ბავშვთა ოფთალმოლოგი: როდის შეამოწმო ბავშვის მხედველობა

ამჩნევ, რომ ბავშვს წიგნი ცხვირთან ძალიან ახლოს მიაქვს, ტელევიზორის წინ ლამის ეკრანთან ჯდება, ან ფოტოებზე ერთი თვალი თითქოს სხვა მხარეს გაურბის? პატარები ხშირად ვერც კი ხვდებიან, რომ ცუდად ხედავენ — მათთვის ეს უბრალოდ ჩვეულებრივი მდგომარეობა, ანუ „ნორმაა“. სწორედ ამიტომ, მხედველობის პრობლემის დროულად აღმოჩენა ხშირად მშობლის დაკვირვებულობაზეა დამოკიდებული. ამ სტატიაში მარტივად აგიხსნით, როდის უნდა მიიყვანო შვილი ოფთალმოლოგთან, რა საყურადღებო ნიშნები არ უნდა გამოგრჩეს და რას უნდა ელოდო ექიმთან ვიზიტისას.

ვინ არის ბავშვთა ოფთალმოლოგი

ოფთალმოლოგი, იგივე თვალის ექიმი, თვალის დაავადებებს იკვლევს და მკურნალობს, საჭიროების შემთხვევაში კი ოპერაციებსაც ატარებს. რაც შეეხება ბავშვთა ოფთალმოლოგს, მისი მთავარი ფოკუსი პატარების მხედველობის სწორი განვითარება და ბავშვთა ასაკისთვის დამახასიათებელი პრობლემების მართვაა. გაითვალისწინე, რომ მხოლოდ სათვალის შესარჩევად მხედველობას ზოგჯერ ოპტომეტრისტი ამოწმებს, ხოლო უშუალოდ თვალის დაავადებების მკურნალობა ოფთალმოლოგის საქმეა.

რატომ არის ადრეული შემოწმება ასეთი მნიშვნელოვანი

NHS-ის მონაცემებით, ბავშვებში მხედველობის სერიოზული დარღვევები იშვიათია, თუმცა ოქროს წესი უცვლელია: რაც უფრო ადრე აღმოაჩენ პრობლემას, მით უფრო დროულად და ეფექტურად დაიწყება მკურნალობა. რადგან ბავშვი თავად ვერ აცნობიერებს, რომ კარგად ვერ ხედავს, შემოწმების გარეშე ეს შეიძლება დიდხანს დარჩეს შეუმჩნეველი და ხელი შეუშალოს როგორც მის განვითარებას, ისე სწავლის პროცესს. მით უმეტეს, WHO-ს მიხედვით, მხედველობის დაქვეითების დიდი ნაწილი თავიდან აცილებადია ან მკურნალობას ექვემდებარება.

ბავშვებში გავრცელებული მდგომარეობები

სიელმე (სტრაბიზმი)

NHS-ის აღწერით, სიელმის დროს თვალები სხვადასხვა მიმართულებით იყურება — ერთი თვალი შეიძლება შიგნით, გარეთ, ზემოთ ან ქვემოთ იყოს გადახრილი. ეს მდგომარეობა განსაკუთრებით ხშირია პატარებში. 3 თვემდე ასაკის ჩვილებში დროდადრო შესამჩნევი სიელმე ჩვეულებრივი მოვლენაა და, როგორც წესი, საშიში არ არის. მაგრამ თუ ბავშვი უკვე 3 თვეზე უფროსია და თვალი მაინც გაურბის (თუნდაც პერიოდულად, ან მუდმივად), აუცილებლად მიმართე ექიმს. NHS-ის მიხედვით, სიელმე თავისით იშვიათად ქრება, ამიტომ, როგორც წესი, საჭირო ხდება მკურნალობა: სათვალის ტარება, სპეციალური ვარჯიშები ან ოპერაცია.

„ზარმაცი თვალი“ (ამბლიოპია)

NHS-ის განმარტებით, ამბლიოპიის დროს ერთ თვალში მხედველობა სათანადოდ ვერ ვითარდება. ამ მდგომარეობას ხშირად აშკარა სიმპტომები არ ახლავს და მხოლოდ მხედველობის შემოწმებისას ვლინდება. თუმცა, პატარა ბავშვს სახლშიც შეგიძლია ჩაუტარო მარტივი ტესტი: ხელით ჯერ ერთი თვალი დაუფარე, შემდეგ კი მეორე. თუ იმ თვალს დაუფარავ, რომლითაც კარგად ხედავს, ბავშვი სავარაუდოდ გაღიზიანდება ან ეცდება, ხელი გაგიწიოს.

ახლომხედველობა (მიოპია)

NHS-ის მიხედვით, ახლომხედველობა ძალიან გავრცელებული პრობლემაა და, როგორც წესი, 6-დან 13 წლამდე ასაკში იჩენს თავს. მისი დამახასიათებელი ნიშნებია: დაფაზე დაწერილის გარჩევის გაძნელება, ტელევიზორთან ახლოს ჯდომა, ტელეფონის ან პლანშეტის სახესთან ძალიან ახლოს მიტანა, თავის ტკივილი და თვალების ხშირი ფშვნეტა. მიოპია ხშირად მემკვიდრეობითია და შეიძლება ნელ-ნელა გაუარესდეს, სანამ თვალი ზრდას არ დაასრულებს — დაახლოებით 20 წლის ასაკამდე.

კონიუნქტივიტი

NHS-ის მიხედვით, კონიუნქტივიტი თვალის ანთებაა, რომლის დროსაც თვალი წითლდება, ჩნდება ქავილის ან წვის შეგრძნება, დილით კი წამწამები შეიძლება ერთმანეთზე იყოს მიწებებული. ხშირად ის ორ კვირაში თავისით გაივლის ხოლმე. თუმცა გახსოვდეს: თუ თვალის ანთება ახალშობილს შეამჩნიე, გადადების გარეშე, მაშინვე მიმართე ექიმს.

რა ნიშნების შემჩნევისას უნდა მიმართო ოფთალმოლოგს

• ბავშვი ხშირად ხუჭავს ან ახამხამებს ცალ თვალს;
• თვალები სხვადასხვა მიმართულებით იყურება;
• უჭირს საგნებისთვის ან ადამიანებისთვის თვალის გაყოლება;
• რაიმეზე დაკვირვებისას თავს ცალ მხარეს ხრის;
• ხშირად იფშვნეტს თვალებს, უჩივის თვალების დაღლას ან თავის ტკივილს;
• უჭირს ბურთის დაჭერა, ხშირად ეცემა ან საგნებს ეჯახება;
• ფოტოებზე ერთ გუგაში წითლის ნაცვლად თეთრი ანარეკლი ჩანს;
• მასწავლებელი გეუბნება, რომ ბავშვი დაფაზე დაწერილს კარგად ვერ ხედავს.

ეს ჩამონათვალი NHS-ის რეკომენდაციებს ეფუძნება. თუ რომელიმე ნიშანი გეცნობა ან რამე გაეჭვებს, შეგიძლია ჯერ პედიატრს გაესაუბრო, ან პირდაპირ ოფთალმოლოგთან ჩაეწერო ვიზიტზე.

როდის გჭირდება სასწრაფო დახმარება (112)

• თვალის ტრავმის დროს: ძლიერი დარტყმა, ჭრილობა ან თვალში ჩარჩენილი უცხო სხეული;
• თვალში ქიმიური ნივთიერების მოხვედრისას: სასწრაფოდ ჩამოჰბანე თვალი სუფთა წყლით და მაშინვე გამოიძახე სასწრაფო დახმარება;
• მხედველობის უეცარი დაკარგვის ან გაორების შემთხვევაში;
• თვალის ძლიერი ტკივილის დროს;
• თუ ქუთუთო ძლიერად არის შეშუპებული, გაწითლებული და ამას თან ახლავს სიცხე.

რა ხდება ექიმთან ვიზიტზე

NHS-ის აღწერით, მხედველობის შემოწმებისას ექიმი ბავშვს თვალის წინ სხვადასხვა ლინზას უყენებს და სთხოვს, შეხედოს სინათლეს ან წაიკითხოს ასოები. თუ ბავშვი ჯერ პატარაა, ასოების ნაცვლად სახალისო სურათებს იყენებენ. იმისათვის, რომ თვალის ფსკერი კარგად დაათვალიეროს, ოფთალმოლოგმა შეიძლება სპეციალური, გუგის გამაფართოებელი წვეთები გამოიყენოს. გაითვალისწინე, რომ პროცედურის შემდეგ პატარამ შეიძლება რამდენიმე საათის განმავლობაში ბუნდოვნად დაინახოს და მკვეთრმა სინათლემ შეაწუხოს — ამიტომ კარგი იქნება, თუ თან მზის სათვალეს წაუღებ.

როგორ მოემზადო ვიზიტისთვის

• წინასწარ ჩამოწერე, რა სიმპტომები შეამჩნიე ბავშვს და როდიდან დაიწყო ეს ყველაფერი;
• გაიხსენე და უთხარი ექიმს, ხომ არ აქვს ოჯახში ვინმეს სიელმე, ამბლიოპია ან ძლიერი ახლომხედველობა;
• თუ ბავშვი უკვე ატარებს სათვალეს, აუცილებლად წაიღე თან;
• ვიზიტისთვის საკმარისი დრო გამოყავი — გახსოვდეს, რომ თვალის წვეთების მოქმედებას გარკვეული დრო სჭირდება;
• წინასწარ შეამზადე პატარა: მშვიდად აუხსენი, რომ ექიმთან ერთად „სურათებს დაათვალიერებთ“, ხოლო წვეთებმა შეიძლება სულ ცოტა ხნით თვალი აუწვას.

ეკრანები და ბავშვის თვალები

როცა ბავშვი დიდხანს უყურებს ეკრანს, ის იშვიათად ახამხამებს თვალებს, რაც გადაღლას იწვევს. ამის თავიდან ასაცილებლად ეცადე:

• ეკრანთან გატარებული დრო ბავშვის ასაკის შესაბამისად შეზღუდო;
• შეახსენო, რომ ხშირად შეისვენოს და მზერა შორს მდებარე საგნებზე გადაიტანოს;
• ხელი შეუწყო, რომ ყოველდღე ითამაშოს გარეთ, სუფთა ჰაერზე;
• იზრუნო იმაზე, რომ ოთახი ყოველთვის კარგად იყოს განათებული.

სათვალე: როგორ დაეხმარო ბავშვს შეჩვევაში

თუ ბავშვს სათვალე დაუნიშნეს, მნიშვნელოვანია, რომ ის ზუსტად ექიმის მითითების მიხედვით ატაროს. პროცესი უფრო სასიამოვნო რომ გახდეს, მიეცი საშუალება, თავად აირჩიოს სასურველი ჩარჩო, ხშირად შეაქე და აუხსენი, რომ სათვალე სამყაროს უკეთ დანახვაში ეხმარება. ხოლო თუ პატარა სათვალის გაკეთებაზე მაინც კატეგორიულ უარს ამბობს, ან გეუბნება, რომ ჩარჩო უჭერს და კარგად ვერ ხედავს, აუცილებლად მიმართე ექიმს ან ოპტიკოსს.

როგორ შეარჩიო კარგი ექიმი

• რჩევა ჰკითხე შენს პედიატრს ან ოჯახის ექიმს — ისინი კარგად იცნობენ შენი შვილის ჯანმრთელობის ისტორიას და სანდო სპეციალისტს მიგასწავლიან;
• გადაამოწმე, ფლობს თუ არა შერჩეული ექიმი სახელმწიფო სერტიფიკატს შესაბამის სპეციალობაში;
• უპირატესობა მიანიჭე სპეციალისტს, რომელსაც უშუალოდ ბავშვებთან მუშაობის გამოცდილება აქვს;
• დააკვირდი კომუნიკაციას: გიხსნის თუ არა გასაგებ ენაზე, რას აკეთებს და რატომ, და გპასუხობს თუ არა კითხვებზე მოთმინებით;
• მიაქციე ყურადღება, როგორ ეპყრობა თავად პატარას — ცდილობს თუ არა მასთან კონტაქტის დამყარებას, ნაცვლად იმისა, რომ მხოლოდ შენ გელაპარაკოს;
• გახსოვდეს, თუ ვიზიტისას თავს კომფორტულად ვერ გრძნობ, სხვა სპეციალისტის მოძებნა ან გადამოწმების მიზნით მეორე აზრის მოსმენა სრულიად ბუნებრივი და ნორმალურია.

რა უნდა ჰკითხო ოფთალმოლოგს

• ზუსტად რა დიაგნოზი აქვს ბავშვს და რამდენად საყურადღებოა ეს მდგომარეობა?
• სჭირდება თუ არა სათვალე და დღის განმავლობაში რამდენ ხანს უნდა ატაროს?
• როდის გვიწევს მომდევნო, გეგმური ვიზიტი შედეგების შესამოწმებლად?
• როგორ შემიძლია დავეხმარო ბავშვს სახლის პირობებში?

ჯერ კიდევ არ ხარ დარწმუნებული, რომელი სპეციალისტი გჭირდება? გადახედე ჩვენს გზამკვლევს: რომელ ექიმთან მივიდე. ხოლო თუ ბავშვი ხშირად უჩივის თავის ტკივილს, გაეცანი სტატიას: ბავშვთა ნევროლოგი.

ხშირად დასმული კითხვები

რა ასაკში უნდა შევუმოწმოთ ბავშვს მხედველობა პირველად?

NHS-ის მიხედვით, თვალების პირველი შემოწმება ჯერ კიდევ ახალშობილობის პერიოდში ხდება, შემდეგ კი ბავშვობის განმავლობაში კიდევ რამდენჯერმე მეორდება. ჰკითხე შენს პედიატრს, კონკრეტულად როდის უწევს შენს შვილს ოფთალმოლოგთან გეგმური ვიზიტი. თუმცა, თუ რაიმე საეჭვოს შეამჩნევ, ექიმთან მისვლა ნებისმიერ ასაკში შეგიძლია.

სიელმე თავისით გაივლის?

NHS-ის მონაცემებით, სიელმე თავისით ძალიან იშვიათად ქრება და უყურადღებოდ დატოვების შემთხვევაში, შეიძლება მხედველობის სხვა პრობლემებიც გამოიწვიოს. გამონაკლისია 3 თვემდე ასაკის ჩვილები, რომლებშიც დროდადრო გამოჩენილი სიელმე ხშირი და ბუნებრივი მოვლენაა.

მართალია, რომ სათვალე თვალს „აზარმაცებს“?

არა, ეს გავრცელებული მითია. სინამდვილეში, სათვალე ბავშვს სამყაროს სწორად აღქმაში ეხმარება, ხოლო ზოგიერთი დიაგნოზის, მაგალითად ამბლიოპიის დროს, ის მკურნალობის აუცილებელი ნაწილია.

ახლომხედველობა ასაკთან ერთად გაივლის?

NHS-ის მიხედვით, ახლომხედველობა შეიძლება პირიქით, ნელ-ნელა გაუარესდეს, სანამ თვალი ზრდას არ დაასრულებს. მისი გამოსწორება და მხედველობის კორექცია სათვალით ან კონტაქტური ლინზებით ხდება.

ბავშვი თვალში წვეთების ჩაწვეთებაზე უარს ამბობს. როგორ მოვიქცე?

სთხოვე ექიმს ან ექთანს, პირველი პროცედურა შენთან ერთად ჩაატაროს და პრაქტიკულად გაჩვენოს, როგორ მოახერხო ეს სახლში უფრო მარტივად. ხშირად ძალიან ამართლებს თამაშის ელემენტიც: წინასწარ აუხსენი ბავშვს, რას აპირებ და ჯერ მის საყვარელ სათამაშოს „ჩაუწვეთე“ წამალი.

კონიუნქტივიტის დროს შეიძლება ბავშვის ბაღში გაშვება?

ეს დამოკიდებულია როგორც თავად ბავშვის მდგომარეობაზე, ისე კონკრეტული საბავშვო ბაღის შინაგანაწესზე. ყველაზე სწორი იქნება, თუ ამ საკითხს პედიატრთან დააზუსტებ.

ამავე რუბრიკაში:

ბავშვთა ალერგოლოგი: ალერგიის ნიშნები, ტესტები და ანაფილაქსია

ბავშვთა გასტროენტეროლოგი: ყაბზობა, კოლიკა, მუცლის ტკივილი

ბავშვთა დერმატოლოგი: გამონაყარი, ეგზემა და როდის მიხვიდე ექიმთან

ბავშვთა ენდოკრინოლოგი: ზრდა, ფარისებრი ჯირკვალი, დიაბეტი და მომწიფება

ბავშვთა კარდიოლოგი: გულის შუილი, გამოკვლევები და როდის მიხვიდე

ბავშვთა ორთოპედი: ბრტყელტერფიანობა, თეძო, ხერხემალი და სიარული