გერმანული ენის დროები: ცხრილი და მაგალითები

ინგლისურს 12 „დრო“ აქვს, გერმანულს კი სახელმძღვანელოებში ჩვეულებრივ ექვსს ასწავლიან: Präsens, Präteritum, Perfekt, Plusquamperfekt, Futur I და Futur II. კარგი ამბავი ის არის, რომ ყოველდღიურ საუბარში ძირითადად სამი გჭირდება: აწმყო (Präsens), წარსული (Perfekt) და მომავლისთვისაც ხშირად ისევ აწმყო. ამ გვერდზე ექვსივე დროა ფორმულებით, მაგალითებით ქართული თარგმანით და რჩევით, რომელი როდის ისწავლო.

ახსნა ეყრდნობა გერმანულენოვანი ვიკიპედიის სტატიებს Tempus, Perfekt, Präteritum, Plusquamperfekt და Futur I (წყაროები ბოლოშია). მაგალითები ჩვენია და განზრახ მარტივია.

აკვარელით დახატული ქალაქის მოედანი საათის კოშკით (საილუსტრაციო ნახატი)

ექვსი დრო ერთ ცხრილში

ცხრილში ორი ზმნაა: machen (კეთება, წესიერი) და gehen (სვლა, არაწესიერი, რომელიც Perfekt-ს sein-ით აწარმოებს).

დრო	ფორმულა	machen	gehen	ქართულად
Präsens	ზმნის ფუძე + დაბოლოება	ich mache	ich gehe	ვაკეთებ / მივდივარ
Präteritum	ფუძე + -te / არაწ. ფორმა	ich machte	ich ging	ვაკეთებდი, გავაკეთე / მივდიოდი, წავედი
Perfekt	haben/sein (აწმყო) + Partizip II	ich habe gemacht	ich bin gegangen	გავაკეთე / წავედი
Plusquamperfekt	haben/sein (Präteritum) + Partizip II	ich hatte gemacht	ich war gegangen	(მანამდე) გაკეთებული მქონდა / წასული ვიყავი
Futur I	werden + ინფინიტივი	ich werde machen	ich werde gehen	გავაკეთებ / წავალ
Futur II	werden + Partizip II + haben/sein	ich werde gemacht haben	ich werde gegangen sein	გაკეთებული მექნება / წასული ვიქნები

ვიკიპედიის Tempus-ის სტატია აღნიშნავს, რომ ენათმეცნიერები ამ ექვს ფორმაზე კამათობენ: მკაცრი გაგებით სინთეზური, ანუ ერთსიტყვიანი დროები მხოლოდ Präsens და Präteritum-ია, დანარჩენი დამხმარე ზმნით იწარმოება. სასწავლად კი ექვსი დროის სისტემა ყველაზე მოსახერხებელია და ჩვენც მას მივყვებით.

Präsens: აწმყო, რომელიც მომავალსაც გამოხატავს

Präsens-ით ამბობ, რას აკეთებ ახლა, რეგულარულად ან ზოგადად: Ich wohne in Tbilisi. (თბილისში ვცხოვრობ.) გერმანულს ინგლისურის მსგავსი Continuous ფორმა არ აქვს, ამიტომ Ich lese ნიშნავს როგორც „ვკითხულობ (ახლა)“, ისე „ვკითხულობ (ხოლმე)“. თუ ხაზგასმა გინდა, დაამატე gerade: Ich lese gerade. (ახლა ვკითხულობ.)

Präsens მომავლისთვისაც ძალიან ხშირია, როცა დროის სიტყვა არის: Morgen fahre ich nach Batumi. (ხვალ ბათუმში მივდივარ.) დაბოლოებები, ძირის ხმოვნის ცვლა (fahren → du fährst) და ტესტი ნახე გვერდზე Präsens გერმანულში: წესები და ტესტი.

პირი	machen	fahren	sein	haben
ich	mache	fahre	bin	habe
du	machst	fährst	bist	hast
er/sie/es	macht	fährt	ist	hat
wir	machen	fahren	sind	haben
ihr	macht	fahrt	seid	habt
sie/Sie	machen	fahren	sind	haben

Perfekt: სასაუბრო წარსული

თუ მეგობარს უყვები, გუშინ რა გააკეთე, თითქმის ყოველთვის Perfekt-ს გამოიყენებ. ვიკიპედიის Perfekt-ის სტატიის მიხედვით, ზეპირ მეტყველებაში, განსაკუთრებით სამხრეთ გერმანიაში, Perfekt Präteritum-ს თითქმის მთლიანად ცვლის. ფორმულაა haben ან sein აწმყოში + Partizip II (მესამე ფორმა) წინადადების ბოლოს: Ich habe gestern Pizza gegessen. (გუშინ პიცა ვჭამე.)

Partizip II როგორ იწარმოება

ზმნის ტიპი	წესი	მაგალითი
წესიერი	ge- + ფუძე + -t	machen → gemacht, kaufen → gekauft
არაწესიერი	ge- + (შეცვლილი) ფუძე + -en	sehen → gesehen, trinken → getrunken
გამოყოფადი პრეფიქსით	პრეფიქსი + ge + …	einkaufen → eingekauft, ankommen → angekommen
გამოუყოფადი პრეფიქსით (be-, ver-, er-…)	ge- არ ემატება	besuchen → besucht, verstehen → verstanden
-ieren	ge- არ ემატება	studieren → studiert, telefonieren → telefoniert

არაწესიერი ზმნების ფორმები დაზეპირებას მოითხოვს. სრული სია ნახე: არაწესიერი ზმნები გერმანული.

haben თუ sein?

ზმნების უმეტესობა haben-ს იღებს. sein-ს იღებს ზმნები, რომლებიც ადგილის შეცვლას (gehen, fahren, fliegen, kommen, laufen) ან მდგომარეობის შეცვლას (aufstehen, einschlafen, sterben, werden) აღნიშნავს, ასევე თვითონ sein და bleiben. მაგალითად Ich bin nach Berlin geflogen (ბერლინში გავფრინდი), Er ist zu Hause geblieben (სახლში დარჩა). ავსტრიასა და სამხრეთ გერმანიაში sitzen, stehen, liegen-იც ხშირად sein-ით იწარმოება (ich bin gesessen), ჩრდილოეთში კი haben-ით.

აკვარელით დახატული მატარებელი, რომელიც მთის ხეობაში მიდის (საილუსტრაციო ნახატი)

Präteritum: წიგნის წარსული

Präteritum ერთი სიტყვით იწარმოება: წესიერი ზმნა იღებს -te-ს (ich machte, wir machten), არაწესიერი ფუძეს იცვლის (ich ging, ich sah, ich kam). ვიკიპედიის Präteritum-ის სტატიის მიხედვით, ის განსაკუთრებით წერით ენაში, მოთხრობასა და ახალ ამბებშია გავრცელებული. ზღაპარი ასე იწყება: Es war einmal ein König… (იყო და არა იყო რა, იყო ერთი მეფე…)

საუბარშიც არის ზმნები, რომლებსაც Präteritum-ში ყველა იყენებს, რადგან უფრო მოკლეა: sein → war, haben → hatte და მოდალური ზმნები (konnte, musste, wollte). Ich war gestern im Kino ბევრად ბუნებრივად ჟღერს, ვიდრე Ich bin gestern im Kino gewesen. მოდალური ზმნები დეტალურად: გერმანული მოდალური ზმნები.

პირი	sein	haben	machen	gehen
ich	war	hatte	machte	ging
du	warst	hattest	machtest	gingst
er/sie/es	war	hatte	machte	ging
wir	waren	hatten	machten	gingen
ihr	wart	hattet	machtet	gingt
sie/Sie	waren	hatten	machten	gingen

Perfekt თუ Präteritum? მნიშვნელობით ისინი თითქმის ერთნაირია, განსხვავება სტილშია. მარტივი წესი: საუბარსა და მესიჯში Perfekt, წერილობით თხრობაში Präteritum, sein/haben/მოდალურებთან ორივეგან Präteritum. ეს გამარტივებაა, მაგრამ დამწყებისთვის საკმარისია.

Plusquamperfekt: წარსულზე უფრო ადრე

როცა წარსულში ორი მოვლენაა და გინდა აჩვენო, რომელი მოხდა უფრო ადრე, ადრინდელს Plusquamperfekt-ით ამბობ. ფორმულაა hatte/war + Partizip II: Als ich am Bahnhof ankam, war der Zug schon abgefahren. (როცა სადგურზე მივედი, მატარებელი უკვე წასული იყო.) ხშირად გამოიყენება nachdem-თან ერთად: Nachdem wir gegessen hatten, gingen wir spazieren. (ჭამის შემდეგ სასეირნოდ წავედით.)

Futur I: მომავალი, განზრახვა და ვარაუდი

ფორმულაა werden + ინფინიტივი ბოლოს: Ich werde dich anrufen. (დაგირეკავ.) ვიკიპედიის Futur I-ის სტატია აღნიშნავს, რომ გერმანულში მომავალი ხშირად უბრალოდ Präsens-ით გამოიხატება და Futur I-ს მნიშვნელოვანი ფუნქცია ვარაუდიცაა. ამიტომ Futur I გამოიყენე:

დაპირებისა და მტკიცე განზრახვისთვის: Ich werde mehr lernen. (მეტს ვისწავლი.)
პროგნოზისთვის: Es wird morgen regnen. (ხვალ იწვიმებს.)
ვარაუდისთვის აწმყოზე: Er wird schon zu Hause sein. (ალბათ უკვე სახლშია.)

პირი	werden
ich	werde
du	wirst
er/sie/es	wird
wir	werden
ihr	werdet
sie/Sie	werden

Futur II: იშვიათი, მაგრამ საინტერესო

Futur II გამოხატავს, რომ მომავალში რაღაც უკვე დასრულებული იქნება: Bis Juni werde ich die Prüfung bestanden haben. (ივნისისთვის გამოცდა ჩაბარებული მექნება.) უფრო ხშირად კი ვარაუდისთვის გამოიყენება წარსულზე: Er wird den Bus verpasst haben. (ალბათ ავტობუსი გაუშვა.) ყოველდღიურ საუბარში იშვიათია, ჩვენი აზრით B2 დონემდე მასზე დროის ხარჯვა არ ღირს.

აკვარელით დახატული ძველი ზღაპრების წიგნი სანთლის შუქზე (საილუსტრაციო ნახატი)

რომელი დრო როდის ისწავლო

დონე	დრო	რატომ
A1	Präsens, Perfekt (ძირითადი ზმნები), war/hatte	საკუთარ თავზე და გუშინდელ დღეზე საუბარი
A2	Perfekt სრულად, Präteritum (sein, haben, მოდალური), Futur I	თხრობა, გეგმები
B1	Präteritum სრულად, Plusquamperfekt	ტექსტების კითხვა, წერილი, თანმიმდევრული თხრობა
B2+	Futur II, Konjunktiv-ის დროები	ვარაუდი, ირიბი თქმა

ეს განაწილება ჩვენი რეკომენდაციაა, რომელიც ემყარება ზოგადად გავრცელებულ სასწავლო პრაქტიკას და არა ოფიციალურ სიას. დონეების აღწერები ნახე გვერდზე გერმანული ენის დონეები A1–C2.

ოთხი ხშირი შეცდომა

Partizip II შუაში: Ich habe gegessen Pizza. სწორია Ich habe Pizza gegessen: Partizip ბოლოშია.
haben მოძრაობის ზმნასთან: Ich habe nach Berlin gefahren. სწორია Ich bin nach Berlin gefahren. (თუმცა მანქანის ტარებისას პირდაპირი ობიექტით haben სწორია: Ich habe das Auto gefahren.)
ge- გამოუყოფად ზმნასთან: gebesucht, სწორია besucht.
Futur I ყველგან: ქართული „წავალ“ ავტომატურად werde gehen-ად თარგმნე. ხშირად ბუნებრივია Präsens: Ich gehe morgen.

ეს ჩვენი რედაქციული დაკვირვებაა. კვლევით დადასტურებული ქართველების შეცდომები ნახე აქ: ტოპ 10 შეცდომა გერმანულში.

ერთი მოქმედება ექვს დროში

დროების სხვაობა ყველაზე კარგად ერთსა და იმავე ზმნაზე ჩანს. აქ ზმნა fahren (მგზავრობა, წასვლა ტრანსპორტით) ყველა დროშია:

დრო	მაგალითი	ქართულად
Präsens	Ich fahre heute nach Berlin.	დღეს ბერლინში მივდივარ.
Perfekt	Ich bin gestern nach Berlin gefahren.	გუშინ ბერლინში წავედი.
Präteritum	Ich fuhr gestern nach Berlin.	გუშინ ბერლინში წავედი (წიგნური).
Plusquamperfekt	Bevor ich nach Berlin fuhr, hatte ich ein Ticket gekauft.	ბერლინში წასვლამდე ბილეთი უკვე ნაყიდი მქონდა.
Futur I	Ich werde morgen nach Berlin fahren.	ხვალ ბერლინში წავალ.
Futur II	Bis Freitag werde ich in Berlin angekommen sein.	პარასკევისთვის ბერლინში უკვე ჩასული ვიქნები.

შეამჩნიე, რომ Perfekt და Präteritum ქართულად ერთნაირად ითარგმნება. განსხვავება სტილშია: ლაპარაკისას Perfekt-ს იყენებ, ამბის ან ანგარიშის წერისას Präteritum-ს.

haben თუ sein: Perfekt-ის დამხმარე ზმნა

Perfekt-ში ზმნების უმეტესობა haben-ს იღებს. sein სჭირდება ზმნებს, რომლებიც ადგილის ან მდგომარეობის შეცვლას აღნიშნავს და ობიექტი არ აქვს, ასევე თავად sein-ს, bleiben-სა და werden-ს.

sein + Partizip II	haben + Partizip II
ich bin gegangen (წავედი)	ich habe gegessen (ვჭამე)
ich bin gekommen (მოვედი)	ich habe gearbeitet (ვიმუშავე)
ich bin geflogen (გავფრინდი)	ich habe geschlafen (მეძინა)
ich bin aufgestanden (ავდექი)	ich habe gesehen (ვნახე)
ich bin eingeschlafen (ჩამეძინა)	ich habe gekauft (ვიყიდე)
ich bin gewesen (ვიყავი)	ich habe gelernt (ვისწავლე)
ich bin geblieben (დავრჩი)	ich habe gewohnt (ვცხოვრობდი)
ich bin geworden (გავხდი)	ich habe telefoniert (დავრეკე)

შეადარე schlafen (ძილი, მდგომარეობა არ იცვლება) → habe geschlafen, მაგრამ einschlafen (ჩაძინება, მდგომარეობა იცვლება) → bin eingeschlafen. ზმნა ლექსიკონში ყოველთვის სამი ფორმით ისწავლე: gehen – ging – ist gegangen. ფორმების სია ნახე არაწესიერი ზმნების გვერდზე.

Präteritum, რომელსაც ლაპარაკშიც გაიგონებ

ვიკიპედიის მიხედვით, სასაუბრო ენაში Präteritum ძირითადად შემორჩა haben, sein და მოდალურ ზმნებს, ასევე რამდენიმე სხვა ზმნას (მაგალითად, wissen, denken). ამიტომ ლაპარაკისას ბუნებრივია:

Ich war gestern im Kino. (გუშინ კინოში ვიყავი.), და არა უფრო გრძელი bin gewesen
Wir hatten keine Zeit. (დრო არ გვქონდა.)
Ich konnte nicht kommen. (ვერ მოვედი.)
Ich wusste das nicht. (ეს არ ვიცოდი.)

სიგნალური სიტყვები: დრო რომ სწრაფად ამოიცნო

ზოგი სიტყვა თითქმის ყოველთვის ერთ კონკრეტულ დროს ახლავს. თუ წინადადებაში ასეთ სიტყვას ხედავ, დროის არჩევა გაგიადვილდება:

სიტყვა	ქართულად	ჩვეულებრივ
gestern, letzte Woche, vor zwei Jahren	გუშინ, გასულ კვირას, ორი წლის წინ	Perfekt (წერისას Präteritum)
jetzt, heute, jeden Tag	ახლა, დღეს, ყოველდღე	Präsens
morgen, nächste Woche	ხვალ, მომავალ კვირას	Präsens ან Futur I
seit	უკვე … (დროიდან)	Präsens
bevor, nachdem	მანამდე, მას შემდეგ რაც	Plusquamperfekt + Präteritum

seit-ზე დაფიქრდი: Ich lerne seit zwei Jahren Deutsch. (ორი წელია გერმანულს ვსწავლობ.) მოქმედება ჯერ კიდევ გრძელდება, ამიტომ Präsens-ია, ზუსტად ისე, როგორც ქართულში. თუ ინგლისური იცი, აქ შეიძლება Perfekt მოგინდეს (I have been learning-ის ანალოგიით), მაგრამ Ich habe seit zwei Jahren Deutsch gelernt ამ მნიშვნელობით არასწორია.

მოდალური ზმნების წარსულზე დაწვრილებით: გერმანული მოდალური ზმნები.

სავარჯიშო 2: haben თუ sein?

ჩასვი დამხმარე ზმნის სწორი ფორმა:

Wir ___ gestern lange geschlafen.
Der Zug ___ pünktlich angekommen.
___ du schon in Deutschland gewesen?
Ich ___ das Buch gelesen.
Sie ___ Ärztin geworden.
Ihr ___ zu Hause geblieben.

პასუხები

haben
ist (ჩამოსვლა: ადგილის შეცვლა)
Bist
habe
ist
seid

სავარჯიშო

გადაიყვანე Perfekt-ში:

Ich kaufe Brot.
Wir fahren nach München.
Sie besucht ihre Oma.
Er steht um sieben Uhr auf.
Du trinkst Kaffee.

პასუხები

1. Ich habe Brot gekauft. 2. Wir sind nach München gefahren. 3. Sie hat ihre Oma besucht. 4. Er ist um sieben Uhr aufgestanden. 5. Du hast Kaffee getrunken.