ალიმენტი არის თანხა, რომელსაც მშობელი შვილის სარჩენად იხდის. როგორც წესი, ასე ხდება, როცა მშობლები ცალ-ცალკე ცხოვრობენ ან განქორწინებულები არიან. ამ სტატიაში გაიგებ, ვის აქვს ალიმენტის მიღების უფლება, როგორ განისაზღვრება ოდენობა, როგორ შეიტანო სარჩელი, რა ღირს ეს და რა პასუხისმგებლობა ეკისრება იმას, ვინც ალიმენტს არ იხდის. ყველაფერი საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის და სისხლის სამართლის კოდექსის მუხლების მიხედვითაა აღწერილი.
მნიშვნელოვანია: კანონები შეიძლება შეიცვალოს. კონკრეტულ შემთხვევაში გადაამოწმე მოქმედი რედაქცია matsne.gov.ge-ზე და მიმართე იურისტს.
რა არის ალიმენტი
სამოქალაქო კოდექსის 1212-ე მუხლის მიხედვით, მშობლები ვალდებული არიან, არჩინონ თავიანთი არასრულწლოვანი შვილები, ასევე შრომისუუნარო შვილები, რომლებიც დახმარებას საჭიროებენ. ეს ვალდებულება ორივე მშობელს თანაბრად ეკისრება: 1197-ე მუხლის მიხედვით, შვილების მიმართ მშობლებს თანაბარი უფლება-მოვალეობები აქვთ, 1202-ე მუხლის მიხედვით კი ეს თანასწორობა განქორწინების ან ცალ-ცალკე ცხოვრების შემთხვევაშიც მოქმედებს.
ალიმენტი ბავშვის უფლებაა და არა „საჩუქარი“ მეორე მშობლისთვის. ის ბავშვის კვებას, ტანსაცმელს, განათლებას, ჯანმრთელობას და ყოველდღიურ საჭიროებებს უნდა ფარავდეს.
ვის აქვს ალიმენტის მიღების უფლება
- არასრულწლოვან შვილს, ანუ 18 წლამდე ბავშვს (1212-ე მუხლი);
- სრულწლოვან შრომისუუნარო შვილს, რომელიც დახმარებას საჭიროებს (1212-ე და 1213-ე მუხლები);
- მეუღლეს გარკვეულ შემთხვევებში: 1182-ე მუხლის მიხედვით, სასამართლო წესით სარჩოს მოთხოვნა შეუძლია შრომისუუნარო მეუღლეს, რომელიც დახმარებას საჭიროებს, და ცოლს ორსულობის პერიოდში და ბავშვის დაბადებიდან სამი წლის განმავლობაში. განქორწინების შემდეგ ეს უფლება შრომისუუნარო მეუღლეს გარკვეული პირობებით რჩება (1183-ე მუხლი).
შენთვის ამ სტატიაში ძირითადი აქცენტი სწორედ შვილის ალიმენტზე გავაკეთეთ, რადგან პრაქტიკაში ყველაზე ხშირად და მწვავედ სწორედ ეს სამართლებრივი საკითხი იჩენს ხოლმე თავს.
როგორ განისაზღვრება ალიმენტის ოდენობა
შეთანხმებით
1213-ე მუხლის მიხედვით, ალიმენტის ოდენობას პირველ რიგში მშობლები თავად განსაზღვრავენ ურთიერთშეთანხმებით. ეს ყველაზე სწრაფი და, როგორც წესი, ბავშვისთვის ყველაზე ნაკლებად მტკივნეული გზაა. შეთანხმება ჯობს წერილობით გააფორმოთ, რომ მოგვიანებით დავა არ წარმოიშვას; ამ საკითხზე იურისტი ან ნოტარიუსი დაგეხმარებათ.
სასამართლოს მიერ
თუ მშობლებს შორის კონსენსუსი ვერ შედგა, საქმეს სასამართლო განიხილავს და გადაწყვეტს (1214-ე მუხლი). მოსამართლე ალიმენტის ოდენობას ადგენს შემდეგი კრიტერიუმებით:
- გონივრული და სამართლიანი შეფასების საფუძველზე;
- შვილის ნორმალური რჩენა-აღზრდისთვის აუცილებელი სასიცოცხლო მოთხოვნების ფარგლებში;
- როგორც მშობლების, ისე შვილის რეალური მატერიალური და ქონებრივი მდგომარეობის სრული გათვალისწინებით.
მნიშვნელოვანი დეტალი: სამოქალაქო კოდექსი ალიმენტის ფიქსირებულ მინიმუმს ან შემოსავლის კონკრეტულ პროცენტს არ ადგენს. ინტერნეტში გავრცელებული „ხელფასის მეოთხედი“ ან მსგავსი „წესები“ კოდექსის მოქმედ ტექსტში არ არის. ოდენობას სასამართლო თითოეულ საქმეში ინდივიდუალურად ადგენს.
დამატებითი ხარჯები
1215-ე მუხლის მიხედვით, მშობელს, რომელიც ალიმენტს იხდის, შეიძლება დამატებით დაეკისროს მონაწილეობა იმ ხარჯებში, რომლებიც განსაკუთრებული გარემოებებით არის გამოწვეული, მაგალითად ბავშვის მძიმე ავადმყოფობით ან დასახიჩრებით.
როგორ მოითხოვო ალიმენტი სასამართლოში
- შეაგროვე საბუთები. როგორც წესი, დაგჭირდება ბავშვის დაბადების მოწმობა, შენი პირადობის მოწმობა, ქორწინების ან განქორწინების მოწმობა (თუ არსებობს) და ბავშვის ხარჯების დამადასტურებელი დოკუმენტები: ქვითრები, სკოლის ან ბაღის გადასახადი, სამედიცინო ხარჯები.
- შეადგინე სარჩელი. სარჩელში მიუთითე, რა თანხას ითხოვ და რატომ, ბავშვის საჭიროებების და მეორე მშობლის შესაძლებლობების გათვალისწინებით. სარჩელის შედგენაში იურისტი დაგეხმარება.
- წარადგინე სასამართლოში. სარჩელი რაიონულ (საქალაქო) სასამართლოში შედის.
- მოითხოვე დროებითი ალიმენტი, თუ საჭიროა. 1217-ე მუხლის მიხედვით, თუ მოპასუხე SDA-ში ბავშვის მშობლად არის ჩაწერილი, სასამართლოს შეუძლია საქმის არსებითად განხილვამდე გამოიტანოს განჩინება ალიმენტის გადახდევინების შესახებ.
გახსოვდეს: თუ განქორწინების პროცესში ხარ, 1128-ე მუხლის მიხედვით, სასამართლო განქორწინების საქმის განხილვისას ერთდროულად წყვეტს, ვისთან დარჩება საცხოვრებლად ბავშვი და რა ოდენობის ალიმენტის გადახდა დაეკისრება მეორე მშობელს. თემაზე უფრო დეტალური ინფორმაციისთვის გაეცანი სტატიას განქორწინება საქართველოში.
რა ღირს სარჩელის შეტანა
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 46-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის მიხედვით, ალიმენტის გადახდევინების სარჩელებზე მოსარჩელე სასამართლო ხარჯების გადახდისგან თავისუფლდება. ანუ ბაჟის გადახდა არ გიწევს. ადვოკატის მომსახურება კი, თუ მას აიყვან, ცალკე ანაზღაურდება.
თუ მამობა არ არის დადგენილი
იმ შემთხვევაში, როცა ბავშვის დაბადების სააქტო ჩანაწერში მამა მითითებული არ არის, ალიმენტის მოთხოვნამდე აუცილებელი ხდება მამობის დადგენა. ეს დამოუკიდებელი სამართლებრივი პროცედურაა, რომლის გასავლელადაც დროულად უნდა მიმართო SDA-ს ან პროფესიონალ იურისტს.
რა ხდება, თუ ალიმენტს არ იხდიან
სასამართლოს გადაწყვეტილება სავალდებულოა შესასრულებლად. თუ მეორე მშობელი არ იხდის, გადაწყვეტილების იძულებით აღსრულებისთვის მიმართე აღსრულების ეროვნულ ბიუროს.
გარდა ამისა, საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 176-ე მუხლი სასამართლოს გადაწყვეტილებით დაკისრებული ალიმენტის გადახდისთვის ჯიუტად თავის არიდებას დანაშაულად მიიჩნევს. სასჯელია ჯარიმა, ან საზოგადოებისთვის სასარგებლო შრომა 120-დან 240 საათამდე, ან გამასწორებელი სამუშაო ერთ წლამდე ვადით.
ალიმენტი და ბავშვის კეთილდღეობა
ალიმენტი მშობლის მოვალეობის მხოლოდ ფინანსური ნაწილია. ბავშვს ორივე მშობელი სჭირდება: 1202-ე მუხლის მიხედვით, მშობელს, რომელთანაც ბავშვი ცხოვრობს, უფლება არ აქვს, შეზღუდოს მეორე მშობლის უფლება-მოვალეობები. ეს ნიშნავს, რომ ალიმენტის საკითხი და ბავშვთან ურთიერთობის უფლება ერთმანეთის „სავაჭრო“ საგანი არ უნდა გახდეს.
გაითვალისწინე რამდენიმე პრაქტიკული რჩევა:
- ნუ ილაპარაკებ ფულზე და ალიმენტზე ბავშვის თანდასწრებით;
- ხარჯების ჩანაწერები მოწესრიგებულად შეინახე: სასამართლოში ისინი დაგჭირდება;
- თუ შესაძლებელია, ეცადე შეთანხმებას: ეს ბავშვს ზედმეტ სტრესს აარიდებს;
- თუ მეორე მშობელთან ურთიერთობა ძალადობრივია, შენი და ბავშვის უსაფრთხოება პირველ ადგილზეა: საფრთხის შემთხვევაში დარეკე 112-ზე.
თუ გაინტერესებს, როგორ დაეხმარო ბავშვს ოჯახური ცვლილებების გადატანაში, წაიკითხე ჩვენი სტატია დედა-შვილის ურთიერთობაზე.
ალიმენტის მოთხოვნა ნაბიჯ-ნაბიჯ: მოკლე გეგმა
თუ ალიმენტის საკითხი პირველად გიდგას, ქვემოთ მოცემული თანმიმდევრობა დაგეხმარება, რომ არაფერი გამოგრჩეს. ეს პრაქტიკული გეგმაა და არა იურიდიული კონსულტაცია.
- ჯერ შეთანხმება სცადე. 1213-ე მუხლის მიხედვით, ოდენობას პირველ რიგში მშობლები თავად განსაზღვრავენ. დაწერე ბავშვის თვიური ხარჯები და მეორე მშობელს კონკრეტული, დასაბუთებული თანხა შესთავაზე.
- შეაგროვე ხარჯების მტკიცებულებები. ქვითრები, სკოლისა და წრეების გადასახადები, სამედიცინო ხარჯები. რაც უფრო ზუსტია სურათი, მით უფრო მარტივია სასამართლოსთვის ბავშვის რეალური საჭიროებების დანახვა (1214-ე მუხლი).
- გადაამოწმე, ჩაწერილია თუ არა მეორე მშობელი ბავშვის მშობლად. ამაზეა დამოკიდებული, შეიძლება თუ არა დროებითი ალიმენტის მოთხოვნა (1217-ე მუხლი) და საჭიროა თუ არა ჯერ მამობის დადგენა.
- შეიტანე სარჩელი რაიონულ (საქალაქო) სასამართლოში და, საჭიროების შემთხვევაში, სარჩელშივე მოითხოვე დროებითი ალიმენტი.
- შეინახე გადაწყვეტილების ასლი. თუ თანხას არ გადაიხდიან, სწორედ ის დაგჭირდება აღსრულებისთვის.
შეიძლება თუ არა ალიმენტის ოდენობის შეცვლა
დიახ. ცხოვრება იცვლება: მშობელს შეიძლება შემოსავალი შეუმცირდეს ან გაეზარდოს, ბავშვს კი ახალი საჭიროებები გაუჩნდეს. სამოქალაქო კოდექსის 1221-ე მუხლის მიხედვით:
- მშობელს, რომელიც არასრულწლოვანი შვილის სასარგებლოდ იხდის ალიმენტს, სრული უფლება აქვს, სასამართლოში აღძრას სარჩელი დადგენილი თანხის შემცირების მოთხოვნით;
- თუ ალიმენტი განსაზღვრულია მტკიცე (ფიქსირებული) თანხის სახით და მშობლების მატერიალური ან ოჯახური მდგომარეობა არსებითად შეიცვალა, სასამართლოს შეუძლია, დაინტერესებული პირის მიმართვის საფუძველზე, ეს თანხა შეამციროს ან გაზარდოს.
1222-ე მუხლი მსგავს წესს ადგენს სრულწლოვანი შრომისუუნარო შვილებისა და შრომისუუნარო მშობლების სარჩოზე: თუ მხარეების მდგომარეობა შეიცვალა, სასამართლოს შეუძლია ერთ-ერთი მათგანის სარჩელით ოდენობა შეცვალოს. მთავარი ის არის, რომ ოდენობა თვითნებურად არ შეიცვლება: საჭიროა ან ახალი შეთანხმება, ან სასამართლოს გადაწყვეტილება.
ვინ კიდევ შეიძლება იყოს ალიმენტის გადახდაზე ვალდებული
ალიმენტი მხოლოდ მშობლისა და შვილის საკითხი არ არის. სამოქალაქო კოდექსი ოჯახის სხვა წევრების ურთიერთრჩენის მოვალეობასაც ადგენს:
- შვილები მშობლების მიმართ. 1218-ე მუხლის მიხედვით, სრულწლოვანი შრომისუნარიანი შვილები ვალდებული არიან, არჩინონ შრომისუუნარო მშობლები, რომლებსაც დახმარება სჭირდებათ. შვილი შეიძლება ამ მოვალეობისგან გათავისუფლდეს, თუ სასამართლო დაადგენს, რომ მშობელი თავს არიდებდა მშობლის მოვალეობას, ხოლო მშობელი, რომელსაც მშობლის უფლება ჩამოერთვა, ალიმენტის მოთხოვნის უფლებას კარგავს.
- და-ძმები. 1223-ე მუხლის მიხედვით, და-ძმას, რომელსაც საკმაო სახსრები აქვს, ევალება არასრულწლოვანი დის ან ძმის რჩენა, თუ ის დახმარებას საჭიროებს და მშობლებისგან სარჩოს ვერ იღებს.
- შვილიშვილები და ბებია-ბაბუა. 1224-ე და 1225-ე მუხლების მიხედვით, საკმაო სახსრების მქონე შვილიშვილი ვალდებულია, არჩინოს შრომისუუნარო ბებია და ბაბუა, ხოლო ბებია-ბაბუა, თავის მხრივ, არასრულწლოვან შვილიშვილს, რომელიც დახმარებას საჭიროებს და მშობლებისგან სარჩოს ვერ იღებს.
ხშირად დასმული კითხვები
რამდენია ალიმენტის მინიმალური ოდენობა საქართველოში?
სამოქალაქო კოდექსი ფიქსირებულ მინიმალურ ზღვარს ან შემოსავლის კონკრეტულ პროცენტს არ ადგენს. თანხაზე პირველ რიგში მშობლები თანხმდებიან, ხოლო შეუთანხმებლობის შემთხვევაში სასამართლო მას ინდივიდუალურად, ბავშვის რეალური საჭიროებებისა და ორივე მშობლის ფაქტობრივი მატერიალური მდგომარეობის გათვალისწინებით განსაზღვრავს.
რომელ ასაკამდე იხდიან ალიმენტს?
1212-ე მუხლის თანახმად, მშობლები ვალდებულნი არიან არჩინონ თავიანთი არასრულწლოვანი შვილები — ანუ 18 წლის ასაკის მიღწევამდე, ასევე სრულწლოვანი შრომისუუნარო შვილები, რომლებიც მატერიალურ დახმარებას საჭიროებენ.
რა ღირს ალიმენტის სარჩელის შეტანა?
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 46-ე მუხლის მიხედვით, ალიმენტის გადახდევინების სარჩელზე მოსარჩელე სასამართლო ხარჯებისგან თავისუფლდება.
რა ემუქრება ალიმენტის არგადამხდელს?
გადაწყვეტილების იძულებითი აღსრულება და, ჯიუტად თავის არიდების შემთხვევაში, სისხლის სამართლის კოდექსის 176-ე მუხლით: ჯარიმა, 120–240 საათი საზოგადოებისთვის სასარგებლო შრომა ან ერთ წლამდე გამასწორებელი სამუშაო.
შეიძლება ალიმენტის მიღება სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილებამდე?
დიახ. თუ მოპასუხე ბავშვის მშობლად არის ოფიციალურად რეგისტრირებული, სასამართლოს შეუძლია საქმის არსებითად განხილვამდეც გამოიტანოს დროებითი განჩინება ალიმენტის დაკისრების შესახებ (1217-ე მუხლი).
შეიძლება ალიმენტის შემცირება, თუ სამსახური დავკარგე?
1221-ე მუხლის მიხედვით, ალიმენტის გადამხდელ მშობელს შეუძლია სასამართლოს მიმართოს ოდენობის შემცირების მოთხოვნით. მატერიალური მდგომარეობის შეცვლა სასამართლოს მიერ ოდენობის გადახედვის საფუძველი შეიძლება გახდეს, მაგრამ თვითნებურად ნაკლების გადახდა დაუშვებელია.
შეიძლება ალიმენტის გაზრდის მოთხოვნა?
დიახ. თუ ალიმენტი განსაზღვრულია მტკიცე (ფიქსირებული) თანხით და მშობლების მატერიალური ან ოჯახური მდგომარეობა შეიცვალა, სასამართლოს შეუძლია, შენი მოთხოვნის საფუძველზე, ეს ოდენობა გაზარდოს (1221-ე მუხლი).
ვალდებული ვარ, ვარჩინო მშობელი?
1218-ე მუხლის მიხედვით, სრულწლოვანი შრომისუნარიანი შვილები ვალდებული არიან, არჩინონ შრომისუუნარო მშობლები, რომლებიც დახმარებას საჭიროებენ. გამონაკლისია შემთხვევა, როცა სასამართლო დაადგენს, რომ მშობელი თავს არიდებდა მშობლის მოვალეობას.
შეიძლება ბებია-ბაბუამ გადაიხადოს ალიმენტი?
1225-ე მუხლის მიხედვით, საკმაო სახსრების მქონე ბებია-ბაბუა ვალდებულია, არჩინოს არასრულწლოვანი შვილიშვილი, რომელიც დახმარებას საჭიროებს, თუ მას მშობლებისგან სარჩოს მიღება არ შეუძლია.
დასკვნა
ალიმენტი ბავშვის უფლებაა, რომელიც ორივე მშობლის თანაბარ მოვალეობას ეფუძნება. საუკეთესოა, თუ მშობლები ოდენობაზე თავად შეთანხმდებიან. თუ ეს ვერ ხერხდება, სასამართლოში სარჩელის შეტანა უფასოა, ოდენობას სასამართლო ბავშვის საჭიროებების მიხედვით ადგენს, გადაწყვეტილების ჯიუტად შეუსრულებლობა კი სისხლის სამართლის დანაშაულია.
ეს სტატია საინფორმაციო ხასიათისაა და არ წარმოადგენს იურიდიულ კონსულტაციას. კონკრეტულ შემთხვევაში მიმართე იურისტს.
ამავე რუბრიკაში:
