ძუძუთი კვება ბუნებრივია, მაგრამ ეს ერთად სასწავლი უნარია, შენთვისაც და ბავშვისთვისაც. ამ სტატიაში გაიგებ, როგორ მოაჭიდო ბავშვი ძუძუს სწორად, როგორ მიხვდე, რომ საკმარისად იკვებება, რამდენ ხანს გააგრძელო ძუძუთი კვება და როგორ იკვებო თავად. ინფორმაცია ეყრდნობა ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის (WHO) და ბრიტანეთის ჯანდაცვის სამსახურის (NHS) მასალებს.
მნიშვნელოვანია: ეს სტატია საინფორმაციო ხასიათისაა და არ ცვლის ექიმის, ბებიაქალის ან ლაქტაციის კონსულტანტის პროფესიულ რჩევას.
სარჩევი
- რატომ არის ძუძუთი კვება მნიშვნელოვანი
- რამდენ ხანს უნდა ვკვებოთ ძუძუთი
- როგორ მოვაჭიდოთ ბავშვი სწორად
- როგორ გავიგოთ, რომ ბავშვი საკმარისად იკვებება
- რა ვჭამოთ ძუძუთი კვებისას
- როდის მივმართოთ ექიმს
- ხშირად დასმული კითხვები
რატომ არის ძუძუთი კვება მნიშვნელოვანი
WHO-ს მიხედვით, დედის რძე ჩვილისთვის იდეალური საკვებია: ის უსაფრთხო და სუფთაა, თანაც შეიცავს ანტისხეულებს, რომლებიც პატარას ბავშვთა ასაკში გავრცელებული ბევრი დაავადებისგან იცავს.
NHS-ის მონაცემებით, ძუძუთი კვება ბავშვს უმცირებს შემდეგ რისკებს:
- ინფექციების, რაც ნიშნავს საავადმყოფოში ნაკლებ ვიზიტს;
- დიარეასა და ღებინებას;
- ჩვილის მოულოდნელი სიკვდილის სინდრომს (SIDS);
- სიმსუქნეს.
ძუძუთი კვება სასარგებლოა შენი ჯანმრთელობისთვისაც. NHS-ის მიხედვით, ის ამცირებს ძუძუსა და საკვერცხის კიბოს, ოსტეოპოროზის, გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების, სიმსუქნისა და დიაბეტის განვითარების რისკს. NHS განსაკუთრებით უსვამს ხაზს, რომ დედის რძის ნებისმიერი რაოდენობა ფასეულია და რაც უფრო დიდხანს გააგრძელებ კვებას, მით უფრო მეტია სარგებელი.
რამდენ ხანს უნდა ვკვებოთ ძუძუთი
WHO და UNICEF გირჩევენ:
- ძუძუთი კვება ბავშვის დაბადებიდან პირველივე საათში დაიწყო;
- პირველი 6 თვე ბავშვი მხოლოდ დედის რძით კვებო. ეს ნიშნავს, რომ ამ პერიოდში მას არანაირი სხვა საკვები ან სითხე, მათ შორის წყალიც კი, არ სჭირდება;
- კვებო პატარა მოთხოვნისამებრ — დღისით თუ ღამით, იმდენჯერ, რამდენჯერაც თავად მოისურვებს;
- 6 თვიდან ჩართო დამატებითი კვება, ძუძუთი კვება კი 2 წლამდე ან მეტ ხანს განაგრძო.
WHO-ს თანახმად, სიცოცხლის მეორე ნახევარწელიწადში დედის რძე ბავშვის კვებითი მოთხოვნილების ნახევარს ან მეტს აკმაყოფილებს, მეორე წელს კი — დაახლოებით მესამედს. NHS ასევე აღნიშნავს, რომ 6 თვის შემდეგ მყარ საკვებთან ერთად ძუძუთი კვება შეგიძლია გააგრძელო იმდენ ხანს, რამდენიც შენ და შენს პატარას გენდომებათ.
როგორ მოვაჭიდოთ ბავშვი სწორად
ძუძუთი კვებისთვის ბევრი პოზა არსებობს, ამიტომ თამამად შეგიძლია მოსინჯო სხვადასხვა ვარიანტი. NHS გირჩევს, ნებისმიერ პოზაში ყურადღება მიაქციო ამ დეტალებს:
- კომფორტულად ხარ მოწყობილი? თუ გჭირდება, დაიხმარე ბალიშები. მთავარია, მხრები და მკლავები მოდუნებული გქონდეს;
- ბავშვის თავი და სხეული ერთ ხაზზეა? თუ თავი და კისერი გვერდზე აქვს მიბრუნებული, ყლაპვა გაუჭირდება;
- ბავშვი ახლოს გყავს მიხუტებული, სახით მკერდისკენ? დაუჭირე კისერი, მხრები და ზურგი — ასე თავს თავისუფლად გადაწევს უკან და რძესაც იოლად გადაყლაპავს;
- ბავშვი მიიტანე მკერდთან და არა პირიქით — მკერდი ბავშვთან. ეს სწორ მოჭიდებას ძალიან აადვილებს.
მოჭიდება ნაბიჯ-ნაბიჯ (NHS)
- დაიჭირე პატარა სხეულთან ახლოს ისე, რომ მისი ცხვირი პირდაპირ დვრილის გასწვრივ იყოს;
- მიეცი საშუალება, თავი ოდნავ უკან გადახაროს, რათა ზედა ტუჩით დვრილს შეეხოს. ეს ბიძგს მისცემს, რომ პირი ფართოდ გააღოს;
- როცა პირს კარგად გააღებს, მკერდს პირველ რიგში მისი ნიკაპი უნდა შეეხოს;
- ნიკაპი მკერდზეა მიბჯენილი, ცხვირი თავისუფლად სუნთქავს, პირი კი ფართოდ არის გაღებული. დვრილის გარშემო მუქი კანი ზედა ტუჩის ზემოთ უფრო მეტად უნდა ჩანდეს, ვიდრე ქვედა ტუჩის ქვემოთ;
- წოვის დროს პატარას ლოყები სავსე და მრგვალია.
ეცადე, ბავშვს კეფაზე ხელი არ მიაჭირო, რომ თავის უკან გადაწევაში ხელი არ შეეშალოს. NHS გაფრთხილებს: სლინგში ან ჩანთა-მატარებელში ძუძუთი კვება უსაფრთხო არ არის — ჭამის წინ პატარა აუცილებლად ამოიყვანე იქიდან.
როგორ გავიგოთ, რომ ბავშვი საკმარისად იკვებება
NHS-ის მიხედვით, კარგი კვების ნიშნებია:
- ბავშვი კვებას რამდენიმე სწრაფი მოწოვით იწყებს, შემდეგ კი უფრო ღრმა და ხანგრძლივ რიტმზე გადადის;
- ლოყები მრგვალი აქვს (და არა ჩაცვენილი) და გესმის ყლაპვის ხმა;
- ჭამის დროს მშვიდია, ხოლო როცა დანაყრდება, ძუძუს პირს თავად უშვებს;
- კვების შემდეგ უმეტესწილად მშვიდი და კმაყოფილი ჩანს;
- თავს კარგად გრძნობს და წონაში იმატებს. გაითვალისწინე, რომ პირველ კვირაში წონის მცირე კლება ნორმალურია;
- სიცოცხლის პირველი რამდენიმე დღის შემდეგ დღეში მინიმუმ 6 სველი საფენი აქვს;
- დაახლოებით 3 დღის შემდეგ განავალი აღარ არის შავი და წებოვანი — ის ხდება რბილი ან თხიერი, ყვითელი ან მდოგვისფერი.
პატარას ღამის ძილსა და უსაფრთხო გარემოზე მეტის გასაგებად წაიკითხე ბავშვის ძილი ასაკის მიხედვით.
რა ვჭამოთ ძუძუთი კვებისას
NHS-ის თანახმად, ძუძუთი კვების პერიოდში სპეციალური დიეტის დაცვა არ გჭირდება. საკმარისია, იკვებო ჯანსაღად და მრავალფეროვნად:
- მიიღე დღეში მინიმუმ 5 ულუფა სხვადასხვა ხილი და ბოსტნეული;
- ჩართე რაციონში სახამებლიანი საკვები, სასურველია მთლიანმარცვლოვანი ვარიანტები;
- მიირთვი ბოჭკოთი მდიდარი პროდუქტები: მთლიანმარცვლოვანი პური, ლობიო, ოსპი. მშობიარობის შემდეგ ქალებს ზოგჯერ ყაბზობა აწუხებთ, ბოჭკო კი ამ პრობლემის მოგვარებაში დაგეხმარება;
- მიიღე ცილა: ლობიო, თევზი, კვერცხი, უცხიმო ხორცი;
- რძის პროდუქტები ან კალციუმით გამდიდრებული ალტერნატივები;
- სვი ბევრი სითხე. კარგი იქნება, თუ ბავშვის კვებისას გვერდით წყალს ან სხვა სასმელს მოიმარაგებ.
თევზი
NHS გირჩევს კვირაში მინიმუმ 2 ულუფა თევზის მიღებას, რომელთაგან ერთი მაინც ცხიმიანი თევზი იქნება (მაგალითად, სკუმბრია, სარდინი, კალმახი ან ორაგული). თუმცა, ცხიმიანი თევზი კვირაში 2 ულუფაზე მეტი არ მიირთვა. რაც შეეხება ზვიგენს, ხმალთევზასა და მარლინს, მათი მიღება კვირაში 1 ულუფას არ უნდა აღემატებოდეს.
ვიტამინები და კოფეინი
- NHS-ის მიხედვით, შემოდგომა-ზამთარში დღეში 10 მკგ D ვიტამინის დანამატი განიხილე. ბავშვის D ვიტამინზე იხ. D ვიტამინი ბავშვებში;
- თუ ვეგანი ხარ, შესაძლოა B12 ვიტამინის დამატება დაგჭირდეს — ამაზე აუცილებლად გაესაუბრე ექიმს;
- კოფეინი დედის რძეში გადადის და შეიძლება პატარას მოსვენება დაუკარგოს. NHS აღნიშნავს, რომ ზუსტი ზღვარი დადგენილი არ არის, თუმცა უმჯობესია, კოფეინის მიღება შეამცირო.
მედიკამენტები, ალკოჰოლი და თამბაქო ძუძუთი კვების დროს: ნებისმიერ ასეთ საკითხზე აუცილებლად გაიარე კონსულტაცია ექიმთან ან ფარმაცევტთან.
როდის მივმართოთ ექიმს
- თუ ბავშვი წონაში ვერ იმატებს ან კვების დროს და მის შემდეგ მოუსვენრადაა (NHS);
- თუ სველი საფენების რაოდენობა შემცირდა, ან რამდენიმე დღის შემდეგაც განავალი ისევ შავი და სქელია;
- თუ ძუძუთი კვებისას ტკივილს გრძნობ ან ბავშვის სწორად მოჭიდება გიჭირს;
- თუ რაიმე მედიკამენტის მიღება გჭირდება;
- თუ თავს უკიდურესად დაღლილად, დაძაბულად ან დათრგუნვილად გრძნობ. შენი მდგომარეობა ძალიან მნიშვნელოვანია, ამიტომ ნუ მოგერიდება დახმარების თხოვნა.
ხშირად დასმული კითხვები
ძუძუთი კვებისას ბავშვს წყალი სჭირდება?
WHO-ს მიხედვით, პირველი 6 თვის განმავლობაში ექსკლუზიური ძუძუთი კვება გულისხმობს, რომ პატარას დედის რძის გარდა არანაირი სხვა სითხე, მათ შორის წყალიც, არ სჭირდება.
რამდენ ხანს გავაგრძელო ძუძუთი კვება?
WHO გირჩევს, 6 თვიდან დამატებითი კვების ჩართვის პარალელურად, ძუძუთი კვება 2 წლამდე ან მეტ ხანს გააგრძელო.
რამდენჯერ ვაჭამო?
WHO-ს რეკომენდაციით, ბავშვი უნდა კვებო მოთხოვნისამებრ — დღისითაც და ღამითაც, იმდენჯერ, რამდენჯერაც თავად მოითხოვს.
სპეციალური დიეტა მჭირდება?
NHS-ის მიხედვით, არა. სრულიად საკმარისია ჯანსაღი, მრავალფეროვანი კვება და ბევრი სითხის მიღება.
ეს სტატია საინფორმაციოა და არ ცვლის ექიმის ან ბებიაქალის კონსულტაციას.
