ზამთრის დადგომასთან ერთად სახლს გაზით, შეშით ან სხვა საწვავით ვათბობთ, რაც, სამწუხაროდ, მხუთავი აირით (ნახშირჟანგი, CO) მოწამვლის საფრთხესაც ზრდის. ამ სტატიაში გიამბობ, როგორ ამოიცნო მოწამვლის პირველივე ნიშნები, როგორ იმოქმედო დაუყოვნებლივ და როგორ დაიცვა შენი ოჯახი. სტატია ეყრდნობა ბრიტანეთის ჯანდაცვის სამსახურისა (NHS) და აშშ-ის დაავადებათა კონტროლის ცენტრის (CDC) სანდო მასალებს.
თუ ახლა ეჭვი გაქვს მოწამვლაზე: შეწყვიტე გამათბობლის ან ქურის გამოყენება, ყველა გაიყვანე გარეთ, სუფთა ჰაერზე, და დარეკე 112-ზე.
მნიშვნელოვანია: ეს მასალა მხოლოდ საინფორმაციო ხასიათისაა და არ ცვლის ექიმის კონსულტაციას ან გადაუდებელ სამედიცინო დახმარებას.
სარჩევი
- რა არის მხუთავი აირი
- გაზით მოწამვლის სიმპტომები
- ვინ არის მეტად დაუცველი
- საიდან ჩნდება მხუთავი აირი სახლში
- რა ვქნათ მოწამვლის ეჭვისას
- როგორ ავიცილოთ თავიდან
- ხშირად დასმული კითხვები
რა არის მხუთავი აირი
მხუთავი აირი (ნახშირჟანგი, CO) ძლიერ მომწამვლელი აირია. როგორც NHS განმარტავს, ის უფეროა და სუნი არ აქვს, ამიტომ შეუძლებელია იგრძნო ან დაინახო, რომ შენ გარშემო დაგროვდა. ის მაშინ წარმოიქმნება, როცა ცეცხლი ან სხვადასხვა მოწყობილობა გაზს, შეშას, ნავთსა თუ ქვანახშირს წვავს. CDC გვაფრთხილებს, რომ ამ აირს შეუძლია ადამიანი „გაფრთხილების გარეშე“ იმსხვერპლოს: მხოლოდ აშშ-ში ყოველწლიურად, ხანძართან დაუკავშირებელი შემთხვევითი მოწამვლით, 400-ზე მეტი ადამიანი იღუპება და 14 000-ზე მეტი საავადმყოფოში ხვდება.
გაზით მოწამვლის სიმპტომები
NHS-ის მიხედვით, მოწამვლას ასეთი სიმპტომები ახასიათებს:
- თავის ტკივილი;
- თავბრუსხვევა;
- გულისრევა ან ღებინება;
- სისუსტე;
- დაღლილობა და დაბნეულობა;
- გულმკერდისა და კუნთების ტკივილი;
- ქოშინი;
- სახის სიწითლე და სიცხის შეგრძნება;
- მხედველობის დაკარგვა.
ეს ნიშნები შეიძლება ხან გაჩნდეს და ხან გაქრეს. დააკვირდი ერთ მნიშვნელოვან მინიშნებას: სიმპტომები ხშირად მძაფრდება კონკრეტულ ოთახში ან შენობაში ყოფნისას, ხოლო გარეთ, სუფთა ჰაერზე გასვლისას — სუსტდება.
CDC აღნიშნავს, რომ ეს სიმპტომები ხშირად გრიპის მსგავსია. ამიტომ თუ ზამთარში ოჯახის რამდენიმე წევრს ერთდროულად სტკივა თავი და გული ერევა, გარეთ კი უკეთ არიან, იფიქრე მხუთავ აირზეც და არა მხოლოდ გრიპზე. დიდი რაოდენობით ჩასუნთქვისას ადამიანი შეიძლება გონებას კარგავდეს ან დაიღუპოს. მძინარე ან ნასვამი ადამიანი შეიძლება სიმპტომების გამოვლენამდეც დაიღუპოს.
ვინ არის მეტად დაუცველი
CDC-ის თანახმად, მხუთავი აირი საფრთხეს ყველას უქმნის, თუმცა მისი ზემოქმედებით ყველაზე ადვილად ავადდებიან:
- ჩვილები;
- ხანდაზმულები;
- ადამიანები, რომლებსაც გულის ქრონიკული დაავადება, ანემია ან სუნთქვის პრობლემები აწუხებთ.
საიდან ჩნდება მხუთავი აირი სახლში
როგორც NHS განმარტავს, გათბობისა და საჭმლის მოსამზადებელი ხელსაწყოები მხუთავ აირს მაშინ გამოყოფს, როცა ისინი არასწორად არის დამონტაჟებული, დაზიანებულია ან სათანადოდ არ არის მოვლილი. ასეთი მოწყობილობებია:
- გაზის ქვაბი;
- გაზქურა;
- გაზის ან ნავთის გამათბობელი;
- შეშის, გაზის ან ქვანახშირის ბუხარი და ღუმელი;
- პორტატული გენერატორი.
გარდა ამისა, საშიში აირი სახლში მაშინაც გროვდება, თუ შენობაში მაყალს ან საკემპინგე ქურას დაანთებ, ან დახურულ სივრცეში — თუნდაც ავტოფარეხში — მანქანის ძრავას დატოვებ ჩართულს.
რა ვქნათ მოწამვლის ეჭვისას
თუ მოწამვლაზე ეჭვი გაგიჩნდა, NHS-ის რჩევით, იმოქმედე ასე:
- შეწყვიტე იმ მოწყობილობის გამოყენება, რომელიც, შესაძლოა, აირს გამოყოფს (ქვაბი, ქურა, გამათბობელი);
- გადი გარეთ, სუფთა ჰაერზე, და გაიყვანე ბავშვები და ოჯახის სხვა წევრებიც;
- რაც შეიძლება სწრაფად მიიღე სამედიცინო რჩევა და შენობაში არ დაბრუნდე, სანამ რჩევას არ მიიღებ.
დაუყოვნებლივ დარეკე 112-ზე, თუ ეჭვობ მხუთავი აირის ზემოქმედებას და ადამიანს აღენიშნება:
- სუნთქვის გაძნელება;
- ცნობიერების უეცარი დაბინდვა (დაბნეულობა);
- გონების დაკარგვა;
- ძლიერი სისუსტე;
- ტკივილი გულმკერდის ან კუნთების არეში.
NHS გირჩევს, საავადმყოფოში საჭესთან თავად არ დაჯდე — სთხოვე წაყვანა სხვას ან გამოიძახე სასწრაფო დახმარება. კლინიკაში, როგორც წესი, სისხლში მხუთავი აირის დონეს ამოწმებენ და, საჭიროების შემთხვევაში, პაციენტს ნიღბით ჟანგბადს აწვდიან.
როგორ ავიცილოთ თავიდან
დეტექტორი (სიგნალიზაცია)
- NHS: იყიდე მხუთავი აირის სიგნალიზაცია, რომელიც ხმამაღლა რეკავს. დადგი თითო თითოეულ ოთახში, სადაც გაზზე, ნავთზე, ქვანახშირზე ან შეშაზე მომუშავე მოწყობილობაა;
- CDC: ბატარეაზე მომუშავე ან სარეზერვო ბატარეის მქონე დეტექტორი დაამონტაჟე თითოეული საძინებლის სიახლოვეს და რეგულარულად შეუმოწმე ბატარეები;
- CDC: დეტექტორი გამოცვალე მწარმოებლის ინსტრუქციის შესაბამისად, ან ყოველ 5 წელიწადში ერთხელ.
გათბობა და მოწყობილობები
- გამათბობელი და ქურა აუცილებლად კვალიფიციურ ხელოსანს დაამონტაჟებინე და პერიოდულად შეამოწმებინე. CDC გირჩევს, ქვაბი და გათბობის სისტემა ყოველწლიურად შეამოწმო;
- ხშირად და კარგად გაანიავე ოთახები. ყურადღება მიაქციე, რომ საკვამური და მილები სუფთა და გამართული იყოს — CDC-ის რეკომენდაციით, საკვამურიც წელიწადში ერთხელ უნდა შემოწმდეს;
- არასოდეს გაათბო სახლი გაზქურის ღუმელით (CDC);
- ნუ დაადგამ გაზქურაზე ისეთ დიდ ქვაბს, რომელიც ერთდროულად ერთზე მეტ სანთურას ფარავს (NHS).
მაყალი, ნახშირი, გენერატორი, მანქანა
- ნახშირს, მაყალსა და საკემპინგე ქურას სახლში ან კარავში ნურასოდეს აანთებ;
- გენერატორი მხოლოდ გარეთ ჩართე — ფანჯრებიდან, კარიდან და სავენტილაციო ხვრელებიდან მინიმუმ 6 მეტრის (20 ფუტის) მოშორებით (CDC). ამ დროს სახლში აუცილებლად გქონდეს ბატარეიანი დეტექტორი;
- არ დატოვო მანქანის ძრავა ჩართული სახლზე მიშენებულ ავტოფარეხში, მაშინაც კი, როცა ავტოფარეხის კარი ღიაა (CDC).
სახლის უსაფრთხო და კომფორტული მოწყობის შესახებ სხვა სასარგებლო რჩევებს „სახლის“ განყოფილებაში ნახავ.
ხშირად დასმული კითხვები
შეიძლება მხუთავი აირის სუნი ვიგრძნო?
არა, ვერ იგრძნობ. NHS-ისა და CDC-ის მონაცემებით, მხუთავი აირი სრულიად უფერო და უსუნოა, ამიტომ მისი აღმოჩენის ერთადერთი საიმედო გზა სპეციალური დეტექტორია.
რით განვასხვავო გრიპისგან?
მათი სიმპტომები მართლაც ძალიან ჰგავს ერთმანეთს. თუმცა, როგორც NHS აღნიშნავს, მხუთავი აირით მოწამვლისას ჩივილები ხშირად მძაფრდება კონკრეტულ ოთახში და მსუბუქდება გარეთ გასვლისას. ზუსტ დიაგნოზს კი ექიმი სისხლის ანალიზის საფუძველზე სვამს.
რა გავაკეთო, თუ დეტექტორმა დარეკა?
შეწყვიტე მოწყობილობის გამოყენება, ყველა გაიყვანე გარეთ, უკან არ შეხვიდე და დარეკე 112-ზე. თუ ვინმეს სიმპტომები აქვს, ეს აუცილებლად უთხარი.
როდის მივმართოთ ექიმს
ნებისმიერ შემთხვევაში, როცა მხუთავი აირის ზემოქმედებაზე ეჭვი გაქვს, სამედიცინო დახმარება სასწრაფოდ მიიღე. სუნთქვის გაძნელების, დაბნეულობის ან გონების დაკარგვისას დაუყოვნებლივ დარეკე 112-ზე. განსაკუთრებით ფრთხილად იყავი ჩვილებთან, ხანდაზმულებთან და გულის ან სუნთქვის დაავადების მქონე ადამიანებთან.
ეს სტატია საინფორმაციოა და არ ცვლის ექიმის კონსულტაციას ან გადაუდებელ სამედიცინო დახმარებას.
