დღეს ტაროს კარტები ყველაზე ხშირად მკითხაობასთან ასოცირდება, თუმცა მათი ისტორია XV საუკუნის იტალიაში, სრულიად ჩვეულებრივი ბანქოს თამაშით იწყება. ამ გზამკვლევში გაიგებ, საიდან მოდის ტარო, როგორ არის აგებული 78-კარტიანი დასტა, რას ნიშნავს 22 დიდი არკანი და რას განასახიერებს მცირე არკანის 4 ფერი. სტატიის ბოლოს კი იმასაც აღმოაჩენ, რას ამბობს ტაროს ფენომენზე თანამედროვე ფსიქოლოგია.
გაითვალისწინე: ტაროს კარტების მნიშვნელობები მხოლოდ სიმბოლური ტრადიციაა. მეცნიერულად არ არის დადასტურებული, რომ კარტებს მომავლის წინასწარმეტყველება შეუძლია. ამიტომ ჯანმრთელობის, ფინანსების ან პირადი ურთიერთობების შესახებ მნიშვნელოვან გადაწყვეტილებებს მათ საფუძველზე ნუ მიიღებ.
ტაროს ისტორია: ბანქოს თამაშიდან მკითხაობამდე
ტაროს თავდაპირველი სახელი ტრიონფი („ტრიუმფები“, ანუ კოზირები) იყო, მოგვიანებით კი მას ტაროკი ეწოდა. ეს კარტები ჩრდილოეთ იტალიაში სულ მცირე XV საუკუნის შუა ხანებიდან გვხვდება და მათ ჩვეულებრივ, კოზირებიან ბანქოს თამაშებში იყენებდნენ. დღემდე შემორჩენილი უძველესი ნიმუშები ვისკონტი-სფორცას დასტებია — დაახლოებით 15 არასრული ნაკრები XV საუკუნის შუა პერიოდიდან. ისინი მილანის ჰერცოგმა ფილიპო მარია ვისკონტიმ და მისმა მემკვიდრემ, ფრანჩესკო სფორცამ შეუკვეთეს. სრული სახით არც ერთი დასტა არ შემონახულა. სხვათა შორის, ტაროს ბანქოს თამაშები დღესაც საკმაოდ პოპულარულია, განსაკუთრებით საფრანგეთსა (French Tarot) და ავსტრიაში.
მკითხაობისთვის ტაროს გამოყენება გაცილებით გვიან, XVIII საუკუნის ბოლოს დაიწყეს. 1781 წელს ფრანგმა პასტორმა ანტუან კურ დე ჟებელენმა გამოთქვა მოსაზრება, თითქოს ტარო ძველი ეგვიპტის საიდუმლო ცოდნას ინახავდა. მიუხედავად იმისა, რომ ამის არანაირი ისტორიული მტკიცებულება არ არსებობს, იდეა მაინც სწრაფად აიტაცეს. მალევე, 1783–1785 წლებში, ეტეილამ (ჟან-ბატისტ ალიეტი) ტაროთი მკითხაობის სახელმძღვანელო გამოსცა, 1789 წელს კი სპეციალურად მკითხაობისთვის შექმნილი საკუთარი დასტაც დაბეჭდა. სწორედ ის ითვლება ისტორიაში პირველ ცნობილ პროფესიონალ ტაროს მკითხავად.
დღეს მსოფლიოში ყველაზე ცნობილი და გავრცელებული დასტა რაიდერ-უეიტ-სმითის ტაროა. ის 1909 წელს ლონდონში გამომცემლობა William Rider & Son-მა არტურ ედვარდ უეიტის მითითებებით დაბეჭდა, ხოლო ილუსტრაციები მხატვარმა პამელა კოლმან სმითმა შექმნა. სწორედ ამ დასტაში მიიღეს მცირე არკანის კარტებმაც სიუჟეტიანი სურათები. თანამედროვე დასტების უმეტესობა სწორედ მისი ვარიაციაა. სხვადასხვა შეფასებით, მსოფლიოში ამ დასტის 100 მილიონზე მეტი ეგზემპლარი ბრუნავს.
როგორ არის აგებული ტაროს დასტა: 78 კარტი
- 22 დიდი არკანი: სიუჟეტიანი კოზირები, რომლებიც ინომრება 0-დან (სულელი) XXI-მდე (სამყარო).
- 56 მცირე არკანი: იყოფა 4 ფერად (მასტად), თითოეულში კი 14 კარტი შედის. ესენია: ტუზი (ერთიანი), რიცხვითი კარტები 2-დან 10-ის ჩათვლით და ოთხი სახიანი (ფიგურული) კარტი — პაჟი, რაინდი, დედოფალი და მეფე.
სიტყვა „არკანი“ ლათინური წარმოშობისაა და „საიდუმლოს“ ნიშნავს. ეს ტერმინი XIX საუკუნის ფრანგულ ოკულტიზმში დამკვიდრდა, თუმცა ბანქოს მოთამაშეები მას დღესაც იშვიათად იყენებენ.
22 დიდი არკანის მნიშვნელობა
ქვემოთ მოცემულ ცხრილში ნახავ კარტების ტრადიციულ განმარტებებს, რომლებიც ძირითადად უეიტის წიგნს — „ტაროს ილუსტრირებული გასაღები“ (1910) — და თანამედროვე სახელმძღვანელოებს ეყრდნობა. „შებრუნებული“ ნიშნავს პოზიციას, როცა გაშლისას კარტი თავდაყირა ამოდის (თუმცა ამ წესს ყველა არ იყენებს). ნუმერაცია მოცემულია რაიდერ-უეიტ-სმითის დასტის მიხედვით, სადაც „ძალა“ VIII ნომერია, ხოლო „სამართლიანობა“ — XI (მარსელის ტაროში კი პირიქითაა).
| № | კარტი | ტრადიციული მნიშვნელობა | შებრუნებული |
|---|---|---|---|
| 0 | სულელი (The Fool) | ახალი დასაწყისი, სპონტანურობა, უცნობისკენ ნაბიჯი | დაუფიქრებლობა, რისკი სიფრთხილის გარეშე |
| I | მაგი (The Magician) | ნება, უნარი, იდეის საქმედ ქცევა | მანიპულაცია, გამოუყენებელი შესაძლებლობები |
| II | ქურუმი ქალი (The High Priestess) | ინტუიცია, საიდუმლო, შინაგანი ცოდნა | ფარული მოტივები, შინაგანი ხმის უგულებელყოფა |
| III | იმპერატრიცა (The Empress) | სიუხვე, ზრუნვა, შემოქმედება, დედობა | დამოკიდებულება, თავის უგულებელყოფა |
| IV | იმპერატორი (The Emperor) | სტრუქტურა, ავტორიტეტი, სტაბილურობა | სიხისტე, კონტროლის სურვილი |
| V | იეროფანტი (The Hierophant) | ტრადიცია, სწავლება, ინსტიტუციები | ჯანყი წესების წინააღმდეგ, დოგმა |
| VI | შეყვარებულები (The Lovers) | სიყვარული, ჰარმონია, ღირებულებებზე დაფუძნებული არჩევანი | შეუთანხმებლობა, რთული არჩევანი |
| VII | ეტლი (The Chariot) | მიზანდასახულობა, თვითკონტროლი, წინსვლა | მიმართულების დაკარგვა |
| VIII | ძალა (Strength) | შინაგანი ძალა, მოთმინება, სითბო | თავდაჯერებულობის ნაკლებობა |
| IX | განდეგილი (The Hermit) | მარტოობა, ფიქრი, შინაგანი ძიება | იზოლაცია, ჩაკეტილობა |
| X | ბედის ბორბალი (Wheel of Fortune) | ცვლილება, ციკლები, შემთხვევითობა | წინააღმდეგობა ცვლილებისადმი |
| XI | სამართლიანობა (Justice) | სამართალი, პასუხისმგებლობა, სიმართლე | უსამართლობა, თავის მართლება |
| XII | ჩამოკიდებული (The Hanged Man) | პაუზა, ხედვის შეცვლა, დათმობა | გაჭიანურება, უაზრო მსხვერპლი |
| XIII | სიკვდილი (Death) | დასრულება და ტრანსფორმაცია, და არა ფიზიკური სიკვდილი | ცვლილების შიში |
| XIV | ზომიერება (Temperance) | ბალანსი, მოთმინება, ზომიერება | დისბალანსი, უკიდურესობები |
| XV | ეშმაკი (The Devil) | მიჯაჭვულობა, ცდუნება, ჩვევები | თავის განთავისუფლება |
| XVI | კოშკი (The Tower) | მოულოდნელი ცვლილება, ილუზიის დანგრევა | გარდაუვალი ცვლილების გადადება |
| XVII | ვარსკვლავი (The Star) | იმედი, შთაგონება, განკურნება | იმედგაცრუება, რწმენის დაკარგვა |
| XVIII | მთვარე (The Moon) | გაურკვევლობა, შიშები, ქვეცნობიერი | დაბნეულობის გაფანტვა |
| XIX | მზე (The Sun) | სიხარული, წარმატება, სიცხადე | დროებითი სევდა |
| XX | განკითხვა (Judgement) | გამოფხიზლება, შეფასება, ახალი ეტაპი | თვითკრიტიკა, ეჭვი |
| XXI | სამყარო (The World) | დასრულება, მთლიანობა, მიღწევა | დაუსრულებელი საქმე |
მიაქციე ყურადღება ერთ მნიშვნელოვან დეტალს: „სიკვდილი“ და „კოშკი“ თავად ტაროს ტრადიციაშიც კი სიმბოლური ცვლილებებისა და გარდაქმნის კარტებია და არა ფიზიკური საფრთხის ან უბედურების მაუწყებელი. თუ ვინმე ამ კარტებით შენს შეშინებას ცდილობს, იცოდე, რომ ეს თავად ტაროს კლასიკურ წესებსაც კი ეწინააღმდეგება.
მცირე არკანი: 4 ფერი და სტიქია
| ფერი | სტიქია (ტრადიციით) | სფერო |
|---|---|---|
| კვერთხები (Wands) | ცეცხლი | ენერგია, ამბიცია, შემოქმედება, საქმე |
| თასები (Cups) | წყალი | გრძნობები, სიყვარული, ურთიერთობები |
| მახვილები (Swords) | ჰაერი | აზრი, კონფლიქტი, გადაწყვეტილებები, სიმართლე |
| პენტაკლები / მონეტები (Pentacles) | მიწა | ფული, სამსახური, სხეული, მატერიალური სამყარო |
ფერებისა და სტიქიების ეს შესაბამისობა XIX საუკუნის ბოლოს ბრიტანულ ეზოთერულ ორდენში — „ოქროს განთიადი“ (Golden Dawn) — ჩამოყალიბდა, რომლის წევრებიც თავად უეიტი და სმითი იყვნენ. თუმცა, ზოგიერთ სხვა ტრადიციულ სკოლაში კვერთხები და მახვილები სტიქიებს ერთმანეთში ცვლიან.
რას ნიშნავს რიცხვები მცირე არკანში
მცირე არკანის 40 რიცხვითი კარტის მარტივად წასაკითხად შეგიძლია ასეთი პრინციპი გამოიყენო: კარტის ფერი გკარნახობს „რომელ სფეროში“, ხოლო რიცხვი — „რა ეტაპზე“ იმყოფება მოვლენა. ტუზი ნებისმიერი პროცესის დასაწყისი და სუფთა პოტენციალია; ორიანი — არჩევანი ან პარტნიორობა; სამიანი — ზრდა და პირველი შედეგი; ოთხიანი — სტაბილურობა ან დროებითი შეჩერება; ხუთიანი — კონფლიქტი ან დანაკარგი; ექვსიანი — ჰარმონიის აღდგენა და დახმარება; შვიდიანი — გამოცდა და გადაფასება; რვიანი — სწრაფი მოძრაობა და ძალისხმევა; ცხრიანი — კულმინაცია და თითქმის დასრულებული საქმე; ათიანი კი — ციკლის სრული დასრულება. მაგალითად, „თასების ტუზი“ ტრადიციულად ახალი გრძნობის დაბადებად იკითხება, ხოლო „მახვილების ათიანი“ — მძიმე და რთული ეტაპის დასასრულად.
სახიანი კარტები
თითოეულ ფერში ოთხი ფიგურული კარტია: პაჟი ცნობისმოყვარეობასა და სიახლეს განასახიერებს (ხშირად მიუთითებს ახალგაზრდა ადამიანზე ან ახალ ამბავზე); რაინდი — სწრაფ მოძრაობასა და აქტიურ მოქმედებას; დედოფალი — შესაბამისი სტიქიის შინაგან, ემოციურ ოსტატობასა და სიმწიფეს; მეფე კი — იმავე სფეროს გარეგან, პრაქტიკულ ავტორიტეტსა და მართვას.
ტაროს გაშლა: ყველაზე მარტივი და პოპულარული ფორმები
- ერთი კარტის გაშლა: ვიღებთ მხოლოდ ერთ კარტს დღის მთავარი თემის ან კონკრეტულ კითხვაზე დასაფიქრებელი მიმართულების განსასაზღვრად.
- სამი კარტის გაშლა: კლასიკური ვარიანტია „წარსული, აწმყო, მომავალი“ ან უფრო პრაქტიკული სქემა — „სიტუაცია, დაბრკოლება, რჩევა“.
- კელტური ჯვარი: შედგება 10 კარტისგან და დეტალურად არის აღწერილი უეიტის 1910 წლის წიგნში. ის დღემდე ყველაზე ცნობილ ვრცელ გაშლად ითვლება.
თუ ტაროთი ერთობი, ყველაზე ჯანსაღი და სასარგებლო მიდგომა ასეთია: ნუ მიიღებ ამოსულ კარტს მზა პასუხად ან განაჩენად — გამოიყენე ის, როგორც კითხვა საკუთარი თავისთვის. მაგალითად, დაფიქრდი: რას ნიშნავს „ცვლილება“ ჩემთვის ამ ეტაპზე? სინამდვილეში რისი მეშინია?
რას ამბობს მეცნიერება ტაროზე და რას უნდა მოერიდო
არ არსებობს არანაირი სანდო მეცნიერული კვლევა, რომელიც დაადასტურებდა, რომ ტაროს კარტებს მომავლის წინასწარმეტყველება შეუძლია. იმას, რაც ხშირად ტაროს „გაოცებისმომგვრელ სიზუსტედ“ გვეჩვენება, ფსიქოლოგები სრულიად ბუნებრივი ადამიანური მექანიზმებით ხსნიან. მაგალითად, ბარნუმის ეფექტის გამო, ზოგად და ბუნდოვან აღწერას ადამიანი უშუალოდ საკუთარ თავს არგებს. ე.წ. „ცივი კითხვისას“ (cold reading) გამოცდილი მკითხავი უბრალოდ შენს მიმიკას, სხეულის ენასა და რეაქციებს აკვირდება და პასუხებსაც ამის მიხედვით აწყობს. გარდა ამისა, ჩვენი გონება მიდრეკილია დაიმახსოვროს ის იშვიათი შემთხვევა, რაც „ახდა“, და სრულიად დაივიწყოს ათობით სხვა პროგნოზი, რომელიც არ გამართლდა.
განსაკუთრებით ფრთხილად იყავი ფასიანი „მკითხავების“ მიმართ, რომლებიც „წყევლის მოხსნას“, „ბედის გახსნას“ ან დამატებითი სეანსებისთვის თანხის განმეორებით გადახდას გთხოვენ. ეს ფინანსური თაღლითობის კლასიკური და გავრცელებული სქემებია. თუ ძლიერი შფოთვა, ურთიერთობის კრიზისი ან მძიმე დანაკარგი გაწუხებს, კარტებზე მკითხაობის ნაცვლად ჯობს კვალიფიციურ ფსიქოლოგს მიმართო.
მსგავსი სიმბოლური ტრადიციების შესახებ შეგიძლია ასევე ნახო ჰოროსკოპი და ზოდიაქოს ნიშნები და სიზმრის ახსნა ანბანის მიხედვით.
ხშირად დასმული კითხვები
რამდენი კარტია ტაროს დასტაში?
სტანდარტულ დასტაში 78 კარტია: 22 დიდი არკანი და 56 მცირე არკანი (რომელიც იყოფა 4 ფერად, თითოეულში კი 14 კარტია).
რა განსხვავებაა დიდ და მცირე არკანს შორის?
დიდი არკანი ცხოვრების მნიშვნელოვან გარდამტეხ ეტაპებსა და ფუნდამენტურ თემებს განასახიერებს, მცირე არკანი კი ყოველდღიურ სიტუაციებს ასახავს ოთხ ძირითად სფეროში: საქმე, გრძნობები, აზროვნება და მატერიალური სამყარო.
მართლა ძველი ეგვიპტიდან მოდის ტარო?
არა, ეს მხოლოდ ლამაზი მითია, რომელიც 1781 წელს ანტუან კურ დე ჟებელენმა გაავრცელა. ისტორიული წყაროებით დასტურდება, რომ ტარო XV საუკუნის იტალიაში ჩვეულებრივ სათამაშო ბანქოდ გაჩნდა.
ცუდი ნიშანია თუ არა „სიკვდილის“ კარტის ამოსვლა?
თავად ტაროს ტრადიციაშიც კი ეს კარტი არ ითვლება ცუდ ნიშნად. ის ძველი ეტაპის დასრულებასა და სიახლისკენ ტრანსფორმაციას განასახიერებს და არა ფიზიკურ სიკვდილს.
შეიძლება თუ არა ტაროთი მომავლის გაგება?
მეცნიერულად ეს არ დასტურდება. ტარო შეგიძლია გამოიყენო როგორც საინტერესო სიმბოლოების თამაში ან საკუთარ თავზე დაფიქრების საშუალება, მაგრამ არა როგორც მომავლის პროგნოზი.
რომელი დასტით ჯობს დაწყება დამწყებისთვის?
სახელმძღვანელოების უმეტესობა რაიდერ-უეიტ-სმითის კლასიკურ დასტას ეყრდნობა. მისი 78-ვე კარტი სიუჟეტიანი ილუსტრაციითაა გაფორმებული, რაც სიმბოლოების აღქმასა და მნიშვნელობების დამახსოვრებას გაგიმარტივებს.
ამავე რუბრიკაში:
