„ქორწინება კონტრაქტით“, ანუ საქორწინო ხელშეკრულება, საქართველოში ბევრისთვის ჯერ კიდევ უცნაური თემაა. ზოგს ჰგონია, რომ ის მხოლოდ მდიდრებისთვისაა ან რომ მისი შეთავაზება უნდობლობის ნიშანია. სინამდვილეში ეს უბრალოდ შეთანხმებაა იმაზე, როგორ განკარგავთ ქონებას ქორწინების განმავლობაში და, საჭიროების შემთხვევაში, განქორწინებისას. ამ სტატიაში მარტივი ენით აგიხსნით, რას ამბობს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი, რისი გათვალისწინება შეიძლება ხელშეკრულებაში და რისი არა, როგორ იდება ის და როგორ ისაუბრო ამაზე პარტნიორთან.
მნიშვნელოვანი შენიშვნა: ეს სტატია ზოგადი ინფორმაციაა და არ არის იურიდიული კონსულტაცია. ყველა მუხლი მოყვანილია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მოქმედი რედაქციიდან (matsne.gov.ge). კონკრეტული ხელშეკრულების მოსამზადებლად მიმართე ნოტარიუსს ან იურისტს.
რა არის საქორწინო ხელშეკრულება
სამოქალაქო კოდექსის 1172-ე მუხლის მიხედვით, მეუღლეებს შეუძლიათ დადონ საქორწინო ხელშეკრულება, რომლითაც განისაზღვრება მათი ქონებრივი უფლებები და მოვალეობები როგორც ქორწინების განმავლობაში, ისე განქორწინებისას. ანუ ხელშეკრულება ეხება ქონებას და ფინანსებს, და არა გრძნობებს, საოჯახო საქმეების განაწილებას ან პირად ცხოვრებას.
ხელშეკრულება სავალდებულო არ არის. თუ წყვილი მას არ დებს, მოქმედებს კანონით დადგენილი წესი, რომელსაც ქვემოთ განვიხილავთ.
რა ხდება ხელშეკრულების გარეშე
იმისათვის, რომ გაიგო, რისი შეცვლა შეგიძლია ხელშეკრულებით, ჯერ უნდა იცოდე, როგორ მოქმედებს კანონი ნაგულისხმევად:
- საერთო ქონება. 1158-ე მუხლის მიხედვით, მეუღლეთა მიერ ქორწინების განმავლობაში შეძენილი ქონება მათ საერთო ქონებას (თანასაკუთრებას) წარმოადგენს, თუ საქორწინო ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის დადგენილი. თანასაკუთრების უფლება წარმოიშობა მაშინაც, თუ ერთ-ერთი მეუღლე ეწეოდა საოჯახო საქმიანობას, უვლიდა შვილებს ან სხვა საპატიო მიზეზის გამო არ ჰქონია დამოუკიდებელი შემოსავალი.
- ინდივიდუალური ქონება. 1161-ე მუხლის მიხედვით, თითოეული მეუღლის საკუთრებაა ქონება, რომელიც მას დაქორწინებამდე ეკუთვნოდა, და ქონება, რომელიც ქორწინების განმავლობაში მემკვიდრეობით ან ჩუქებით მიიღო.
- გაყოფა. 1168-ე მუხლის მიხედვით, საერთო ქონების გაყოფისას მეუღლეთა წილი თანაბარია, თუ შეთანხმებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. სასამართლოს შეუძლია ამ წესს გადაუხვიოს, მაგალითად, არასრულწლოვანი შვილების ინტერესების გათვალისწინებით.
საქორწინო ხელშეკრულება სწორედ ამ ნაგულისხმევი წესის შეცვლის საშუალებაა.
როდის შეიძლება ხელშეკრულების დადება
1173-ე მუხლის თანახმად, საქორწინო ხელშეკრულება შეიძლება დაიდოს როგორც ქორწინების რეგისტრაციამდე, ისე მისი რეგისტრაციის შემდეგ ნებისმიერ დროს. თუ ხელშეკრულება რეგისტრაციამდე დაიდო, ის ძალაში შედის ქორწინების რეგისტრაციიდან.
ეს ნიშნავს, რომ არ არის აუცილებელი, ქორწილის წინ ყველაფერი მოასწრო. ბევრი წყვილი ხელშეკრულებაზე მოგვიანებით ფიქრობს, მაგალითად, ბიზნესის დაწყებისას, სახლის ყიდვისას ან მემკვიდრეობის მიღების შემდეგ. ქორწინების რეგისტრაციის პროცედურაზე წაიკითხე სტატიაში ქორწინების რეგისტრაცია.
ხელშეკრულების ფორმა: ნოტარიუსი აუცილებელია
1174-ე მუხლი მკაფიოა: საქორწინო ხელშეკრულება იდება წერილობით და დასტურდება სანოტარო წესით. ანუ მარტივი წერილობითი შეთანხმება, რომელსაც ორივე ხელს მოაწერს, საკმარისი არ არის. ხელშეკრულება ნოტარიუსმა უნდა დაადასტუროს.
სანოტარო მომსახურების ზუსტ საფასურსა და საჭირო დოკუმენტებზე ინფორმაცია წინასწარ უშუალოდ ნოტარიუსთან დააზუსტე, რადგან ის შეიძლება ხელშეკრულების შინაარსზე და ქონების ღირებულებაზე იყოს დამოკიდებული.
რისი გათვალისწინება შეიძლება ხელშეკრულებაში
კანონი მეუღლეებს საკმაოდ ფართო თავისუფლებას აძლევს ქონებრივ საკითხებში:
- არსებული და მომავალი ქონება. 1176-ე მუხლის მიხედვით, ხელშეკრულება შეიძლება დაიდოს როგორც უკვე არსებულ, ისე მომავალში შეძენილ ქონებაზე.
- საერთო საკუთრების წესის შეცვლა. მეუღლეებს შეუძლიათ შეცვალონ კანონით დადგენილი წესი: გააერთიანონ მთელი თავიანთი ქონება, ან მთლიანად თუ ნაწილობრივ თქვან უარი ამგვარ გაერთიანებაზე და დაადგინონ თითოეულის წილობრივი ან განცალკევებული საკუთრება.
- შემოსავლები და ხარჯები. 1177-ე მუხლის მიხედვით, ხელშეკრულებით შეიძლება განისაზღვროს შემოსავლებში მონაწილეობის პირობები, თითოეულის მიერ საოჯახო ხარჯების გაწევის წესი და ქონება, რომელიც თითოეულ მეუღლეს ქორწინების შეწყვეტისას გადაეცემა.
- ვადა და პირობა. 1178-ე მუხლის მიხედვით, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული უფლებები და მოვალეობები შეიძლება შეიზღუდოს განსაზღვრული ვადით ან გარკვეული პირობების დადგომით.
პრაქტიკული მაგალითები
ქვემოთ მოცემული მაგალითები ილუსტრაციაა იმისა, რა ტიპის საკითხებზე ფიქრობენ წყვილები. ზუსტი ფორმულირება ნოტარიუსთან ან იურისტთან უნდა შეათანხმოთ:
- ერთ-ერთ მეუღლეს აქვს ბიზნესი და სურს, რომ მისი წილი და მომავალი მოგება მის განცალკევებულ საკუთრებად დარჩეს;
- წყვილი ყიდულობს ბინას, რომლის საწყისი შენატანი ერთ-ერთის მშობლებმა გადაიხადეს, და სურთ წილების წინასწარ განსაზღვრა;
- მეუღლეები თანხმდებიან, როგორ გაინაწილებენ ყოველთვიურ საოჯახო ხარჯებს;
- წყვილი წინასწარ თანხმდება, რომელი ქონება გადაეცემა თითოეულს ქორწინების შეწყვეტისას.
რისი გათვალისწინება არ შეიძლება
1179-ე მუხლი ადგენს საზღვრებს, რომლებსაც ხელშეკრულება ვერ გადალახავს. საქორწინო ხელშეკრულებით არ შეიძლება შეიცვალოს:
- მეუღლეთა ურთიერთრჩენის მოვალეობა;
- მშობლების უფლება-მოვალეობანი შვილების მიმართ;
- საალიმენტო მოვალეობანი;
- დავის შემთხვევაში სასამართლოში მიმართვის უფლება.
გარდა ამისა, ხელშეკრულებით არ შეიძლება გათვალისწინებულ იქნეს ისეთი პირობები, რომლებიც ერთ-ერთ მეუღლეს მძიმე მდგომარეობაში აყენებს. ანუ ხელშეკრულებით ვერ „გააუქმებ“ ალიმენტს შვილზე და ვერ დაადგენ, ვის დარჩება ბავშვი განქორწინების შემთხვევაში. ალიმენტზე ვრცლად წაიკითხე სტატიაში ალიმენტი.
ხელშეკრულების შეცვლა და შეწყვეტა
1180-ე მუხლის მიხედვით, საქორწინო ხელშეკრულება შეიძლება შეიცვალოს ან შეწყდეს ნებისმიერ დროს მეუღლეთა ურთიერთშეთანხმებით. ცალმხრივი უარი ხელშეკრულებაზე დაუშვებელია, ანუ ერთ-ერთ მეუღლეს არ შეუძლია უბრალოდ გამოაცხადოს, რომ ხელშეკრულებას აღარ ცნობს. ხელშეკრულება წყდება განქორწინებისას.
ცხოვრება იცვლება: იბადებიან შვილები, იცვლება შემოსავლები, ჩნდება ახალი ქონება. ამიტომ კარგი იდეაა, დროდადრო ერთად გადახედოთ ხელშეკრულებას და, საჭიროების შემთხვევაში, ორივეს თანხმობით განაახლოთ. განქორწინების პროცედურაზე იხილე სტატია განქორწინება.
განსაკუთრებული შემთხვევები
შეზღუდული ქმედუნარიანობის მქონე პირი
1175-ე მუხლის მიხედვით, შეზღუდული ქმედუნარიანობის მქონე პირს ქორწინების რეგისტრაციამდე შეუძლია დადოს საქორწინო ხელშეკრულება მხოლოდ კანონიერი წარმომადგენლის თანხმობით.
მხარდაჭერის მიმღები პირი
1172-ე მუხლის თანახმად, თუ ერთ-ერთი მეუღლე მაინც მხარდაჭერის მიმღებია, საქორწინო ხელშეკრულება ქორწინების რეგისტრაციამდე უნდა დაიდოს. პროცესში აუცილებელია მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანოსა და მხარდამჭერის ჩართვა, იმ ნაწილში, რომელიც სასამართლოს გადაწყვეტილებით არის განსაზღვრული. ასეთი ხელშეკრულება მხარდაჭერის მიმღების ქონებრივ უფლებებს იმაზე მეტად არ უნდა ზღუდავდეს, ვიდრე ეს სასამართლოს გადაწყვეტილებით არის განსაზღვრული.
ხელშეკრულება და ნდობა
ხშირად გვესმის, რომ „თუ გიყვარს, ქაღალდი არ გჭირდება“. თუმცა ქონებაზე წინასწარი შეთანხმება სიყვარულს არ ეწინააღმდეგება. პირიქით, ბევრი წყვილისთვის ეს მომავალზე პასუხისმგებლიანი ფიქრის ნიშანია. როცა ორივემ იცის, რა ეკუთვნის თითოეულს და როგორ ინაწილებთ ხარჯებს, ფულზე კამათის საფუძველიც ნაკლებია. ხელშეკრულება არ ცვლის ურთიერთპატივისცემას, ზრუნვას და ღია საუბარს: ის უბრალოდ ქონებრივ საკითხებს მკაფიოს ხდის.
როგორ ისაუბრო ამაზე პარტნიორთან
ყველაზე რთული ხშირად თავად საუბარია. ბევრს ეშინია, რომ პარტნიორი ამას უნდობლობად ან „განქორწინებისთვის მომზადებად“ აღიქვამს. რამდენიმე რჩევა:
- აირჩიე მშვიდი დრო. არ წამოჭრა თემა ჩხუბის დროს ან ქორწილამდე რამდენიმე დღით ადრე.
- ისაუბრე „ჩვენ“-ზე. ახსენი, რომ ხელშეკრულება ორივეს იცავს და გაურკვევლობას ამცირებს.
- იყავი გულწრფელი მიზეზზე. თუ ეს ბიზნესს, ოჯახის ქონებას ან წინა გამოცდილებას უკავშირდება, პირდაპირ თქვი.
- მოუსმინე. პარტნიორს შეიძლება ჰქონდეს საკუთარი შიშები ან სურვილები. ხელშეკრულება ორივეს შეთანხმება უნდა იყოს.
- მიეცი დრო. ნუ მოითხოვ პასუხს იმავე დღეს.
ფინანსებზე ღია საუბარი, ხელშეკრულებას დადებთ თუ არა, ჯანსაღი ურთიერთობის მნიშვნელოვანი ნაწილია. მეტი რჩევა ნახე სტატიაში ბედნიერი ქორწინება.
ვისთვის შეიძლება იყოს სასარგებლო
ხელშეკრულება ყველას არ სჭირდება, მაგრამ არსებობს სიტუაციები, როცა ბევრი წყვილი მასზე სერიოზულად ფიქრობს:
- ბიზნესის მფლობელები. როცა ერთ-ერთ მეუღლეს აქვს კომპანია ან წილი ბიზნესში და სურს, რომ მისი მართვა ოჯახურ ქონებრივ საკითხებზე არ იყოს დამოკიდებული.
- განსხვავებული შემოსავლის მქონე წყვილები. როცა ერთი გაცილებით მეტს გამოიმუშავებს და ორივეს სურს, წინასწარ შეთანხმდნენ, როგორ გაინაწილებენ ხარჯებს.
- მეორე ქორწინება. როცა ერთ-ერთს ან ორივეს წინა ქორწინებიდან შვილები ჰყავს და სურთ, გარკვეულ ქონებასთან დაკავშირებით მკაფიოება ჰქონდეთ.
- ოჯახური ქონება. როცა წყვილი ცხოვრობს ან აპირებს ცხოვრებას ბინაში, რომლის შეძენაში ერთ-ერთის ოჯახმა მიიღო მონაწილეობა.
- ვალები და სესხები. როცა ერთ-ერთს აქვს სესხი და წყვილს სურს, წინასწარ ისაუბროს, როგორ მოაგვარებს ფინანსურ ვალდებულებებს.
რა მოამზადო ნოტარიუსთან ვიზიტამდე
კონსულტაცია უფრო ეფექტური იქნება, თუ წინასწარ მოემზადები:
- ქონების აღწერა: დეტალურად ჩამოწერე ყველა მნიშვნელოვანი ქონება, რაც თითოეულ თქვენგანს ეკუთვნის — უძრავი ქონება, ავტომობილი, ბიზნესის წილი თუ დანაზოგი;
- კითხვების მომზადება: წინასწარ ჩამოაყალიბე ყველა ის საკითხი და შეკითხვა, რომლებზეც პროფესიონალისგან ამომწურავი პასუხი გჭირდება;
- ძირითად პრინციპებზე შეთანხმება: წინასწარ განიხილეთ მნიშვნელოვანი პუნქტები, რათა უშუალოდ ნოტარიუსის კაბინეტში ახალი დავა და კამათი თავიდან აირიდოთ;
- დოკუმენტაციის დაზუსტება: ვიზიტამდე დაუკავშირდი ნოტარიუსს და გადაამოწმე, რომელი დოკუმენტების თან წაღებაა აუცილებელი.
ნაბიჯ-ნაბიჯ: როგორ დავდოთ ხელშეკრულება
- ისაუბრეთ ერთად და ჩამოწერეთ, რა გსურთ, რომ ხელშეკრულებამ მოაწესრიგოს.
- შეადგინეთ ქონების სია: რა ეკუთვნის თითოეულს ახლა და რა შეიძლება შეიძინოთ მომავალში.
- მიმართეთ იურისტს ან ნოტარიუსს კონსულტაციისთვის. სასურველია, თითოეულ მხარეს თავისი წარმომადგენელი ჰყავდეს, თუ ქონებრივი საკითხები რთულია.
- შეამოწმეთ, ხომ არ ეწინააღმდეგება რომელიმე პირობა 1179-ე მუხლს.
- დაადასტურეთ ხელშეკრულება სანოტარო წესით, როგორც ამას 1174-ე მუხლი მოითხოვს.
- შეინახეთ ასლები და დროდადრო გადახედეთ.
გავრცელებული მითები
- „ხელშეკრულება მხოლოდ მდიდრებისთვისაა“. კანონი ხელშეკრულების დადებას ყველა მეუღლეს უშვებს, ქონების ოდენობის მიუხედავად.
- „ხელშეკრულება მხოლოდ ქორწილამდე იდება“. 1173-ე მუხლის მიხედვით, მისი დადება რეგისტრაციის შემდეგაც ნებისმიერ დროს შეიძლება.
- „ხელშეკრულებით შეიძლება ალიმენტზე უარი“. არა, საალიმენტო მოვალეობის შეცვლა ხელშეკრულებით დაუშვებელია.
- „საკმარისია, ორივემ ხელი მოვაწეროთ“. არა, საჭიროა სანოტარო დადასტურება.
ხშირად დასმული კითხვები
სავალდებულოა თუ არა საქორწინო ხელშეკრულება?
არა. თუ მას არ დადებთ, ქონებაზე კანონით დადგენილი წესი გავრცელდება.
შეიძლება ხელშეკრულება ქორწინების რეგისტრაციის შემდეგ დავდოთ?
დიახ, 1173-ე მუხლის მიხედვით, ნებისმიერ დროს.
შეიძლება ხელშეკრულებით განვსაზღვროთ, ვისთან იცხოვრებს შვილი?
არა. მშობლების უფლება-მოვალეობანი შვილების მიმართ ხელშეკრულებით არ იცვლება.
შეუძლია ერთ მეუღლეს ხელშეკრულების ცალმხრივად გაუქმება?
არა. ცვლილება ან შეწყვეტა მხოლოდ ურთიერთშეთანხმებით არის შესაძლებელი.
მოქმედებს თუ არა ხელშეკრულება განქორწინების შემდეგ?
1180-ე მუხლის მიხედვით, საქორწინო ხელშეკრულება წყდება განქორწინებისას. თუმცა ხელშეკრულებით შეიძლება წინასწარ განისაზღვროს, რომელი ქონება გადაეცემა თითოეულს ქორწინების შეწყვეტისას (1177-ე მუხლი). კონკრეტულ შემთხვევაზე მიმართე იურისტს.
შეიძლება ხელშეკრულება მხოლოდ ერთ კონკრეტულ ქონებას ეხებოდეს?
1176-ე მუხლის მიხედვით, მეუღლეებს შეუძლიათ მთლიანად ან ნაწილობრივ თქვან უარი ქონების გაერთიანებაზე. ანუ ხელშეკრულება შეიძლება მხოლოდ ქონების ნაწილს ეხებოდეს. ზუსტი ფორმულირება ნოტარიუსთან დააზუსტე.
დასკვნა
საქორწინო ხელშეკრულება არ არის უნდობლობის ნიშანი. ეს წინასწარი, მშვიდი შეთანხმებაა ქონებაზე, რომელიც ორივე მეუღლეს იცავს. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი მას წერილობით და სანოტარო წესით დადებას მოითხოვს, იძლევა ქონებრივი საკითხების მოწესრიგების ფართო შესაძლებლობას და ამავე დროს იცავს ბავშვების უფლებებს და ალიმენტს. თუ ამ ნაბიჯზე ფიქრობ, დაიწყე გულწრფელი საუბრით პარტნიორთან და შემდეგ მიმართე ნოტარიუსს.
მსგავსი სტატიები: ქორწინების წლისთავები · ჩახლართული ურთიერთობა · სიყვარულზე ციტატები
ამავე რუბრიკაში:
