაცმელი

NHS-ის რეკომენდაციები:

• 5 წლამდე ასაკში ბავშვის ტერფი სწრაფად იზრდება, თითების ძვლები კი ჯერ კიდევ რბილი და მოქნილია, ამიტომ მოჭერილი ფეხსაცმელი ან წინდა მათ ბუნებრივ განვითარებას აფერხებს;
• სრულფასოვანი ფეხსაცმელი პატარას მხოლოდ მას შემდეგ სჭირდება, რაც დამოუკიდებლად სიარულს დაიწყებს, საწყის ეტაპზე კი — მხოლოდ გარეთ სეირნობისას;
• უპირატესობა მიანიჭე თასმიან, ბალთიან ან ფხრიწიან („ლიპუჩკიან“) მოდელებს, რომლებიც ქუსლს მყარად აფიქსირებს;
• თუ ფეხის წვერებზე აწევისას ბავშვს ქუსლი ფეხსაცმლიდან უსხლტება, ესე იგი ზომა დიდია;
• შეარჩიე ბუნებრივი, ჰაერგამტარი მასალისგან (ტყავი, ბამბა, ბრეზენტი) დამზადებული ფეხსაცმელი და ბამბის წინდები.

ზამთრის ფეხსაცმლის შერჩევის შესახებ ვრცლად წაიკითხე აქ: ბავშვის ზამთრის ფეხსაცმელი.

როგორ შეარჩიო ექიმი

• გაიარე კონსულტაცია ბავშვის პედიატრთან ან ოჯახის ექიმთან და სთხოვე რეკომენდაცია — მათ კარგად იციან შენი შვილის სამედიცინო ისტორია;
• გადაამოწმე, ფლობს თუ არა შერჩეული სპეციალისტი შესაბამის სახელმწიფო სერტიფიკატს;
• უმჯობესია მიმართო ორთოპედს, რომელსაც უშუალოდ ბავშვებთან მუშაობის გამოცდილება აქვს;
• დააკვირდი, რამდენად გასაგებად გიხსნის კვლევისა თუ მკურნალობის მიზანს და პასუხობს თუ არა შენს შეკითხვებს მოთმინებით;
• მიაქციე ყურადღება ექიმის დამოკიდებულებას პატარას მიმართ — ცდილობს თუ არა მასთან უშუალო კონტაქტის დამყარებას;
• თუ კონსულტაციისას თავს კომფორტულად ვერ გრძნობ, სხვა სპეციალისტის მოძიება ან გადამოწმების მიზნით მეორე აზრის მოსმენა სრულიად ბუნებრივი ნაბიჯია.

რა ჰკითხო ორთოპედს

• ეს მდგომარეობა ასაკობრივი ნორმაა თუ მკურნალობას საჭიროებს?
• რა ასაკისთვისაა მოსალოდნელი თავისით გასწორება და როდის დაგვჭირდება განმეორებითი ვიზიტი?
• საჭიროა თუ არა სპეციალური ფეხსაცმელი, სუპინატორი (ჩასაფენი) ან სამკურნალო ვარჯიშები?
• ეზღუდება თუ არა ბავშვს რაიმე სახის ფიზიკური აქტივობა?

ხშირად დასმული კითხვები

ბრტყელტერფიანობის დროს ორთოპედიული ფეხსაცმელი აუცილებელია?

NHS-ის თანახმად, ბავშვებში ბრტყელტერფიანობა ხშირად ფიზიოლოგიური ნორმაა და თუ ის დისკომფორტს არ იწვევს, ჩარევა საჭირო არ არის. ტკივილის შემთხვევაში ექიმმა შესაძლოა სპეციალური ჩასაფენი ან ვარჯიშები გირჩიოს, თუმცა გაითვალისწინე, რომ ეს საშუალებები თავად ტერფის ფორმას არ ცვლის.

ჩემი შვილი ფეხის წვერებზე დადის. როგორ მოვიქცე?

NHS-ის მონაცემებით, 3 წლამდე ასაკში ეს საკმაოდ ხშირი მოვლენაა. თუ ბავშვი 3 წლის შემდეგაც აგრძელებს წვერებზე სიარულს ან ეს საკითხი გაშფოთებს, მიმართე ექიმს. ზოგჯერ შესაძლოა საჭირო გახდეს ნევროლოგის კონსულტაციაც.

ბავშვს ღამით ფეხები სტკივა. ეს „ზრდის ტკივილია“?

თუ ბავშვი 3–12 წლისაა, ტკივილი ორივე ფეხში ვლინდება, საღამოს ან ღამით იწყება და დილისთვის გაივლის, ეს შეიძლება „ზრდის ტკივილი“ იყოს. აუცილებლად მიმართე ექიმს, თუ ტკივილი მხოლოდ ცალ ფეხში ან კონკრეტულ სახსარშია ლოკალიზებული, დილითაც გრძელდება, ან თან ახლავს კოჭლობა ან ცხელება.

იწვევს თუ არა სკოლიოზს არასწორი ჯდომა?

NHS-ის მიხედვით, შემთხვევათა დაახლოებით 80%-ში სკოლიოზის გამომწვევი მიზეზი უცნობია და მისი პრევენცია შეუძლებელია. ზოგადი ფიზიკური აქტივობა ბავშვისთვის სასარგებლოა და, ექიმის საპირისპირო რეკომენდაციის გარეშე, სპორტისა თუ მოძრაობის შეზღუდვა საჭირო არ არის.

ამავე რუბრიკაში:

ბავშვთა ალერგოლოგი: ალერგიის ნიშნები, ტესტები და ანაფილაქსია

ბავშვთა გასტროენტეროლოგი: ყაბზობა, კოლიკა, მუცლის ტკივილი

ბავშვთა დერმატოლოგი: გამონაყარი, ეგზემა და როდის მიხვიდე ექიმთან

ბავშვთა ენდოკრინოლოგი: ზრდა, ფარისებრი ჯირკვალი, დიაბეტი და მომწიფება

ბავშვთა კარდიოლოგი: გულის შუილი, გამოკვლევები და როდის მიხვიდე

ბავშვთა ოფთალმოლოგი: როდის შეამოწმო ბავშვის მხედველობა