ბავშვის ცხოვრების პირველი წელი საოცრად სწრაფი და გულისამაჩუყებელი ცვლილებების პერიოდია: პირველი გაღიმება, თავის დაჭერა, გადაბრუნება, წამოჯდომა და ავეჯზე ხელის მოჭიდებით გადადგმული პირველი ნაბიჯები. ამ გვერდზე მოკლედ და გასაგებად შევაჯამეთ, რას აკეთებს პატარების უმეტესობა 2, 4, 6, 9 და 12 თვის ასაკისთვის. სტატიაში მოყვანილი მონაცემები აშშ-ის დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის ცენტრის (CDC) პროგრამას — „Learn the Signs. Act Early.“ ეფუძნება.
მნიშვნელოვანია: ეს სტატია საინფორმაციოა და არ ცვლის პედიატრის კონსულტაციას. თითოეული ბავშვი თავისი ტემპით ვითარდება; თუ რამე გაწუხებს, ესაუბრე ბავშვის ექიმს.
სარჩევი
- რა არის განვითარების ეტაპები
- 2 თვე
- 4 თვე
- 6 თვე
- 9 თვე
- 12 თვე (1 წელი)
- როგორ დავეხმაროთ განვითარებას
- როდის მივმართოთ ექიმს
- ხშირად დასმული კითხვები
რა არის განვითარების ეტაპები
განვითარების ეტაპები (ინგლ. developmental milestones) ის მნიშვნელოვანი უნარებია, რომლებსაც პატარები კონკრეტულ ასაკამდე ითვისებენ: როგორ თამაშობენ, სწავლობენ, „ლაპარაკობენ“, იქცევიან და მოძრაობენ. CDC-ის განმარტებით, თითოეული ეტაპი გულისხმობს იმას, რისი გაკეთებაც ამ ასაკის ბავშვების უმრავლესობას (75% ან მეტს) უკვე შეუძლია. რა თქმა უნდა, ეს იმასაც ნიშნავს, რომ ზოგიერთი პატარა ამ უნარებს ცოტა უფრო ადრე იძენს, ზოგი კი — ოდნავ მოგვიანებით.
ქვემოთ თითოეული ასაკობრივი საფეხური ოთხ მთავარ მიმართულებადაა დაყოფილი: სოციალურ-ემოციური განვითარება, ენა და კომუნიკაცია, შემეცნება (სწავლა, აზროვნება) და მოძრაობა.
რას აკეთებს ბავშვი 2 თვისთვის
- სოციალურ-ემოციური: მშვიდდება, როცა ელაპარაკები ან ხელში აიყვან; გიყურებს სახეში; ეტყობა, რომ უხარია შენი დანახვა; იღიმის, როცა ელაპარაკები ან უღიმი.
- ენა: ტირილის გარდა სხვა ხმებსაც გამოსცემს; რეაგირებს ხმამაღალ ხმაზე.
- შემეცნება: თვალს გადევნებს, როცა მოძრაობ; რამდენიმე წამით უყურებს სათამაშოს.
- მოძრაობა: მუცელზე წოლისას თავს მაღლა სწევს; ორივე ხელს და ფეხს ამოძრავებს; ხანმოკლედ შლის მუშტებს.
რას აკეთებს ბავშვი 4 თვისთვის
- სოციალურ-ემოციური: თავისით იღიმის, რომ ყურადღება მიიპყროს; ჩუმად იცინის (ჯერ არა ხმამაღლა), როცა აცინებ; გიყურებს, მოძრაობს ან ხმას გამოსცემს, რომ შენი ყურადღება შეინარჩუნოს.
- ენა: „ღუღუნებს“ („ოოო“, „აააა“); ხმით გპასუხობს, როცა ელაპარაკები; თავს შენი ხმისკენ აბრუნებს.
- შემეცნება: თუ მშიერია, მკერდის ან ბოთლის დანახვაზე პირს აღებს; ინტერესით უყურებს საკუთარ ხელებს.
- მოძრაობა: ხელში აყვანილი თავს მყარად იჭერს; ხელში ჩადებულ სათამაშოს იჭერს; ხელს სათამაშოსკენ იქნევს; ხელებს პირთან მიაქვს; მუცელზე წოლისას იდაყვებზე/წინამხრებზე ეყრდნობა.
რას აკეთებს ბავშვი 6 თვისთვის
- სოციალურ-ემოციური: ნაცნობ ადამიანებს ცნობს; უყვარს სარკეში საკუთარი თავის ყურება; იცინის.
- ენა: შენთან ერთად რიგრიგობით გამოსცემს ხმებს; ენას გამოყოფს და „ბუყბუყებს“; წრიპინებს.
- შემეცნება: საგნებს პირში იდებს, რომ შეისწავლოს; სასურველი სათამაშოსკენ იწევს; ტუჩებს კუმავს, როცა მეტი საკვები აღარ უნდა.
- მოძრაობა: მუცლიდან ზურგზე გადაბრუნდება; მუცელზე წოლისას გაშლილ ხელებზე იწევს; ჯდომისას ხელებს ეყრდნობა.
რას აკეთებს ბავშვი 9 თვისთვის
- სოციალურ-ემოციური: უცხოებთან მორცხვობს, გეკვრის ან ეშინია; სახეზე სხვადასხვა ემოცია ეტყობა — სიხარული, სევდა, ბრაზი, გაკვირვება; სახელით დაძახებაზე იხედება; რეაგირებს, როცა მიდიხარ (გიყურებს, ხელს გიწვდის ან ტირის); იღიმის ან იცინის „კუ-კუს“ თამაშისას.
- ენა: ბევრ სხვადასხვა ხმას გამოსცემს, მაგალითად „მამამამა“, „ბაბაბაბა“; ხელებს მაღლა სწევს, რომ აიყვანო.
- შემეცნება: ეძებს საგანს, რომელიც მხედველობიდან გაუქრა (მაგ., ჩამოვარდნილ კოვზს); ორ საგანს ერთმანეთს ურტყამს.
- მოძრაობა: თავისით ჯდება; საგანს ერთი ხელიდან მეორეში გადაიტანს; თითებით საკვებს თავისკენ „ფოცხავს“; დაუყრდნობლად ზის.
რას აკეთებს ბავშვი 12 თვისთვის (1 წელი)
- სოციალურ-ემოციური: შენთან ერთად თამაშობს მარტივ თამაშებს, მაგალითად ტაშის თამაშს.
- ენა: ხელს გიქნევს „ნახვამდის“; მშობელს „დედას“, „მამას“ ან სხვა განსაკუთრებულ სახელს ეძახის; ესმის „არა“ (ჩერდება ან წამით ყოვნდება, როცა ამას ეუბნები).
- შემეცნება: საგანს ჭურჭელში დებს (მაგ., კუბიკს ჭიქაში); ეძებს იმას, რაც დაინახა, როგორ დამალე (მაგ., სათამაშოს საბნის ქვეშ).
- მოძრაობა: მოჭიდებით დგება ფეხზე; დადის ავეჯზე მოჭიდებით; სვამს სახურავის გარეშე ჭიქიდან, როცა შენ უჭერ; ცერა და საჩვენებელი თითით იღებს პატარა საგნებს, მაგალითად საკვების ნამცეცებს.
როგორ დავეხმაროთ ბავშვის განვითარებას
CDC მშობლებს რამდენიმე მარტივ და სასარგებლო ყოველდღიურ ჩვევას უზიარებს:
- ელაპარაკე, უკითხე და უმღერე — ეს ენის განვითარებას უწყობს ხელს. როცა ბავშვი ხმებს გამოსცემს, უპასუხე და გაიმეორე, თითქოს „საუბრობთ“.
- მუცელზე დროის გატარება სიფხიზლისას — დადე სათამაშოები თვალის დონეზე. ბავშვი ამ დროს მარტო არ დატოვო; თუ ჩაეძინა, დააწვინე ზურგზე უსაფრთხო ადგილას.
- იატაკზე თამაში ყოველდღე — ეს ეხმარება მოძრაობაში, სწავლასა და გარემოს შესწავლაში. ეცადე, ბავშვი დიდხანს არ დატოვო საქანელაში, ეტლში ან სარწეველა სკამში.
- ეკრანი — არა 2 წლამდე, გარდა ახლობლებთან ვიდეოზარისა. ჩვილები ურთიერთობით, თამაშითა და საუბრით სწავლობენ.
- კვება: დაახლოებით პირველი 6 თვე ბავშვი მხოლოდ დედის რძეს ან ხელოვნურ ნარევს იღებს; სხვა საკვების, წყლის ან სასმელის დაწყების დრო პედიატრთან შეათანხმე.
- ძილი: CDC-ის მიხედვით, 4–12 თვის ბავშვებს დღე-ღამეში 12–16 საათი ძილი სჭირდებათ (დღის ძილის ჩათვლით).
- უსაფრთხოება: ჩვილი არასდროს შეანჯღრიო. თუ ტირილი გაბრაზებს, დააწვინე უსაფრთხო ადგილას, გადი ოთახიდან და რამდენიმე წუთში შეამოწმე. როცა ბავშვი სიარულს იწყებს, ბასრი და მსხვრევადი ნივთები, წამლები და საწმენდი საშუალებები მიუწვდომელ ადგილას შეინახე.
- სიარულის „ხოდუნკები“ (baby walker) CDC არ გვირჩევს — ჯობს, ბავშვმა შენს ხელს ან მყარ ავეჯს მოეჭიდოს.
უსაფრთხო და ასაკზე მორგებული სათამაშოების შესარჩევად გადახედე ჩვენს გვერდებს: ხის სათამაშოები და ხარისხიანი სათამაშოები ბავშვებისთვის.
როდის მივმართოთ პედიატრს
CDC-ის რჩევით, არ დაელოდო და ესაუბრე ბავშვის ექიმს, თუ:
- ბავშვი ასაკის შესაბამის ერთ ან რამდენიმე ეტაპს ვერ აღწევს;
- ბავშვმა დაკარგა უნარი, რომელიც ადრე ჰქონდა;
- ან რაიმე სხვა რამ გაწუხებს მის განვითარებაში.
ამერიკის პედიატრიის აკადემია (AAP) რეკომენდაციას იძლევა, რომ ბავშვს განვითარების სტანდარტიზებული სკრინინგი 9, 18 და 30 თვის ასაკში ჩაუტარდეს. ექიმთან ვიზიტისას კარგია, თან გქონდეს შენი დაკვირვებები: რას აკეთებს ბავშვი, რა უყვარს და რა გაწუხებს. ნაადრევად დაბადებული ბავშვის შემთხვევაში, განვითარების შეფასებაზე ცალკე ესაუბრე ექიმს.
დამატებითი ინფორმაციისთვის გაეცანი სტატიებს: პედიატრის როლი ბავშვის ჯანმრთელობაში, მშობიარობის შემდგომი პერიოდი, ხოლო თუ პატარას ჯერ კიდევ ელოდები — ორსულობის კალენდარი კვირების მიხედვით.
ხშირად დასმული კითხვები
როდის იწყებს ბავშვი ღიმილს?
CDC-ის მიხედვით, ბავშვების უმეტესობა 2 თვისთვის იღიმის, როცა ელაპარაკები ან უღიმი, ხოლო 4 თვისთვის უკვე თავისითაც იღიმის ყურადღების მისაპყრობად.
როდის ზის ბავშვი დაუყრდნობლად?
უმეტესობა 9 თვისთვის დაუყრდნობლად ზის და თავისით ჯდება. 6 თვისთვის ბავშვები, როგორც წესი, ჯდომისას ჯერ კიდევ ხელებს ეყრდნობიან.
როდის იწყებს ბავშვი სიარულს?
1 წლისთვის ბავშვების უმეტესობა მოჭიდებით დგება და ავეჯზე მოჭიდებით დადის. თუ შეკითხვა გაქვს, ჰკითხე პედიატრს.
რა ვქნა, თუ ჩემი ბავშვი რომელიმე ეტაპს აგვიანებს?
ესაუბრე ბავშვის ექიმს და იკითხე განვითარების სკრინინგზე. ადრეული ყურადღება და, საჭიროების შემთხვევაში, დახმარება ყოველთვის უკეთესია, ვიდრე ლოდინი.
ეს სტატია საინფორმაციო ხასიათისაა და არ ცვლის პედიატრის კონსულტაციას.
