გულისრევა და ღებინება — რასაც ყოველდღიურობაში ხშირად „ტოქსიკოზს“ ვუწოდებთ — ორსულობის ერთ-ერთი ყველაზე ნაცნობი თანმხლებია. ამ სტატიიდან გაიგებ, როდის იჩენს ის თავს და როდის უნდა ელოდო შვებას, როგორ დაეხმარო საკუთარ თავს სახლის პირობებში, რით განსხვავდება ჩვეულებრივი ტოქსიკოზი მისი მძიმე ფორმისგან (ჰიპერემეზისისგან) და რა ნიშნების დროს უნდა დაუკავშირდე ექიმს. მასალა მომზადებულია ბრიტანეთის ჯანდაცვის სამსახურის (NHS) ოფიციალურ მონაცემებზე დაყრდნობით.
მნიშვნელოვანია: ეს სტატია მხოლოდ საინფორმაციო ხასიათისაა. გახსოვდეს, რომ ორსულობისას ნებისმიერი მედიკამენტი თუ მცენარეული დანამატი მხოლოდ ექიმთან ან ფარმაცევტთან კონსულტაციის შემდეგ უნდა მიიღო.
სარჩევი
- რა არის ტოქსიკოზი და რამდენად ხშირია
- როდის იწყება და როდის გადის
- რატომ ჩნდება და ვის აქვს მეტი რისკი
- რა გიშველის სახლში
- მედიკამენტური მკურნალობა
- ძლიერი ტოქსიკოზი — ჰიპერემეზისი
- როდის მიმართო ექიმს
- ხშირად დასმული კითხვები
რა არის ტოქსიკოზი და რამდენად ხშირია
ინგლისურენოვან წყაროებში ორსულობისდროინდელ გულისრევასა და ღებინებას ხშირად „დილის გულისრევას“ (morning sickness) ეძახიან, თუმცა, როგორც NHS-ი განმარტავს, სიმპტომები შეიძლება დღის ნებისმიერ მონაკვეთში შემოგიტიოს, ზოგ ქალს კი მთელი დღის განმავლობაშიც აწუხებს. სტატისტიკურად, NHS-ის მიხედვით, გულისრევას, ღებინებას ან ორივეს ერთად 10-დან დაახლოებით 8 ორსული განიცდის.
ეს უსიამოვნოა და ყოველდღიურ ცხოვრებაზე შეიძლება ძლიერ იმოქმედოს. თუმცა NHS-ის მიხედვით, ჩვეულებრივი ტოქსიკოზი ბავშვის რისკს არ ზრდის.
როდის იწყება და როდის გადის
NHS-ის მონაცემებით, ტოქსიკოზი განსაკუთრებით ორსულობის საწყის ეტაპზე იჩენს თავს და, სავარაუდოდ, პირველი 12 კვირის განმავლობაში მიმდინარე ჰორმონულ ძვრებს უკავშირდება. რაც შეეხება მის დასრულებას, NHS-ის ერთ წყაროში აღნიშნულია, რომ ქალების უმეტესობას სიმპტომები 12–20 კვირისთვის უმსუბუქდება ან სრულად უქრება, მეორე წყაროს მიხედვით კი ეს ჩვეულებრივ 16–20 კვირის შუალედში ხდება. თუმცა ზოგიერთ შემთხვევაში დისკომფორტი შეიძლება უფრო დიდხანსაც გაგრძელდეს.
თუ გაინტერესებს, კიდევ რა ხდება საწყის ეტაპზე, მეტი შეგიძლია წაიკითხო ჩვენს გზამკვლევში: ორსულობის პირველ ტრიმესტრში.
რატომ ჩნდება და ვის აქვს მეტი რისკი
როგორც NHS-ი განმარტავს, ტოქსიკოზის ერთ-ერთ სავარაუდო მიზეზად პირველი 12 კვირის ჰორმონული ცვლილებები მიიჩნევა. ამასთან, სიმპტომების გამოვლენის ალბათობა უფრო მაღალია, თუ:
- ტყუპს ან მეტ პატარას ელოდები;
- წინა ორსულობის დროსაც ძლიერი გულისრევა და ღებინება გქონდა;
- მგზავრობისას ტრანსპორტში გულისრევა გჩვევია;
- გაწუხებს შაკიკი;
- შენს ოჯახში სხვა ქალებსაც ჰქონიათ ტოქსიკოზი;
- ესტროგენის შემცველი კონტრაცეპტივების მიღებისას გულისრევას გრძნობდი;
- ეს შენი პირველი ორსულობაა;
- შენი სხეულის მასის ინდექსი (BMI) 30 ან მეტია.
NHS-ი იმასაც აღნიშნავს, რომ ზოგჯერ გულისრევისა და ღებინების მიზეზი შეიძლება შარდის გზების ინფექციაც გახდეს.
რა გიშველის სახლში
უნივერსალური რეცეპტი, რომელიც ყველა ქალს ერთნაირად შველის, არ არსებობს — ყველა ორსულობა ხომ ინდივიდუალურია. თუმცა NHS-ი გვთავაზობს რამდენიმე პრაქტიკულ ხერხს, რომლებმაც შეიძლება მდგომარეობა შეგიმსუბუქოს:
- კარგად დაისვენე. გადაღლილობა გულისრევის შეგრძნებას კიდევ უფრო ამძაფრებს;
- მოერიდე იმ კერძებსა და სურნელებს, რომლებიც უსიამოვნო რეაქციას იწვევს;
- დილით ხმელი პური ან უბრალო ორცხობილა ჭამე;
- იკვებე მცირე ულუფებით და ხშირ-ხშირად. შეარჩიე მარტივი, ნახშირწყლებით მდიდარი და უცხიმო საკვები — მაგალითად, პური, ბრინჯი, კრეკერი ან მაკარონი;
- თუ ცხელი საჭმლის ოხშივარი გაღიზიანებს, უპირატესობა ცივ კერძებს მიანიჭე;
- ბევრი სითხე დალიე, მაგალითად წყალი, პატარა ყლუპებით და ხშირად. ეს ღებინების თავიდან აცილებაში შეიძლება დაგეხმაროს;
- სცადე ჯანჯაფილი: არსებობს მტკიცებულება, რომ ჯანჯაფილის შემცველი საკვები თუ სასმელი გულისრევას ამცირებს. თუმცა, თუ ჯანჯაფილის დანამატის მიღებას გადაწყვეტ, წინასწარ აუცილებლად დაეკითხე ფარმაცევტს;
- აკუპრესურა: არსებობს მტკიცებულება, რომ მაჯაზე სპეციალური სამაჯურით ან თითებით დაწოლა შეიძლება დაგეხმაროს.
მედიკამენტური მკურნალობა
თუ გულისრევა და ღებინება ძლიერია და ცხოვრების წესის ცვლილებები არ გშველის, NHS-ის მიხედვით, ექიმმა შეიძლება ორსულობისას უსაფრთხო გულისრევის საწინააღმდეგო წამალი (ანტიემეტიკი) მოკლე კურსით დაგინიშნოს. ხშირად ეს ანტიჰისტამინური ტიპის წამალია. ძლიერი ტოქსიკოზის დროს ექიმმა შეიძლება ნემსი ან სანთელი შემოგთავაზოს.
მთავარი წესი: მედიკამენტი თვითნებურად არასდროს შეარჩიო. ნებისმიერი წამალი მხოლოდ ექიმის დანიშნულებით მიიღე.
ძლიერი ტოქსიკოზი — ჰიპერემეზისი
ზოგჯერ ორსულს გულისრევა და ღებინება უკიდურესად მძიმე ფორმით უვითარდება — ღებინება დღეში მრავალჯერ მეორდება და ორგანიზმი ვერც საკვებს იკავებს, ვერც სითხეს. ამ მდგომარეობას სამედიცინო ენაზე ორსულთა ჰიპერემეზისი (hyperemesis gravidarum, HG) ეწოდება და ის ხშირად სტაციონარულ მკურნალობას მოითხოვს. NHS-ის მონაცემებით, ჰიპერემეზისი 100-დან დაახლოებით 1–3 ორსულს აღენიშნება.
ჰიპერემეზისის ნიშნები
- გახანგრძლივებული და ძალიან ძლიერი გულისრევა და ღებინება;
- გაუწყლოება (დეჰიდრატაცია): მუდმივი წყურვილი, მოთენთილობა, თავბრუსხვევა, იშვიათი შარდვა, მუქი ყვითელი და მძაფრი სუნის მქონე შარდი;
- წონაში კლება.
ჩვეულებრივი ტოქსიკოზისგან განსხვავებით, ჰიპერემეზისმა 16–20 კვირისთვის შეიძლება არ გაიაროს და ზოგჯერ მშობიარობამდეც კი გასტანოს, თუმცა დაახლოებით 20 კვირისთვის ზოგიერთი სიმპტომი შესაძლოა შედარებით შემსუბუქდეს. რისკი უფრო მაღალია, თუ ეს მდგომარეობა შენს დედას ან დას ჰქონია, ან თუ თავად გამოცადე წინა ორსულობისას.
მკურნალობა
NHS-ის მიხედვით, მკურნალობისთვის ორსულობის ნებისმიერ ეტაპზე — მათ შორის პირველ 12 კვირაშიც — გამოიყენება გულისრევის საწინააღმდეგო პრეპარატები, სტეროიდები ან მათი კომბინაცია. თუ ღებინების შეჩერება ვერ ხერხდება, შესაძლოა საავადმყოფოში გადაყვანა და სითხის ინტრავენურად (გადასხმით) მიწოდება გახდეს საჭირო.
სწორი და ეფექტური მკურნალობის პირობებში ჰიპერემეზისი ნაყოფს, სავარაუდოდ, არ დააზიანებს. თუმცა, თუ ორსულობისას წონაში იკლებ, იზრდება რისკი, რომ პატარა მოსალოდნელზე მცირე წონით დაიბადოს. გარდა ამისა, უყურადღებოდ დატოვებულმა ჰიპერემეზისმა შეიძლება თავად შენს ჯანმრთელობას შეუქმნას საფრთხე და დეპრესია ან საყლაპავის დაზიანება გამოიწვიოს.
გახსოვდეს, ჰიპერემეზისი შენი ბრალი არ არის. თუ გრძნობ, რომ ემოციურად გიჭირს, ნუ ჩაიკეტები საკუთარ თავში — გაუზიარე შენი განცდები ექიმს, პარტნიორს ან ახლობლებს.
როდის მიმართო ექიმს
NHS-ი გირჩევს, აუცილებლად დაუკავშირდე ექიმს ან ბებიაქალს, თუ ღებინებას თან ახლავს რომელიმე შემდეგი ნიშანი:
- შარდი ძალიან მუქი ფერისაა ან 8 საათზე მეტია, არ გიშარდავია;
- 24 საათის განმავლობაში კუჭში ვერც საკვებს იჩერებ და ვერც სითხეს;
- ფეხზე დგომისას ძლიერ სისუსტეს გრძნობ, თავბრუ გეხვევა ან გულის წასვლის შეგრძნება გაქვს;
- გაწუხებს მუცლის ტკივილი;
- გაქვს მაღალი ტემპერატურა (სიცხე);
- აღებინებ სისხლს;
- იკლებ წონაში.
თუ თავს უკიდურესად ცუდად გრძნობ, კარგავ გონებას ან სისხლიან ღებინებას ძლიერი სისუსტე ერთვის, ნუ დააყოვნებ — სასწრაფოდ დარეკე 112-ზე.
ხშირად დასმული კითხვები
როდის გადის ტოქსიკოზი?
NHS-ის მონაცემებით, ორსულთა უმეტესობას სიმპტომები 12–20 კვირისთვის უმსუბუქდება ან სრულად უქრება, თუმცა ზოგიერთ შემთხვევაში შეიძლება უფრო დიდხანსაც გაგრძელდეს.
ავნებს ტოქსიკოზი ბავშვს?
ჩვეულებრივი ტოქსიკოზი, NHS-ის მიხედვით, ბავშვის რისკს არ ზრდის. ჰიპერემეზისი მკურნალობას საჭიროებს.
რა წამალი შეიძლება?
მხოლოდ და მხოლოდ ის პრეპარატი, რომელსაც შენი ექიმი დაგინიშნავს. ორსულობისას უსაფრთხო ანტიემეტიკები ნამდვილად არსებობს, მაგრამ კონკრეტული საშუალება მხოლოდ სპეციალისტმა უნდა შეგირჩიოს.
შველის ჯანჯაფილი?
NHS-ის თანახმად, არსებობს გარკვეული მტკიცებულება, რომ ჯანჯაფილი გულისრევას ამსუბუქებს. თუმცა, თუ მის მიღებას საკვები დანამატის სახით აპირებ, წინასწარ აუცილებლად გაიარე კონსულტაცია ფარმაცევტთან.
ეს სტატია საინფორმაციო ხასიათისაა და არ ცვლის ექიმის ან ბებიაქალის კონსულტაციას.
